Dấu tích vàng son của vương triều nhà Trần trên vùng đất Hưng Yên

Đền Vua là một điểm đến nổi bật ở Đền Trần Hưng Yên-công trình quy mô lớn nhất trong khu vực. (Ảnh: PT/Vietnam+)

Giữa không gian thanh bình của vùng quê Bắc Bộ, Đền Trần tại xã Long Hưng, tỉnh Hưng Yên là một trong những di tích lịch sử đặc biệt gắn liền với sự hình thành và phát triển của vương triều Trần.

Không chỉ là nơi lưu giữ ký ức về một triều đại lừng lẫy trong lịch sử dân tộc, quần thể di tích còn là điểm đến tâm linh, văn hóa quan trọng, thu hút đông đảo du khách và người dân về dâng hương, tìm hiểu lịch sử mỗi năm.

Là một bộ phận quan trọng của Khu lăng mộ và đền thờ các vị vua triều Trần được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt, Đền Trần mang trong mình những giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng sâu sắc. Trải qua hơn bảy thế kỷ, nơi đây vẫn hiện diện như một biểu tượng của tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc và đạo lý uống nước nhớ nguồn của người Việt.

Nơi phát tích của vương triều hiển hách

Lịch sử dân tộc Việt Nam ghi nhận triều Trần là một trong những triều đại rực rỡ nhất, với những chiến công vang dội trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước. Ba lần đánh bại quân Nguyên-Mông xâm lược, phát triển nền văn hóa Đại Việt và xây dựng nền chính trị vững mạnh đã đưa nhà Trần trở thành biểu tượng của ý chí độc lập và sức mạnh dân tộc.

Theo các tư liệu lịch sử, vùng Long Hưng xưa, nay là xã Long Hưng chính là nơi phát tích, dựng nghiệp của dòng họ Trần. Từ nghề chài lưới ven sông, các thế hệ tổ tiên nhà Trần đã khai hoang, lập ấp, xây dựng cơ nghiệp và từng bước hình thành một dòng họ lớn mạnh.

Cổng Tam Quan ở đền Trần Hưng Yên nổi bật với kiến trúc đồ sộ, bề thế. (Ảnh: PT/Vietnam+)

Trong thời kỳ cực thịnh, các vua Trần đã xây dựng Hành cung Long Hưng tại đây làm nơi nghỉ ngơi, tổ chức các đại lễ và thực hiện những nghi thức quan trọng của triều đình. Sau khi qua đời, nhiều vị vua và hoàng hậu triều Trần được đưa về quê hương an táng theo truyền thống “lá rụng về cội.”

Từ đó, Thái Đường Lăng-tiền thân của Đền Trần ngày nay trở thành nơi thờ tự tổ tiên và các bậc đế vương triều Trần. Đây cũng là nơi an nghỉ của ba vị vua đầu triều gồm Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông và Trần Nhân Tông - những vị minh quân đã đặt nền móng cho thời kỳ hưng thịnh của Đại Việt.

Trải qua nhiều biến động lịch sử, chiến tranh và thời gian, nhiều công trình cổ đã không còn nguyên vẹn. Tuy nhiên, các cuộc khảo cổ học trong nhiều năm qua đã phát hiện nhiều dấu tích quan trọng của Hành cung Long Hưng và hệ thống lăng mộ nhà Trần, góp phần làm sáng tỏ thêm những giá trị lịch sử của vùng đất này.

Ngày nay, quần thể di tích vẫn còn lưu giữ ba ngôi mộ cổ quy mô lớn cùng nhiều di vật quý giá, trở thành nguồn tư liệu quan trọng phục vụ công tác nghiên cứu lịch sử và văn hóa dân tộc.

Bên trong cổng Tam Quan để đến Khu Lăng mộ và đền thờ các vị vua triều Trần. (Ảnh: PT/Vietnam+)

Dấu ấn kiến trúc và không gian văn hóa đặc sắc

Đền Trần được xây dựng trên khu đất rộng hơn 5.000m² với quy mô bề thế, hài hòa giữa kiến trúc truyền thống và cảnh quan thiên nhiên. Toàn bộ công trình được thiết kế theo phong cách kiến trúc dân tộc đặc trưng, kế thừa nhiều giá trị từ nghệ thuật đình làng Bắc Bộ.

Ngay từ cổng Tam Quan uy nghi, du khách đã cảm nhận được vẻ trang nghiêm của một quần thể di tích mang đậm dấu ấn lịch sử. Những mái ngói cổ kính, hệ thống cột gỗ chắc khỏe cùng các họa tiết chạm khắc tinh xảo tạo nên vẻ đẹp vừa trang trọng vừa gần gũi.

Ban thờ vua Trần Thánh Tông. (Ảnh: PT/Vietnam+)

Quần thể Đền Trần hiện nay gồm ba công trình thờ tự chính: Đền Vua là nơi thờ Thượng hoàng Trần Thừa cùng các vị vua triều Trần. Đây được xem là trung tâm của toàn bộ khu di tích, nơi diễn ra các nghi lễ quan trọng trong năm.

Đền Thánh thờ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn-vị anh hùng dân tộc đã lãnh đạo quân dân Đại Việt đánh bại quân Nguyên-Mông trong thế kỷ XIII. Không gian đền luôn nghi ngút khói hương, thể hiện lòng thành kính của hậu thế đối với vị danh tướng kiệt xuất.

Đền Mẫu là nơi thờ Linh Từ Quốc Mẫu Trần Thị Dung cùng các hoàng hậu, công chúa triều Trần. Công trình mang nét kiến trúc mềm mại, thanh thoát nhưng vẫn giữ được vẻ uy nghiêm vốn có.

Khuôn viên trước Đền Mẫu trong khu Lăng mộ và đền thờ các vị vua triều Trần. (Ảnh: PT/Vietnam+)

Một trong những điểm đặc biệt nhất của khu di tích là hệ thống ba ngôi mộ cổ nằm giữa không gian rộng lớn của làng Tam Đường. Các gò mộ có quy mô lớn, được xem là một trong những công trình lăng mộ cổ độc đáo của Việt Nam. Sau nhiều lần trùng tu, tôn tạo, khu vực này vẫn giữ được giá trị lịch sử và trở thành điểm tham quan thu hút du khách.

Bao quanh đền là những hàng cây cổ thụ, cánh đồng xanh mướt và hệ thống sân vườn được quy hoạch hài hòa. Không gian thanh bình ấy giúp du khách có cảm giác như đang bước vào một miền ký ức xa xưa của lịch sử dân tộc.

Không chỉ là nơi thờ tự, Đền Trần còn là một bảo tàng sống về lịch sử triều Trần. Mỗi hạng mục kiến trúc, mỗi hiện vật hay mỗi câu chuyện lưu truyền nơi đây đều góp phần tái hiện một thời kỳ vàng son của đất nước.

Ban thờ vua Trần Thái Tông. (Ảnh: PT/Vietnam+)

Lễ hội Đền Trần và hành trình gìn giữ di sản

Nếu kiến trúc và lịch sử tạo nên giá trị vật thể của Đền Trần thì lễ hội truyền thống chính là linh hồn của di tích. Hằng năm, từ ngày 13 đến ngày 18 tháng Giêng âm lịch, Lễ hội Đền Trần được tổ chức long trọng, thu hút hàng vạn du khách từ khắp mọi miền đất nước để tưởng nhớ công lao của các vị vua, hoàng hậu, tướng lĩnh và những người có công với triều Trần; đồng thời giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay.

Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với nhiều nghi thức truyền thống như lễ rước nước, lễ tế mở cửa đền, lễ bái yết, tế mộ và các nghi thức dâng hương tưởng niệm.

Trong đó, lễ rước nước được xem là nghi thức đặc sắc nhất. Nước được lấy từ khu vực ngã ba nơi hợp lưu của sông Hồng, sông Luộc và sông Thái Bình rồi rước về đền. Nghi lễ này phản ánh mối liên hệ mật thiết giữa cư dân vùng châu thổ với đời sống sông nước, đồng thời nhắc nhớ nguồn gốc nghề chài lưới của tổ tiên nhà Trần.

Bên cạnh phần lễ trang trọng là phần hội sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc như thi cỗ cá, kéo co, chọi gà, thả diều, rước kiệu, biểu diễn chèo, dân ca và các trò chơi truyền thống. Không khí lễ hội vừa náo nhiệt vừa đậm đà bản sắc văn hóa vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Du khách đến tham quan và dự Lễ hội. (Ảnh: PT/Vietnam+)

Tự hào là quê hương phát tích, khởi nghiệp, dựng nghiệp và hưng nghiệp của nhà Trần, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Hưng Yên đã chú trọng triển khai nhiều hoạt động thiết thực để không ngừng tôn vinh những giá trị đặc biệt các di sản văn hóa thời Trần trên miền đất Long Hưng.

Năm 2014, Lễ hội Đền Trần được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là sự ghi nhận đối với những giá trị văn hóa, lịch sử và cộng đồng mà lễ hội đã gìn giữ suốt nhiều thế kỷ. Do đó, công tác bảo tồn di tích được các cấp chính quyền và người dân địa phương đặc biệt quan tâm. Trong nhiều năm qua, nhiều hạng mục của khu di tích đã được đầu tư trùng tu, tôn tạo trên cơ sở bảo tồn tối đa các yếu tố gốc. Các hoạt động nghiên cứu khảo cổ, sưu tầm tư liệu, giáo dục truyền thống được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của di sản.

Trong bối cảnh phát triển du lịch hiện nay, việc bảo tồn Đền Trần là trách nhiệm của các cơ quan quản lý và là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Bảo vệ di tích đồng nghĩa với việc giữ gìn những chứng tích quý giá của lịch sử dân tộc, giúp các thế hệ mai sau hiểu rõ hơn về cội nguồn và truyền thống vẻ vang của đất nước.

Hơn bảy thế kỷ đã trôi qua nhưng những giá trị mà triều Trần để lại vẫn hiện diện rõ nét trên vùng đất Long Hưng xưa. Đền Trần hôm nay không chỉ là nơi lưu giữ ký ức lịch sử mà còn là điểm tựa tinh thần của cộng đồng, nơi kết nối quá khứ với hiện tại và truyền cảm hứng về lòng yêu nước, ý chí tự cường dân tộc.

Giữa nhịp sống hiện đại, ngôi đền cổ vẫn lặng lẽ bên những cánh đồng quê, nhắc nhớ mỗi người Việt về một thời kỳ hào hùng của dân tộc cũng như trách nhiệm gìn giữ những giá trị di sản vô giá mà cha ông đã để lại từ bao đời./.