Đau xoang kéo dài, người đàn ông bất ngờ mắc nấm đen xâm lấn hiếm gặp

Bệnh nhân được điều trị tại bệnh viện. Ảnh: BVCC

Tại Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, bệnh nhân nam N.V.C, 55 tuổi, trú tại Phú Thọ được tiếp nhận trong tình trạng đau vùng xoang hàm kèm cứng hàm nhẹ. Trước đó, người bệnh hoàn toàn khỏe mạnh, không có bệnh nền như đái tháo đường hay suy giảm miễn dịch. Bệnh nhân từng được cơ sở y tế tuyến trước chẩn đoán theo dõi uốn ván, tuy nhiên các triệu chứng không điển hình và đáp ứng điều trị chậm, buộc phải chuyển tuyến trên.

Khi thăm khám lâm sàng, các bác sĩ nhận thấy bệnh nhân không có biểu hiện co cứng cơ toàn thân hay các dấu hiệu đặc trưng của uốn ván. Thay vào đó, triệu chứng nổi bật lại là đau xoang hàm và hạn chế há miệng ở mức độ nhẹ. Chính những biểu hiện “không khớp” này khiến ê-kíp điều trị đặt ra nghi ngờ về một nguyên nhân tiềm ẩn khác, có thể nguy hiểm hơn nếu bị bỏ sót.

ThS.BS Nội trú Nguyễn Kim Anh cho biết, từ các dấu hiệu lâm sàng không điển hình, ê-kíp đã chủ động mở rộng chẩn đoán và chỉ định chụp CT xoang để loại trừ các bệnh lý vùng mũi xoang. Kết quả hình ảnh cho thấy tổn thương xoang hàm có đặc điểm gợi ý nhiễm nấm xâm lấn, kèm theo dấu hiệu ăn mòn cấu trúc xương xoang. Dựa trên tổng hợp lâm sàng và hình ảnh học, bệnh nhân được chẩn đoán mắc nhiễm nấm đen xâm lấn xoang hàm hay còn gọi là mucormycosis.

Đây là bệnh lý hiếm gặp nhưng có mức độ nguy hiểm rất cao, tiến triển nhanh và có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được can thiệp kịp thời. Ngay lập tức, ca bệnh được hội chẩn liên chuyên khoa với Khoa Phẫu thuật Tạo hình – Thẩm mỹ và các chuyên khoa liên quan. Các bác sĩ thống nhất chỉ định phẫu thuật cấp cứu tối khẩn, bởi chỉ cần trì hoãn, nấm có thể nhanh chóng ăn mòn xương, lan vào ổ mắt, nhãn cầu hoặc xâm lấn lên não, khiến tiên lượng trở nên rất xấu.

Ca mổ được triển khai ngay sau đó. Trong quá trình phẫu thuật, ê-kíp ghi nhận nhiều ổ nấm đen đặc trong xoang hàm, lan rộng trên niêm mạc xoang. May mắn là tại thời điểm can thiệp, cấu trúc xương chưa bị tổn thương quá nhiều, cho thấy bệnh được phát hiện ở “thời điểm vàng”. Các bác sĩ đã tiến hành lấy bỏ triệt để toàn bộ tổ chức nấm, cắt lọc niêm mạc bị tổn thương, đồng thời mở thông xoang hàm vào hốc mũi và vách mũi nhằm đảm bảo dẫn lưu tốt, hạn chế nguy cơ tồn lưu nấm và tạo điều kiện thuận lợi cho điều trị kháng nấm sau mổ.

Theo BS Nguyễn Kim Anh, với nhiễm nấm đen xâm lấn, phẫu thuật sớm kết hợp điều trị thuốc kháng nấm đóng vai trò quyết định. Mục tiêu không chỉ là lấy bỏ tổ chức nhiễm nấm mà quan trọng hơn là chặn đứng đường lan của nấm. Loại nấm này có đặc tính phát triển rất nhanh, xâm lấn mạnh vào niêm mạc xoang, xương và đặc biệt là hệ mạch máu. Khi đã xâm nhập vào mạch máu, nấm có thể lan nhanh lên ổ mắt, nhãn cầu, não hoặc gây hoại tử diện rộng chỉ trong thời gian ngắn. Mức độ tiến triển của nấm đen được ví như nấm mốc trong nồi cơm để quên qua đêm, chỉ sau một khoảng thời gian ngắn đã lan rộng và phá hủy toàn bộ môi trường xung quanh.

Song song với phẫu thuật, bệnh nhân bắt buộc phải điều trị thuốc kháng nấm đặc hiệu đường tĩnh mạch theo phác đồ tấn công kéo dài. Đây là nhóm thuốc chuyên sâu, cần theo dõi chặt chẽ các chỉ số chức năng gan, thận và thường chỉ có tại các cơ sở điều trị tuyến trung ương. Sau can thiệp, tình trạng bệnh nhân hiện ổn định, đáp ứng điều trị bước đầu tốt.

Dù vậy, theo các bác sĩ, nhiễm nấm đen xâm lấn vẫn được xếp vào nhóm bệnh nặng do nguy cơ không thể làm sạch hoàn toàn các ổ nấm vi thể và khả năng tái xâm lấn vẫn còn. Thời gian điều trị thường kéo dài ít nhất từ 3 đến 4 tuần với thuốc tấn công đường tĩnh mạch, sau đó tiếp tục duy trì bằng thuốc uống và theo dõi chặt chẽ trong thời gian dài.

Về yếu tố nguy cơ, BS Nguyễn Kim Anh cho biết, bệnh lý này thường gặp nhất ở người đái tháo đường, đặc biệt khi kiểm soát đường máu kém, người suy giảm miễn dịch, người sử dụng corticoid kéo dài hoặc mắc các bệnh nền mạn tính. Tuy nhiên, trường hợp bệnh nhân không có bệnh nền như ca bệnh này cho thấy nấm đen xâm lấn hoàn toàn có thể xảy ra ở người trước đó khỏe mạnh và chính điều này khiến bệnh dễ bị bỏ sót ở giai đoạn đầu. Trên thực tế, hầu hết mọi người đều tiếp xúc với bào tử nấm hằng ngày qua không khí, đất, cát hoặc thực phẩm để lâu ngày, nhưng chỉ những người có hệ miễn dịch suy yếu mới có nguy cơ cao phát triển thành bệnh lý xâm lấn nguy hiểm.

Các bác sĩ khuyến cáo, không chỉ người mắc bệnh mạn tính mà ngay cả người khỏe mạnh cũng cần đặc biệt lưu ý khi xuất hiện các triệu chứng mơ hồ như đau xoang kéo dài, cứng hàm, sưng đau vùng mặt, đau đầu không rõ nguyên nhân hoặc không đáp ứng điều trị thông thường cần đến các cơ sở y tế chuyên sâu để được thăm khám và chẩn đoán kịp thời. Với nhiễm nấm đen xâm lấn, phát hiện sớm và can thiệp đúng lúc chính là chìa khóa giúp cứu sống người bệnh, bởi chỉ cần chậm trễ khi nấm đã lan vào mạch máu lớn hoặc não, nguy cơ tử vong sẽ tăng lên rất nhanh.

Minh Nhật