Đầu tư hạ tầng đô thị thích ứng biến đổi khí hậu: Hiệu quả thiết thực tại 4 tỉnh Bắc Trung Bộ

Dự án Cải thiện cơ sở hạ tầng đô thị nhằm giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu cho 04 tỉnh ven biển Bắc Trung Bộ Việt Nam (gọi tắt là CRUIV) được khởi động từ tháng 12/2018, với khoản vay ưu đãi hơn 122,6 triệu Euro từ Cơ quan Phát triển Pháp (AFD), 5 triệu Euro viện trợ không hoàn lại từ Quỹ Cơ sở hạ tầng Liên minh Châu Âu (AIF) và khoảng 34 triệu Euro vốn đối ứng từ các tỉnh.

Trước khi dự án triển khai, bức tranh hạ tầng đô thị tại 5 địa phương - Phát Diệm (Ninh Bình), Ngọc Lặc (Thanh Hóa), Hoàng Mai (Nghệ An), Thạch Hà và Hương Khê (Hà Tĩnh) - là câu chuyện quen thuộc của không ít đô thị nhỏ vùng Bắc Trung Bộ: hệ thống thoát nước yếu kém gây ngập úng kéo dài khi có mưa lớn, đường sá xuống cấp, hầu như không có hệ thống thu gom rác thải và xử lý nước thải.

Hệ thống kè chống sạt lở kết hợp đường cứu hộ ven sông thuộc Tiểu dự án Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh

Hệ thống kè chống sạt lở kết hợp đường cứu hộ ven sông thuộc Tiểu dự án Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh

Điểm nổi bật trong thiết kế CRUIV là triết lý phân bổ vốn có trọng điểm: ưu tiên các công trình "đa mục tiêu" - một hạng mục giải quyết nhiều vấn đề cùng lúc. Nổi bật nhất là các tuyến kè kết hợp đường cứu hộ: vừa chống sạt lở bờ sông, vừa tạo trục giao thông phục vụ sơ tán dân trong mùa bão lũ, vừa tạo không gian cảnh quan ven sông cho cộng đồng. Hồ điều hòa tại Hương Khê và Thạch Hà không chỉ điều tiết lũ mà còn cải thiện vi khí hậu đô thị và tạo cảnh quan xanh cho địa phương.

Cải tạo Hồ Bình Sơn (xã Hương Khê, Hà Tĩnh) - công trình điều tiết lũ đầu tiên của dự án đã hoàn thành và bàn giao đưa vào sử dụng

Cải tạo Hồ Bình Sơn (xã Hương Khê, Hà Tĩnh) - công trình điều tiết lũ đầu tiên của dự án đã hoàn thành và bàn giao đưa vào sử dụng

Tại Hương Khê, người dân sống dọc các tuyến đường Nguyễn Trung Thiên và Võ Đình Cận đã quen với cảnh mưa lớn là nước dâng lên mặt đường, thiệt hại mỗi mùa mưa. Kể từ khi hồ Bình Sơn hoàn thành cuối năm 2025 và bàn giao đưa vào sử dụng, hệ thống điều tiết nước đã có điểm tựa mới.

"Lợi thế của xã Hương Khê là có một trong những hồ đẹp nhất cả nước. Bây giờ đã được nâng cấp, cải tạo khang trang sạch đẹp rồi, đường đi lối lại cũng rất thông thoáng. Đó là nét đẹp riêng của xã Hương Khê." Ông Trương Quang Minh, TDP 4 xã Hương Khê

Tại Phát Diệm (Ninh Bình), 3 tuyến kênh Phát Diệm - Lưu Phương - Tân Thành đang được cải tạo đồng bộ. Cư dân dọc bờ kênh lần đầu tiên thấy xuất hiện tuyến đường hai bên kênh được trải nhựa phẳng phiu cùng hệ thống thu gom nước thải dẫn vào trạm xử lý tập trung. Khi hoàn thành, gần 3.000 m³ nước thải sinh hoạt mỗi ngày sẽ được thu gom và xử lý thay vì xả thẳng ra môi trường.

Tại Hoàng Mai, tuyến đường tránh ngập dài 7km đang thi công không chỉ giải quyết bài toán ngập úng mà còn là trục sơ tán chiến lược khi bão lũ ập đến, đồng thời kết nối các khu dân cư trước đây bị cô lập. Song song đó, 3 cây cầu mới - cầu Hoàng Mai 3, cầu Trịch và cầu Vực Mấu - đang hình thành, xóa bỏ những điểm thắt cổ chai giao thông nguy hiểm vào mùa lũ.

Nhìn tổng thể, triết lý đầu tư của CRUIV nhất quán từ thiết kế đến thi công: mỗi hạng mục phải đảm bảo ba mục tiêu - giảm ngập úng, cải thiện vệ sinh môi trường và tăng cường khả năng ứng phó thiên tai.

Tại Ngọc Lặc, ngoài hệ thống đường giao thông và tuyến thoát lũ, dự án đầu tư nâng cấp toàn diện hệ thống cấp nước sạch phục vụ hàng chục nghìn hộ dân khu vực miền núi.

Tại Thạch Hà, tuyến đường phân lũ phía Tây và đường vượt lũ có tính chiến lược dài hạn: cải thiện khả năng tiếp cận các khu vực dễ bị tổn thương trong lũ lụt, tạo điều kiện thuận lợi cho lực lượng chức năng triển khai cứu hộ nhanh chóng và hiệu quả.

Ngoài những công trình được đầu tư, CRUIV còn hỗ trợ 5 triệu Euro vốn không hoàn lại cho hợp phần hỗ trợ kỹ thuật (HTKT) - đào tạo cán bộ địa phương về quản lý đô thị bền vững, quy hoạch thích ứng khí hậu, quản lý rủi ro thiên tai và vận hành hệ thống nước thải. Đây là điểm khác biệt so với nhiều dự án truyền thống: nâng cao năng lực nội tại để các địa phương tự duy trì và phát huy hiệu quả đầu tư sau khi dự án kết thúc.

Hội nghị “Tăng cường năng lực về quản lý nước thải bền vững tại các tỉnh ven biển Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh” diễn ra vào tháng 10/2025

Hội nghị “Tăng cường năng lực về quản lý nước thải bền vững tại các tỉnh ven biển Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh” diễn ra vào tháng 10/2025

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng hiện hữu rõ ràng, dự án CRUIV cho thấy rằng nếu đầu tư đúng chỗ, có trọng tâm và hướng tới lâu dài, những công trình hạ tầng hoàn toàn có thể tạo ra sự thay đổi thực chất - không chỉ giải quyết khó khăn trước mắt mà còn xây dựng nền tảng phát triển bền vững, mang lại lợi ích lâu dài cho cộng đồng trong nhiều năm tới.

Ngọc Huyền

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân: https://daibieunhandan.vn/dau-tu-ha-tang-do-thi-thich-ung-bien-doi-khi-hau-hieu-qua-thiet-thuc-tai-4-tinh-bac-trung-bo-10417722.html