Đầu xuân xông đất làng hiếu học Phan Long

Giữa sắc xuân tươi mới, câu chuyện về truyền thống hiếu học, phong trào khuyến học bền bỉ và khát vọng “rồng bay” của người dân nơi đây càng thêm ấm áp, tự hào.

Đường làng Phan Long ngày Tết. Ảnh: Tuấn Phong

Truyền thống “trọng chữ”

Mùng 2 Tết, con đường dẫn vào làng Phan Long rực rỡ cờ hoa, băng rôn, đèn nháy. Người người trong trang phục chỉnh tề đi chúc Tết, tay bắt mặt mừng, gửi nhau những lời chúc an khang, thành đạt. Sau thời khắc giao thừa, nhiều gia đình đã đưa con cháu tới nhà thờ họ thắp hương tổ tiên, một nét đẹp truyền thống không thể thiếu trong đời sống văn hóa của làng.

“Tôi tự hào làng tôi là làng tri thức. Làng có khoảng 700 hộ với hơn 2.500 nhân khẩu, trong đó có hơn 200 giáo viên các cấp, từ mầm non đến đại học, chiếm khoảng 80% số hộ có người làm nghề dạy học. Hầu hết các gia đình đều có người làm cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang hoặc công tác trong doanh nghiệp…”, ông Nguyễn Bá Đông, Bí thư Chi bộ cụm dân cư số 5 - Tân Hội, xã Ô Diên chia sẻ với niềm tự hào.

Theo ông Nguyễn Bá Đôngng, Phan Long là làng cổ thuộc vùng tổng Gối xưa. Tên làng mang nghĩa “rồng bay”, gắn với anh hùng lực lượng vũ trang Phan Xích. Từ thế kỷ XVII - XVIII, nơi đây đã có 6 cụ đỗ đạt, làm quan tri phủ, huấn đạo, thái y. Đầu thế kỷ XX, làng nổi tiếng với các cụ đồ nho như cụ Từ Mền, cụ Đồ Bớt, cụ Đồ Trường; trước Cách mạng Tháng Tám có cụ giáo Tế, cụ giáo Rồng.

Đình Phan Long, nơi diễn ra các sinh hoạt của Chi Hội Khuyến học làng. Ảnh: Tuấn Phong

Ngày nay, truyền thống ấy tiếp tục được nối dài. Toàn làng có 23 tiến sĩ, 5 phó giáo sư và nhiều thạc sĩ, cử nhân đang công tác tại các trường đại học, học viện, cơ quan nghiên cứu trong và ngoài thành phố. Nhắc đến phong trào hiếu học ở Phan Long, người dân thường kể về các dòng họ tiêu biểu như họ Trần, họ Cao, họ Tài; những gia đình nhiều thế hệ thành đạt như cụ Hộ Du, cụ Hải Liệu, cụ Đăm Nhàn…

Bà Nguyễn Thị Hợi, nguyên Chi hội trưởng Chi hội khuyến học làng Phan Long cho biết thêm: “Nhiều gia đình trẻ hôm nay tiếp tục làm rạng danh truyền thống học hành của làng như gia đình ông bà: Quý Khương có con là phó giáo sư, tiến sỹ; gia đình ông bà Giang Đoàn có 2 con là tiến sỹ; gia đình ông bà Công Phương cả hai vợ chồng ông bà và các con đều là tiến sỹ… Điều đó cho thấy truyền thống hiếu học không chỉ là câu chuyện quá khứ, mà đang hiện hữu sống động trong từng mái nhà”.

Ông Nguyễn Bá Đông và bà Nguyễn Thị Hợi trên con đường làng ngày Tết. Ảnh: Nguyễn Mai

“Thắp lửa” phong trào khuyến học, khuyến tài

Làng Phan Long được chia thành hai cụm dân cư số 5 và 6. Chi hội khuyến học Phan Long được thành lập từ năm 2003, đến nay, đã có hơn 370 hội viên. Suốt nhiều nhiệm kỳ, ông Nguyễn Bá Đông đảm nhiệm vai trò Phó Chi hội trưởng, bền bỉ gắn bó với công tác khuyến học cho đến khi xin nghỉ vì tuổi cao vào năm 2026.

Từ những ngày đầu còn ít hội viên, nguồn quỹ hạn hẹp, đến nay, Chi hội đã xây dựng được mạng lưới hoạt động rộng khắp 18 xóm lớn nhỏ, như: Xóm Chùa, xóm Xi, xóm Đình, xóm Lai, xóm Hống… Mỗi ủy viên Ban Chấp hành phụ trách một khu vực, vừa tuyên truyền, vận động hội viên, vừa nắm bắt tình hình học tập của con em trong xóm để động viên, khen thưởng kịp thời.

Quỹ khuyến học của làng thường xuyên duy trì ở mức gần 360 triệu đồng, hoàn toàn do nhân dân đóng góp. Hằng năm, vào tháng 8, thời điểm kết thúc năm học, Chi hội tổ chức tuyên dương, khen thưởng học sinh giỏi các cấp, học sinh đỗ đại học, sinh viên tốt nghiệp loại giỏi. Tổng số tiền thưởng mỗi năm khoảng 60 triệu đồng. “Mỗi phần thưởng chỉ từ 100.000 đến 500.000 đồng, nhưng đó là sự ghi nhận, là niềm động viên lớn lao. Quan trọng hơn là khơi dậy tinh thần thi đua học tập, tiếp nối truyền thống của cha ông”, ông Đông nói. Đặc biệt, tại nhiều dòng họ, quỹ khuyến học được duy trì song song với quỹ của làng.

Ông Trần Kế Hùng, Trưởng họ Trần giới thiệu về truyền thống hiếu học của dòng họ. Ảnh: Nguyễn Mai

Ông Trần Kế Hùng, Trưởng họ Trần cho biết: “Họ Trần có gần 90 nóc nhà với 160 đinh. Mỗi năm có hai ngày giỗ lớn, trong đó giỗ tháng 7 gắn với trao thưởng khuyến học cho con cháu. Chúng tôi có sổ ghi danh những người đạt học hàm, học vị cao. Trung bình mỗi năm có hơn 40 cháu được khen thưởng”.

Phong trào khuyến học không chỉ tạo động lực cho học sinh, sinh viên, mà còn góp phần xây dựng gia đình văn hóa, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Con em trong làng sau khi tốt nghiệp đại học, cao học đã trở về công tác hoặc làm việc ở nhiều cơ quan, đơn vị trong và ngoài thành phố, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân.

Trong câu chuyện đầu xuân, ông Nguyễn Bá Đông khẳng định: “Khuyến học đã và đang đóng góp hiệu quả vào xây dựng nông thôn mới, xây dựng đời sống văn hóa. Làng tôi là đất học, nên dù trong hoàn cảnh nào, người dân cũng đặt việc học lên hàng đầu”. Sự thành đạt của nhiều thế hệ trí thức đã tạo nên diện mạo mới cho làng quê Phan Long với những ngôi nhà khang trang san sát, những con đường sạch đẹp, rực rỡ cờ hoa. Phan Long hai lần được thành phố tặng Bằng khen “Làng văn hóa xuất sắc”.

Ngày tết ở Phan Long, những câu chuyện về sự học lan tỏa trong mỗi câu chuyện, lời chúc đầu xuân. Bên cạnh sức khỏe, bình an, người dân nơi đây luôn nhắc tới thành tích học tập của con cháu như một niềm tự hào.

Nguyễn Mai