Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tăng cường hậu kiểm, nâng cao hiệu quả quản lý

Phóng viên Báo Nhân Dân phỏng vấn ông Tăng Thế Cường, Cục trưởng Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) về quá trình xây dựng dự thảo Luật và những điểm mới được bổ sung, sửa đổi.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường vừa được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI góp phần thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các quan điểm, chủ trương mới của Đảng; khắc phục những bất cập trong thực tiễn thi hành, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, đổi mới phương thức quản lý nhà nước, huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực cho bảo vệ môi trường, đáp ứng yêu cầu phát triển trong thời kỳ mới. Phóng viên Báo Nhân Dân phỏng vấn ông Tăng Thế Cường, Cục trưởng Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) về quá trình xây dựng dự thảo Luật và những điểm mới được bổ sung, sửa đổi.

Ông Tăng Thế Cường, Cục trưởng Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường). (Ảnh: TUẤN ANH)

Ông Tăng Thế Cường, Cục trưởng Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường). (Ảnh: TUẤN ANH)

Phóng viên: Xin ông cho biết sự cần thiết ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường?

Cục trưởng Tăng Thế Cường: Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã tạo lập khuôn khổ pháp lý tương đối đồng bộ, đổi mới căn bản tư duy và phương thức quản lý môi trường. Qua hơn 5 năm thi hành, công tác quản lý môi trường đã có nhiều chuyển biến tích cực, các nguồn thải lớn từng bước được kiểm soát, nhiều chính sách mới đi vào thực tiễn.

Tuy nhiên, bước vào giai đoạn phát triển mới, khi yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh ngày càng cao, công tác bảo vệ môi trường cần chuyển từ trọng tâm kiểm soát ô nhiễm sang cách tiếp cận chủ động, toàn diện hơn, trong đó chú trọng phòng ngừa rủi ro, sử dụng hiệu quả tài nguyên, thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn. Định hướng này được thể hiện rõ qua các nghị quyết lớn của Đảng như: Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân; Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước.

Đặc biệt, Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới đã đặt ra những yêu cầu trực tiếp về hoàn thiện thể chế, chính sách trong lĩnh vực này.

Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi Luật lần này không đơn thuần là điều chỉnh các quy định còn bất cập, mà hướng tới đổi mới căn bản hơn phương thức quản lý môi trường: chuyển từ quản lý nặng về thủ tục sang quản lý dựa trên tiêu chí, dữ liệu và mức độ rủi ro; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm kiểm soát; đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp nhưng không hạ thấp yêu cầu bảo vệ môi trường. Qua đó, hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy chuyển đổi xanh, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn mới.

Phóng viên: Xin ông chia sẻ thêm về quá trình xây dựng, lấy ý kiến hoàn thiện dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường cũng như bố cục của Luật lần này?

Cục trưởng Tăng Thế Cường: Việc xây dựng dự án Luật được thực hiện nghiêm túc, cầu thị, tuân thủ quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Cơ quan soạn thảo đã tổng kết 5 năm thi hành Luật Bảo vệ môi trường năm 2020; rà soát các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các cam kết quốc tế có liên quan để xác định những vấn đề cần sửa đổi, bổ sung.

Trong quá trình xây dựng, cơ quan soạn thảo đã tổ chức nhiều cuộc họp, hội thảo, lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp, chuyên gia, nhà khoa học và các đối tượng chịu tác động; đồng thời đăng tải, công khai hồ sơ dự án Luật trên các cổng thông tin điện tử để tiếp nhận ý kiến rộng rãi theo quy định. Các ý kiến góp ý, thẩm định được nghiên cứu, tổng hợp, tiếp thu và giải trình nghiêm túc nhằm hoàn thiện các chính sách và quy định của dự thảo Luật.

Đặc biệt, trong quá trình Quốc hội xem xét, thảo luận, cơ quan soạn thảo đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội, nghiêm túc tiếp thu ý kiến của Chủ tịch Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan thẩm tra, các đại biểu Quốc hội, thành viên Chính phủ cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan. Sự đóng góp tâm huyết, trách nhiệm này thể hiện sự quan tâm sâu sắc đối với công tác bảo vệ môi trường và mục tiêu phát triển bền vững của đất nước, giúp dự thảo Luật tiếp tục được rà soát, hoàn thiện toàn diện cả về nội dung chính sách, kỹ thuật lập pháp và tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

So với Luật Bảo vệ môi trường hiện hành, phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường không thay đổi. Luật sửa đổi, bổ sung gồm 4 điều, trong đó Điều 1 quy định việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường; Điều 2 sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật có liên quan; Điều 3 quy định về hiệu lực thi hành và Điều 4 quy định điều khoản chuyển tiếp.

Sáng 21/11, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Sáng 21/11, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Phóng viên: Cục trưởng có thể chia sẻ những nội dung trọng tâm được sửa đổi, bổ sung lần này?

Cục trưởng Tăng Thế Cường: Luật sửa đổi, bổ sung 79/171 điều của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, tập trung vào những vấn đề trọng tâm, có tác động trực tiếp đến phương thức quản lý nhà nước về môi trường và hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh.

Thứ nhất, đổi mới phương thức quản lý, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền cho địa phương và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Luật hoàn thiện các quy định về đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường và đăng ký môi trường theo hướng phân loại dự án dựa trên tiêu chí, mức độ rủi ro môi trường; giảm mạnh đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường (ĐTM), phải có giấy phép môi trường (GPMT); chuyển một số đối tượng sang đăng ký môi trường, đơn giản hóa hồ sơ, trình tự, thủ tục thực hiện.

Đáng chú ý, đối với các dự án thứ cấp trong khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp đã đáp ứng yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật và thủ tục môi trường thì được miễn ĐTM; chỉ yêu cầu giấy phép môi trường đối với dự án thứ cấp có phát sinh nhiều khí thải, dự án có nhập khẩu phế liệu hoặc xử lý chất thải nguy hại. Cùng với đó, Luật đẩy mạnh phân quyền cho địa phương trong thẩm định báo cáo ĐTM, cấp giấy phép môi trường, gắn với trách nhiệm của người đứng đầu trong kiểm soát, xử lý ô nhiễm môi trường.

Việc cắt giảm các yêu cầu tiền kiểm không có nghĩa là giảm yêu cầu bảo vệ môi trường. Luật bổ sung, hoàn thiện các công cụ hậu kiểm, tăng cường giám sát theo mức độ rủi ro và dựa trên dữ liệu; làm rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là trách nhiệm của địa phương đối với các vấn đề ô nhiễm môi trường phát sinh trên địa bàn và cơ chế phối hợp xử lý ô nhiễm liên tỉnh.

Thứ hai, tháo gỡ các điểm nghẽn trong quản lý chất thải và kiểm soát chất lượng môi trường. Luật hoàn thiện quy định về quản lý chất thải theo hướng thúc đẩy tái sử dụng, tái chế, phát triển kinh tế tuần hoàn; bổ sung cơ chế quản lý vật liệu sau tái chế. Đối với môi trường nước, Luật tăng cường quản lý chất lượng nước mặt theo lưu vực, kiểm soát khả năng chịu tải của nguồn nước theo từng thông số ô nhiễm, làm cơ sở xem xét tiếp nhận các dự án xả thải. Đối với môi trường không khí, bổ sung các công cụ kiểm kê khí thải, vùng phát thải thấp và quản lý chất lượng không khí theo hướng chủ động dự báo, kiểm soát nguồn phát thải. Các quy định về quan trắc môi trường cũng được hoàn thiện nhằm bảo đảm tính khách quan, đại diện, chính xác và toàn vẹn của dữ liệu.

Thứ ba, hoàn thiện cơ chế, chính sách về chuyển đổi xanh và ứng phó với biến đổi khí hậu. Luật bổ sung quy định về trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon; hoàn thiện trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường các-bon. Hai điều mới được bổ sung là Điều 72a về quản lý vật liệu từ hoạt động tái chế chất thải và Điều 139a về trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon. Đây là những quy định quan trọng nhằm thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, phát triển thị trường các-bon và thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam về biến đổi khí hậu.

Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện cơ sở dữ liệu về môi trường và thể chế hóa chủ trương về thử nghiệm có kiểm soát, bảo đảm an ninh môi trường. Luật bổ sung, hoàn thiện các quy định về quản lý dữ liệu môi trường, quan trắc, quản lý chất thải và thực hiện thủ tục môi trường trên môi trường điện tử; xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường thống nhất, kết nối, chia sẻ, phục vụ công tác quản lý, phân tích rủi ro, cảnh báo sớm và tăng cường hậu kiểm.

Đặc biệt, Luật bổ sung Điều 152a về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực môi trường, cho phép thử nghiệm các công nghệ, sản phẩm, dịch vụ có tiềm năng mang lại lợi ích về bảo vệ môi trường. Trong thời gian thử nghiệm, có thể áp dụng cơ chế miễn, giảm hoặc tạm thời chưa áp dụng một số yêu cầu, điều kiện về bảo vệ môi trường, nhưng phải bảo đảm các yêu cầu về bảo vệ sức khỏe con người, phòng ngừa, ứng phó, khắc phục sự cố và phục hồi môi trường.

Luật cũng quy định việc xử lý hành vi vi phạm và miễn, loại trừ trách nhiệm trong cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được thực hiện theo pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo và pháp luật có liên quan. Quy định này vừa tạo cơ sở pháp lý cho việc thử nghiệm, ứng dụng các giải pháp, công nghệ mới trong lĩnh vực môi trường, vừa góp phần thể chế hóa tinh thần tiên phong, đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Những sửa đổi này hướng tới mục tiêu vừa nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, kiểm soát chặt chẽ các nguy cơ ô nhiễm, vừa tạo không gian và điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Phóng viên: Để Luật sớm đi vào cuộc sống, theo ông, cần triển khai thực hiện như thế nào để bảo đảm đồng bộ, thống nhất và hiệu quả?

Cục trưởng Tăng Thế Cường: Để Luật thật sự đi vào cuộc sống, yêu cầu quan trọng nhất là phải tổ chức triển khai đồng bộ, thống nhất, bảo đảm các quy định mới được thực hiện ngay và có hiệu quả trong thực tiễn.

Trước hết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ phối hợp các bộ, ngành khẩn trương xây dựng, ban hành đầy đủ các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, bảo đảm không để khoảng trống pháp lý khi Luật có hiệu lực. Cùng với đó, tổ chức tuyên truyền, phổ biến, tập huấn chuyên sâu, nhất là đối với các quy định mới về phân cấp, phân quyền, thủ tục hành chính và phương thức quản lý môi trường.

Các bộ, ngành, địa phương cần chủ động rà soát, phân công rõ trách nhiệm, bảo đảm năng lực thực thi nhiệm vụ được phân cấp; tăng cường ứng dụng công nghệ, xây dựng và kết nối cơ sở dữ liệu môi trường, nâng cao hiệu quả giám sát, kiểm tra, hậu kiểm dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro. Việc theo dõi, kiểm tra quá trình thực hiện cần được duy trì thường xuyên để kịp thời phát hiện, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh.

Phóng viên: Xin cảm ơn Cục trưởng.

Tuấn Anh (thực hiện)

Nguồn Nhân Dân: https://nhandan.vn/day-manh-phan-cap-phan-quyen-va-tang-cuong-hau-kiem-nang-cao-hieu-qua-quan-ly-post1004503.html