Dậy lên hương Tết

Lá chuối từ lâu đã mang lại rất nhiều lợi ích cho con người, gắn bó chặt chẽ với văn hóa ẩm thực và đời sống sinh hoạt hằng ngày của người dân xứ Quảng quê tôi. Không chỉ dùng để che phủ, giữ ẩm cho cây trồng hay làm thức ăn cho gia súc trong nông nghiệp, lá chuối còn là vật liệu chằm nón, gói thức ăn, hay “hô biến” thành những chiếc kèn lá - món đồ chơi mộc mạc của một thời tuổi thơ hồn nhiên.

Đặc biệt, trong các dịp lễ, Tết, lá chuối trở thành một phần không thể thiếu, thể hiện nét văn hóa ẩm thực gần gũi với thiên nhiên. Nếu nhiều địa phương khác dùng lá dong thì ở quê tôi, lá chuối là “lớp áo” duy nhất cho những cái bánh ít, những đòn bánh tét, hay cây chả lụa, những món ăn rất phổ biến trong ngày Tết cổ truyền của dân tộc Việt Nam…

Dù đã ở tuổi trung niên, trong tôi vẫn vẹn nguyên ký ức mùa về mùi hương đặc biệt của những ngày tháng Chạp xưa. Ngày đó, hầu như nhà nào cũng tự tay gói bánh tét, làm chả đãi khách trong dịp Tết. Tôi nhớ dáng má dùng cây tre dài cột lưỡi liềm rọc lá từ trên cao, rồi tôi nhận phần việc vác lá, nhóm bếp rơm để hơ lá cho dịu lại. Nhớ nhất là ngày 30 Tết, cả nhà cùng nhau gói bánh. Lũ trẻ chúng tôi ngồi bên cạnh học cách gói những chiếc bánh nhỏ xíu hoặc chạy lăng xăng để được “sai vặt”. Thời gian đợi chờ bánh chín từ 8-10 tiếng, lũ chúng tôi dù có ngủ gà ngủ gật cũng không chịu vào giường mà nhất quyết đợi chờ đến giờ vớt bánh, để hít hà cái mùi thơm lừng và thưởng thức thành quả của mình là những cái bánh nho nhỏ, xinh xinh.

Nhịp sống hiện đại hôm nay như dần cuốn đi những mùi vị thân thuộc. Tôi không ít lần ngần ngại trước những cây chả lụa bao quanh là lớp ny-lông thay cho lớp lá chuối. Phần thì lo sợ khi nghĩ đến lớp ny-lông ấy được hấp/luộc trong nước sôi hàng chục phút, phần thì nuối tiếc một mùi vị quen cũ…

Xứ Quảng bây giờ cũng nhiều đổi thay, cuộc sống hiện đại hơn, máy móc dần thay thế cho sản xuất thủ công, nhưng có một điều tôi vẫn thầm mỉm cười khi nhớ đến. Đó là lá chuối vẫn hiện diện, để món Tết vẫn thơm lừng và đậm vị như thuở nào. Mùi hương ngày Tết ấy giúp neo giữ trong lòng người con xa xứ bao kỷ niệm dấu yêu của ngày Tết xưa, tuy đơn sơ nhưng vô cùng ấm áp. Mùi hương quen thuộc như nhắc rằng Tết là dịp để trở về và làm đầy tâm hồn con người bởi những khoảng lặng yêu thương sau một năm dài bôn ba.

Khoa Nhiên