Đầu tư hạ tầng chờ 'cú hích' mới về nguồn lực

Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu hoàn thành trên 5.000 km cao tốc. Ảnh: Bích Liên

Đa dạng hóa nguồn vốn, phù hợp với vòng đời dự án

Chia sẻ về thực tế các dự án PPP hiện nay, bà Nguyễn Thị Thu Hà - Phó Chánh Văn phòng PPP, Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Tài chính) - chỉ ra: Nguồn vốn vay thực hiện dự án chủ yếu từ các ngân hàng thương mại với thời hạn ngắn, lãi suất cao, chưa tương thích với thời gian hoàn vốn kéo dài 15-20 năm của các dự án giao thông.

Khoảng cách giữa kỳ hạn vay và thời gian hoàn vốn làm tăng áp lực chi phí tài chính cho nhà đầu tư, trong khi ngân hàng phải cân đối thanh khoản, giới hạn cấp tín dụng và quản trị rủi ro kỳ hạn. Bài toán vốn vì thế cần cả chi phí vay hợp lý lẫn phương thức cấp tín dụng, kỳ hạn huy động phù hợp từng dự án.

Liên quan đến vấn đề này, đại diện lãnh đạo một ngân hàng thương mại cho rằng, việc một ngân hàng đơn lẻ tài trợ phần lớn vốn cho một dự án quy mô lớn sẽ tạo áp lực đáng kể về giới hạn cấp tín dụng, thanh khoản và mức độ tập trung rủi ro.

Từ đó, đại diện đơn vị đề xuất hình thức cho vay hợp vốn giúp nhiều ngân hàng tham gia theo tỷ lệ phù hợp với năng lực và giới hạn tín dụng, qua đó mở rộng quy mô khoản vay, phân tán rủi ro. Để triển khai hiệu quả, các bên cần phối hợp về thẩm định, giải ngân, quản lý dòng tiền và xử lý khi doanh thu thay đổi. Cam kết chia sẻ rủi ro doanh thu của cơ quan nhà nước cần quy trình minh bạch, kịp thời để ngân hàng đánh giá khả năng hoàn vốn.

Các chuyên gia cho rằng, mở rộng các kênh huy động là hướng đi cần thiết để giảm sự phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng.

Trước đó, tại Hội thảo khơi thông dòng vốn, giải phóng nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số, TS. Cấn Văn Lực - chuyên gia tài chính - ngân hàng - cho rằng, doanh nghiệp cần chủ động mở rộng phương án huy động, từ phát hành trái phiếu, vay vốn quốc tế đến các kênh tài trợ khác, thay vì phụ thuộc vào một nguồn vốn duy nhất.

Ông Nguyễn Việt Long - Phó Tổng Giám đốc Công ty tư vấn quốc tế Ernst & Young - phân tích: Ở giai đoạn đầu xây dựng - nơi rủi ro cao và chưa có dòng tiền - vốn tín dụng ngân hàng vẫn giữ vai trò nòng cốt. Khi dự án đã hoàn thành, đi vào vận hành và có doanh thu thực tế ổn định, rủi ro xây dựng bị triệt tiêu, lúc này việc phát hành trái phiếu dự án hoặc tái cấu trúc vốn thông qua các quỹ đầu tư, công ty bảo hiểm sẽ là hướng đi vô cùng hiệu quả.

Khơi thông dòng tiền, nâng cao khả năng hấp thụ vốn

Các chuyên gia cũng cho rằng, đa dạng hóa nguồn vốn cần đi cùng khả năng hấp thụ vốn của dự án và doanh nghiệp. Với dự án PPP, cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu cần được cụ thể hóa trong phương án tài chính và hợp đồng. Các bên cần thống nhất cách xác định doanh thu, trách nhiệm cung cấp dữ liệu, quy trình kiểm toán, quyết toán và thời hạn xử lý chênh lệch.

Ông Nguyễn Thy Hùng - Phó Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu - kiến nghị cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật về đầu tư theo phương thức PPP, hoàn chỉnh cơ chế chia sẻ rủi ro bảo đảm công bằng và hài hòa lợi ích khi triển khai đầu tư dự án PPP.

Trong đó, cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần thực hiện đầy đủ, đúng hạn cam kết, nhất là nghĩa vụ chia sẻ rủi ro doanh thu, để nhà đầu tư và ngân hàng có cơ sở đánh giá khả năng hoàn vốn.

Ở góc độ doanh nghiệp, nhà đầu tư cần xây dựng phương án vốn theo từng giai đoạn, cân đối vốn chủ sở hữu, vốn vay, chi phí lãi vay và nghĩa vụ bảo lãnh. Nhà thầu phải chủ động vốn lưu động để chi trả nhân công, máy móc, vật liệu. Dòng tiền thanh toán phụ thuộc khối lượng hoàn thành, nghiệm thu và giải ngân; nếu thanh toán kéo dài, doanh nghiệp phải tăng vay ngắn hạn, phát sinh chi phí tài chính và thu hẹp vốn thi công.

Vì vậy, tiến độ xây dựng cần gắn với kế hoạch nghiệm thu, thanh toán và giải ngân. Cơ quan quản lý, chủ đầu tư cần xử lý hồ sơ, xác nhận khối lượng hoàn thành đúng quy định, hạn chế tình trạng công việc đã thực hiện nhưng chậm nghiệm thu hoặc thanh toán. Dòng tiền đúng hạn giúp nhà thầu chi trả người lao động, nhà cung cấp, duy trì thiết bị và giảm phụ thuộc vào khoản vay ngắn hạn có chi phí cao.

Đa dạng hóa nguồn vốn cần đi cùng với khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp. Ảnh tư liệu 

Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả Hồ Minh Hoàng đề xuất cách tiếp cận PPP++ nhằm mở rộng sự tham gia của các chủ thể trong chuỗi giá trị dự án, từ cơ quan nhà nước, nhà đầu tư, nhà thầu đến các đơn vị cung ứng vật liệu, thiết bị.

Ông nhấn mạnh: “Không thể áp dụng một công thức tài chính chung cho mọi công trình”. Theo đó, phương án huy động vốn, phân bổ trách nhiệm và chia sẻ rủi ro cần căn cứ vào điều kiện địa hình, lưu lượng phương tiện, khả năng hoàn vốn và đặc điểm của từng tuyến.

Với dự án có khả năng hoàn vốn tốt, Nhà nước bảo đảm quy hoạch, thủ tục và điều kiện triển khai để thu hút vốn tư nhân. Với tuyến kết nối vùng khó khăn, lưu lượng thấp nhưng có ý nghĩa chiến lược, cần tính toán phần vốn nhà nước phù hợp để tăng tính khả thi. Việc đưa nhà thầu EPC và nhà cung cấp vật liệu, thiết bị vào chuỗi giá trị phải dựa trên hợp đồng minh bạch, năng lực được kiểm chứng, cơ chế chia sẻ rủi ro rõ ràng và trách nhiệm cụ thể về chất lượng, tiến độ, hiệu quả sử dụng vốn.

Mục tiêu huy động khoảng 846.000 tỷ đồng vốn ngoài ngân sách cho cao tốc giai đoạn 2026-2030 đòi hỏi giải pháp đồng bộ về tiền tệ, thị trường vốn, PPP và tổ chức thực hiện. Điều hành lãi suất cần đi cùng phát triển vốn dài hạn, cho vay hợp vốn và trái phiếu dự án. 

Do đó, các Bộ, ngành, địa phương cần đẩy nhanh thủ tục, thực hiện nghĩa vụ hợp đồng, tháo gỡ vướng mắc; doanh nghiệp nâng cao năng lực tài chính, minh bạch thông tin và quản trị dòng tiền. Khi vốn phù hợp vòng đời dự án và dòng tiền được bảo đảm, nguồn lực xã hội sẽ chuyển hóa thành công trình hạ tầng, giảm áp lực lên tín dụng sản xuất, kinh doanh.