Đầu tư công: Trụ đỡ ổn định cho tăng trưởng 2026

Động lực quan trọng cho tăng trưởng

Tại phiên thảo luận “Vĩ mô 2026 - Việt Nam trước các cú sốc bên ngoài và cơ hội bên trong” trong khuôn khổ Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2026 - Vietnam Investment Forum 2026 Summer Summit được tổ chức mới đây, câu chuyện đầu tư công tiếp tục được đặt ra như một trong những động lực quan trọng để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế 2 con số.

Diễn giả tham gia phiên thảo luận. Ảnh: NH

Theo nội dung thảo luận, 5 tháng đầu năm, giải ngân đầu tư công mới đạt 21,6% so với kế hoạch năm. Tuy nhiên, xét về quy mô tuyệt đối, vốn giải ngân đã tăng 34.816 tỷ đồng, tương ứng tăng 18,9% kế hoạch. Điều này cho thấy, dù tỷ lệ giải ngân so với kế hoạch năm chưa cao, nhưng quy mô vốn thực tế được đưa vào nền kinh tế vẫn tạo ra tác động tích cực. Trong bối cảnh các động lực tăng trưởng truyền thống chịu tác động từ rủi ro bên ngoài như lãi suất toàn cầu duy trì cao, biến động tỷ giá, giá dầu tăng và nguy cơ thương mại quốc tế tiếp tục phức tạp, đầu tư công càng có vai trò như một điểm tựa ổn định hơn cho nền kinh tế.

Chia sẻ tại phiên thảo luận, TS. Phan Đức Hiếu - Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội khóa XVI, Đại biểu Quốc hội khóa XVI cho biết, Việt Nam quyết tâm giải ngân đầu tư công trong năm 2026 là 100%, tuy nhiên qua thực tiễn cho thấy, đây là nhiệm vụ rất thách thức.

Có nhiều nguyên nhân dẫn tới chậm giải ngân vốn đầu tư công, song không có một nguyên nhân đại diện hay tiêu biểu cho tất cả các dự án, bởi mỗi dự án có quy mô khác nhau, nằm ở địa phương khác nhau và có bối cảnh khác nhau.

Ví dụ, trong công tác giải phóng mặt bằng thu hồi đất, cùng một khung chính sách nhưng tốc độ triển khai giữa các địa phương có thể rất khác nhau do dữ liệu đất đai khác nhau. Điều này khiến quá trình kiểm đếm, bồi thường, hỗ trợ tái định cư và giải phóng mặt bằng không giống nhau.

“Mỗi dự án ở một khu vực, địa điểm khác nhau cũng có tính chất phức tạp khác nhau. Đôi khi chỉ là những lỗi rất nhỏ, chưa hẳn xuất phát từ chính sách, người thực thi... mà còn nhiều lý do khác nhau” - ông Phan Đức Hiếu thông tin.

Thực tế này cho thấy, để tăng tốc giải ngân đầu tư công, cần nhìn nhận từng điểm nghẽn cụ thể thay vì áp dụng một cách tiếp cận chung cho mọi dự án, mọi địa phương. Bởi với quy mô vốn lớn, chỉ cần một số khâu chậm trễ trong chuẩn bị mặt bằng, thủ tục điều chỉnh, nguồn vật liệu hoặc hồ sơ thanh toán cũng có thể ảnh hưởng tới tiến độ chung.

Tiến độ giải ngân đầu tư công có thể được thúc đẩy tích cực hơn trong thời gian tới. Ảnh minh họa

Tháo điểm nghẽn vật liệu và chi phí

Từ thực tế khảo sát tại một số địa phương, TS. Phan Đức Hiếu cho biết, có hai lý do khá phổ biến nhận được nhiều kiến nghị cần được Chính phủ xem xét. Thứ nhất, sự sẵn có của nguồn nguyên vật liệu san lấp, các mỏ, thậm chí là mỏ đất thông thường. Đây là thực tiễn không phải địa phương nào cũng đáp ứng được và ảnh hưởng lớn đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công. Một số địa phương có cơ chế đặc thù có thể giải quyết được vấn đề nguồn nguyên vật liệu này. Vì vậy, Chính phủ có thể nghiên cứu sớm áp dụng cơ chế đặc thù đó cho tất cả địa phương, nhằm đẩy nhanh giải ngân các dự án đầu tư nói chung, có thể xem xét áp dụng rộng rãi để giải quyết nguồn nguyên vật liệu.

Điểm nghẽn thứ hai là tăng giá nguyên vật liệu. Việc tăng giá có nhiều nguyên nhân, từ nguyên vật liệu nhập khẩu đến nguyên vật liệu trong nước, trong đó nguyên vật liệu trong nước tăng giá có thể do khan hiếm hoặc các yếu tố khác. Mong muốn của các nhà đầu tư là Nhà nước chia sẻ một phần chi phí tăng thêm này, đặc biệt với các gói thầu đơn giá cố định hoặc gói thầu trọn gói. Với các gói thầu khác, mức độ và tần suất điều chỉnh đơn giá cần kịp thời hơn, phù hợp hơn với diễn biến thực tế và từng địa phương.

Theo TS. Phan Đức Hiếu, nếu tháo gỡ được hai điểm này, tiến độ giải ngân đầu tư công có thể được thúc đẩy tích cực hơn trong thời gian tới.

Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Xuân Thành - Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cho rằng, nhìn vào câu chuyện giải ngân đầu tư công năm nay, cần đặt trong tương quan với kết quả năm trước. Năm 2025, Việt Nam cũng đặt mục tiêu phấn đấu giải ngân 100%. Đến hết 12 tháng, tỷ lệ giải ngân chưa đạt 90%, nhưng tính thêm tháng thứ 13 thì lên 98%, đây là con số kỷ lục.

Năm 2026, mục tiêu giải ngân 100% là rất thách thức vì quy mô đầu tư công hơn 1 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, nếu chỉ giải ngân được 95% thì cũng là một “cú hích” rất tốt cho nền kinh tế. Trong kịch bản giải ngân được 95%, đầu tư công vẫn tăng 18,5% so với năm 2025.

Đặc biệt, theo ông Nguyễn Xuân Thành, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công 95% trong năm 2026 là trong tầm tay, bởi thuận lợi của các dự án năm nay là một số dự án đã ở giai đoạn nước rút, nên không còn vướng nhiều ở khâu giải phóng mặt bằng mà chuyển sang giai đoạn cuối như lắp đặt máy móc thiết bị và triển khai, nên chỉ còn những rủi ro liên quan đến hồ sơ, sổ sách hay các tranh chấp giữa chủ đầu tư và nhà thầu. Mặt khác, yếu tố lớn nhất trong giải ngân vốn đầu tư hiện nay là câu chuyện vượt dự toán. Các nhà thầu đều yêu cầu điều chỉnh chi phí đầu tư, tổng mức đầu tư do chi phí vật liệu xây dựng, mua sắm máy móc, thiết bị tăng. Vì vậy, tính linh hoạt và khả năng thích ứng của các cơ quan chủ quản, bộ, ngành, địa phương rất quan trọng, nhằm phân cấp cho chủ đầu tư để không phải chờ đợi, có thể điều chỉnh và cân đối lại nguồn vốn.

Để tăng tốc giải ngân đầu tư công, theo các chuyên gia, Việt Nam cần nhất quán với chủ trương dự án nào đang trì trệ, khó khăn thì điều chuyển vốn sang dự án khác có khả năng triển khai tốt hơn. Điều này cũng tạo tiền lệ tốt trong bối cảnh phải điều chỉnh tăng vốn. Nếu làm được, trong một thế giới đầy biến động, đầu tư công của Việt Nam vẫn là yếu tố khá ổn định và chắc chắn và trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng những tháng cuối năm.