Đẩy lùi gánh nặng đột quỵ từ kiểm soát các yếu tố nguy cơ

Bác sĩ Trung tâm Đột quỵ thăm khám cho bệnh nhân sau can thiệp. (Ảnh: BVCC)

Tuy nhiên, các chuyên gia Bệnh viện Bạch Mai cảnh báo, dù y học ngày càng mở rộng cơ hội cứu chữa, kiểm soát huyết áp và các yếu tố nguy cơ vẫn là giải pháp quan trọng để giảm tử vong, tàn phế do đột quỵ.

Qua 12 giờ đột quỵ, người bệnh vẫn còn vùng não có thể cứu vãn

Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai vừa tiếp nhận nam bệnh nhân 39 tuổi trong tình trạng nặng, rối loạn ý thức, liệt hoàn toàn nửa người bên phải. Thời điểm nhập viện đã hơn 12 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên, vượt xa cửa sổ 4,5 giờ thường áp dụng đối với điều trị tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch.

Ngay khi tiếp nhận, các bác sĩ kích hoạt quy trình cấp cứu đột quỵ khẩn cấp. Kết quả chụp cắt lớp vi tính sọ não và dựng hình mạch máu cho thấy người bệnh không bị tắc mạch máu lớn, do đó không có chỉ định can thiệp lấy huyết khối cơ học.

Trước tình huống này, Giáo sư, Tiến sĩ Mai Duy Tôn, Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, trực tiếp chỉ đạo ê-kíp thực hiện chụp cắt lớp vi tính tưới máu não để đánh giá vùng não đã tổn thương và vùng não còn khả năng cứu vãn.

Kết quả cho thấy thể tích lõi nhồi máu khoảng 30ml, trong khi vùng giảm tưới máu lên tới 145ml. Chênh lệch giữa hai vùng là 115ml, với tỷ lệ bất tương xứng 4,8 lần. Những chỉ số này cho thấy vẫn còn một vùng nhu mô não đáng kể đang thiếu máu nhưng chưa tổn thương không thể hồi phục.

Chỉ trong 3 phút kể từ khi có kết quả chụp tưới máu, các bác sĩ đã hoàn tất hội chẩn khẩn cấp, thống nhất chỉ định sử dụng Tenecteplase, thuốc tiêu sợi huyết thế hệ mới, theo chiến lược mở rộng cửa sổ điều trị dựa trên tiêu chuẩn hình ảnh học.

Sau khi được giải thích về lợi ích và nguy cơ, gia đình người bệnh đồng ý với phương án điều trị.

Ngày 5/11, kết quả chụp cộng hưởng từ kiểm tra ghi nhận tín hiệu tích cực. Tổn thương nhồi máu thực tế tập trung ở vùng lõi khoảng 30ml đã xác định ban đầu, trong khi vùng giảm tưới máu rộng 145ml không chuyển thành vùng nhồi máu tương ứng.

Hình ảnh phim chụp cắt lớp vi tính sọ não.

Đáng chú ý, bệnh nhân đã bắt đầu chủ động giơ cao cánh tay trước đó bị liệt hoàn toàn, cho thấy sự cải thiện vận động bước đầu.

Theo các bác sĩ Trung tâm Đột quỵ, trường hợp này cho thấy giá trị của kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh tưới máu não trong lựa chọn người bệnh phù hợp để điều trị tái tưới máu, ngay cả khi đã vượt quá thời gian điều trị thông thường.

Tuy nhiên, không phải tất cả bệnh nhân nhập viện muộn đều đáp ứng tiêu chuẩn điều trị trong cửa sổ mở rộng. Việc chỉ định cần dựa trên đánh giá chuyên môn chặt chẽ và điều kiện trang thiết bị phù hợp.

Có thể phòng ngừa phần lớn các trường hợp đột quỵ

Từ những tiến bộ trong điều trị, các chuyên gia Bệnh viện Bạch Mai nhấn mạnh chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ để ngăn ngừa đột quỵ ngay từ cộng đồng.

Tại phiên chuyên đề “Đột quỵ não 2026: Những tiến bộ trong kỷ nguyên mới”, trong khuôn khổ Hội nghị Khoa học Quốc tế Bệnh viện Bạch Mai lần thứ 34 diễn ra ngày 6/11, Giáo sư, Tiến sĩ Mai Duy Tôn cho biết, mỗi phút trôi qua khi xảy ra tắc mạch máu não hoặc xuất huyết não, khoảng 2 triệu tế bào thần kinh có thể bị tổn thương và mất đi. Đột quỵ vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế, để lại gánh nặng lớn đối với người bệnh, gia đình và xã hội.

Theo chuyên gia, mặc dù y học hiện đại đã có nhiều tiến bộ trong cấp cứu và điều trị, phần lớn các trường hợp đột quỵ có thể phòng ngừa nếu được nhận diện sớm và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ. Các chuyên gia tại hội nghị cho biết, tỷ lệ đột quỵ có thể phòng ngừa thông qua kiểm soát các yếu tố nguy cơ có thể lên tới 80%.

Đáng chú ý, thống kê lâm sàng tại các đơn vị đột quỵ lớn ghi nhận khoảng 71% bệnh nhân đột quỵ có tiền sử tăng huyết áp.

Thạc sĩ, bác sĩ Đinh Trung Hiếu, Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất đối với cả nhồi máu não và xuất huyết não.

Khi huyết áp duy trì ở mức cao trong thời gian dài, áp lực lên thành mạch có thể gây tổn thương lớp nội mạc, thúc đẩy quá trình xơ vữa, làm hẹp hoặc tắc mạch máu não, dẫn đến nhồi máu não. Đồng thời, tăng huyết áp kéo dài có thể làm suy yếu thành mạch, khiến mạch máu dễ bị vỡ khi huyết áp tăng cao đột ngột, gây xuất huyết não.

Thạc sĩ, bác sĩ nội trú Nguyễn Minh Anh - Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai báo cáo tại hội nghị.

Điều đáng lo ngại là tăng huyết áp thường diễn tiến âm thầm, ít có triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Không ít người chỉ phát hiện bệnh khi đã xảy ra biến chứng nghiêm trọng.

Thạc sĩ, bác sĩ nội trú Nguyễn Minh Anh, Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, nhấn mạnh việc duy trì huyết áp ở mức mục tiêu theo hướng dẫn của bác sĩ có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ lần đầu cũng như hạn chế nguy cơ tái phát.

Theo các báo cáo tại hội nghị, mức huyết áp dưới 130/80 mmHg được nhấn mạnh đối với nhiều nhóm người trưởng thành và người có tiền sử đột quỵ, tùy theo tình trạng sức khỏe và khả năng dung nạp điều trị.

Không chỉ đưa huyết áp về ngưỡng mục tiêu, việc duy trì chỉ số ổn định, tránh tình trạng tăng giảm thất thường cũng có ý nghĩa quan trọng.

Các bác sĩ cảnh báo một sai lầm phổ biến là người bệnh tự ý ngừng thuốc khi thấy huyết áp trở lại bình thường. Trong khi đó, tăng huyết áp là bệnh mạn tính, cần được theo dõi và điều trị lâu dài. Tự ý bỏ thuốc hoặc thay đổi liều có thể khiến huyết áp tăng trở lại, làm gia tăng nguy cơ đột quỵ và các biến cố tim mạch.

Bên cạnh kiểm soát huyết áp, các chuyên gia khuyến cáo người dân duy trì lối sống lành mạnh, ăn giảm muối, tăng cường rau xanh, trái cây, vận động thể lực thường xuyên, không hút thuốc, ngủ đủ giấc, kiểm soát cân nặng, đường huyết và mỡ máu.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Mai Duy Tôn khuyến cáo, người trưởng thành nên duy trì ít nhất 150 phút vận động thể lực cường độ trung bình hoặc 75 phút vận động cường độ mạnh mỗi tuần, ngủ khoảng 7–9 giờ mỗi đêm và hạn chế lượng muối tiêu thụ dưới 5g/ngày.

Các chuyên gia nhấn mạnh, tiến bộ trong điều trị đang mở thêm cơ hội cứu sống và phục hồi cho bệnh nhân đột quỵ, kể cả một số trường hợp đến viện muộn. Tuy nhiên, nguyên tắc “thời gian là não” vẫn không thay đổi.

Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ như méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân, nói khó, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu đột quỵ càng sớm càng tốt.

Cùng với đó, chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ, phát hiện và điều trị tăng huyết áp, kiểm soát các yếu tố nguy cơ chính là giải pháp lâu dài để giảm gánh nặng tử vong và tàn phế do đột quỵ trong cộng đồng.