ĐBQH đề nghị rà soát hiệu quả sử dụng thiết chế văn hóa, phân bổ nguồn lực theo nhu cầu

Chiều 30.10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về tình hình phát triển kinh tế - xã hội.

Chuyển từ đầu tư cho văn hóa theo công trình sang đầu tư cho đời sống văn hóa thực chất của người dân

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Nàng Xô Vi, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi bày tỏ thống nhất với báo cáo của Chính phủ và báo cáo thẩm tra về tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027.

Quốc hội thảo luận tại Hội trường về tình hình phát triển kinh tế - xã hội

Trao đổi một số vấn đề liên quan tới lĩnh vực văn hóa và giáo dục, nhất là những vấn đề có tác động trực tiếp đến người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đại biểu cho rằng, cần chuyển mạnh từ tư duy đầu tư cho văn hóa theo công trình sang đầu tư cho đời sống văn hóa thực chất của người dân.

Đại biểu cho biết, Báo cáo thẩm tra đã chỉ ra rằng đầu tư cho văn hóa còn dàn trải, hiệu quả chưa cao, hệ thống thiết chế văn hóa hoạt động còn hạn chế, hạ tầng văn hóa thể thao tại vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới và hải đảo còn thiếu.

Theo đại biểu, đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, văn hóa là tiếng nói, là chữ viết, là lễ hội, tri thức dân gian và những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ. Nếu chỉ chú trọng xây dựng công trình mà thiếu kinh phí vận hành, thiếu người tổ chức hoạt động và không gian thực hành thì thiết chế văn hóa khó phát huy hiệu quả.

"Tôi đề nghị Chính phủ quan tâm rà soát hiệu quả sử dụng thiết chế văn hóa hiện có, phân bổ nguồn lực theo nhu cầu thực tế, bảo đảm kinh phí hoạt động thường xuyên, đồng thời hỗ trợ nghệ nhân truyền dạy, bảo tồn tiếng nói, chữ viết và các giá trị văn hóa truyền thống gắn với sự tham gia của cộng đồng", đại biểu đề nghị.

Sớm triển khai đầy đủ, hiệu quả các chính sách đối với nhà giáo

Về đột phá phát triển giáo dục theo Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị, đại biểu cho rằng, cần bắt đầu từ việc bảo đảm các điều kiện thực hiện, đặc biệt là đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất.

Theo đại biểu, Nghị quyết số 71 đã nhấn mạnh yêu cầu đổi mới thể chế, phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực, đồng thời đặt ra nhiệm vụ bảo đảm đủ số lượng, chất lượng, cơ cấu giáo viên và biên chế theo quy định.

Hiện nay, thực trạng thừa và thiếu giáo viên vẫn còn đang diễn ra, cả nước vẫn còn thiếu khoảng 48.249 giáo viên cần bổ sung trong năm học 2026 và 2027. Bên cạnh đó còn thiếu 45.691 phòng học, 27.084 phòng học bộ môn, thiết bị dạy học tối thiểu ở cấp THPT mới đáp ứng khoảng 38,7%.

Đại biểu Nàng Xô Vi, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi phát biểu

Đại biểu cho rằng, cần giải quyết những vấn đề một cách đồng bộ, không chỉ dừng ở tuyển dụng mà cần rà soát, điều tiết, điều động và luân chuyển giáo viên giữa các địa bàn, cơ sở giáo dục. Việc thống kê nhu cầu phải cụ thể theo từng cấp học, môn học và địa phương, làm cơ sở đề xuất bổ sung biên chế phù hợp.

Cùng với đó, cần rà soát, điều chỉnh định mức giáo viên, nhân lực trường học theo chương trình giáo dục phổ thông, loại hình trường, đặc điểm vùng miền và quy mô học sinh.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cần tăng cường phối hợp với các bộ, ngành, địa phương để gắn nhu cầu chuyên môn với bố trí nhân lực và nguồn lực tài chính.

"Cần quan tâm đồng bộ tới chính sách tiền lương, phụ cấp, nhà công vụ, điều kiện đi lại, sinh hoạt và cơ hội phát triển nghề nghiệp. Đặc biệt, Luật Nhà giáo đã có hiệu lực, cần sớm triển khai đầy đủ, hiệu quả các chính sách đối với nhà giáo”, đại biểu đề nghị.

Đại biểu đề nghị sớm triển khai đầy đủ, hiệu quả các chính sách đối với nhà giáo; đồng thời chuyển trọng tâm đánh giá chất lượng đội ngũ từ việc hoàn thành hồ sơ, chứng chỉ sang năng lực thực hành nghề nghiệp và sự tiến bộ của người học.

Về bảo đảm công bằng giáo dục, đại biểu Nàng Xô Vi cho rằng cần đo lường bằng cơ hội học tập và chất lượng thực tế mà học sinh được thụ hưởng, thay vì chỉ nhìn vào mục tiêu chung. Bởi học sinh vùng khó khăn vẫn phải đối mặt với khoảng cách địa lý, điều kiện kinh tế gia đình, hạ tầng số hạn chế, thiếu giáo viên và ít cơ hội tiếp cận các hoạt động học tập.

Đại biểu kiến nghị phân bổ ngân sách giáo dục và các chương trình hỗ trợ dựa trên nhu cầu, mức độ khó khăn và kết quả đầu ra; ưu tiên trường học thiếu giáo viên, phòng chức năng, thiết bị dạy học và điều kiện sinh hoạt cho học sinh nội trú, bán trú tại vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo.

“Văn hóa và giáo dục là nền tảng quan trọng cho sự phát triển bền vững của đất nước”, đại biểu nhấn mạnh, đồng thời đề nghị mọi chủ trương, chính sách khi ban hành phải đi đôi với nguồn lực và điều kiện thực hiện, bảo đảm người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, được thụ hưởng thành quả phát triển một cách thực chất và công bằng.

Nghiên cứu xây dựng cơ chế, chính sách phù hợp đối với viên chức làm việc tại cấp xã

Theo Nghị định số 381/2026/NĐ-CP của Chính phủ, chế độ phụ cấp công vụ đối với cán bộ, công chức cấp xã được điều chỉnh tăng từ 25% lên 55%, áp dụng từ ngày 1.7.2026 đến khi thực hiện cải cách chính sách tiền lương.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi, đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long cho rằng đây là sự quan tâm kịp thời của Nhà nước trước yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao ở cấp xã. Tuy nhiên, viên chức làm việc tại các đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã hiện chưa thuộc đối tượng áp dụng chế độ phụ cấp công vụ này.

“Tôi cho rằng, khác nhau về vị trí pháp lý và chế độ quản lý không có nghĩa là có thể bỏ qua yêu cầu công bằng, hợp lý trong chính sách đãi ngộ. Nếu chỉ quan tâm đến một nhóm đối tượng mà chưa xem xét đầy đủ nhóm còn lại, trong khi trách nhiệm và điều kiện làm việc có những điểm tương đồng, sẽ dễ phát sinh tâm tư, ảnh hưởng đến động lực làm việc và khả năng giữ chân người có chuyên môn, cũng như khó khăn trong việc sắp xếp bố trí nhân sự lãnh đạo cán bộ cấp xã”, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi phân tích.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi, đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long phát biểu

Nêu vấn đề trên, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi kiến nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Nội vụ phối hợp với các bộ, ngành liên quan rà soát tổng thể chế độ tiền lương, phụ cấp và chính sách có liên quan, tập trung ba nội dung:

Một là, nghiên cứu cơ chế phụ cấp hoặc hỗ trợ phù hợp đối với viên chức cấp xã: Trước mắt, cần đánh giá khả năng áp dụng phụ cấp đặc thù hoặc khoản hỗ trợ đối với những vị trí có khối lượng công việc lớn, yêu cầu chuyên môn cao, trực tiếp phục vụ người dân. Việc xây dựng chính sách phải căn cứ vào tính chất công việc, mức độ trách nhiệm, thu nhập hiện có và khả năng cân đối ngân sách; xác định rõ đối tượng, điều kiện và mức hưởng.

Hai là, bảo đảm sự tương quan trong tổng thể chính sách tiền lương và thu nhập: Khi xây dựng và triển khai Đề án cải cách chính sách tiền lương, đề nghị Chính phủ đánh giá đồng thời chính sách đối với cán bộ, công chức và viên chức cấp xã, trên cơ sở đối chiếu vị trí việc làm, trách nhiệm và điều kiện thực hiện nhiệm vụ. Đối với những vị trí có tính chất công việc tương đương, cần nghiên cứu phương án bảo đảm tương quan thu nhập hợp lý.

Ba là, gắn chính sách đãi ngộ với nâng cao chất lượng đội ngũ và hiệu quả cung ứng dịch vụ công: Chính sách tiền lương, phụ cấp cần đi đôi với hoàn thiện vị trí việc làm, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nghề nghiệp. Đối với địa bàn khó khăn, dân số đông hoặc nhu cầu cung ứng dịch vụ công lớn, cần có chính sách hỗ trợ phù hợp với điều kiện thực tế.