ĐBQH đề xuất chọn game, điện ảnh, âm nhạc làm mũi nhọn phát triển công nghiệp văn hóa

Sáng 10/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thư viện, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo, Luật Báo chí.

Đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai) phát biểu sáng 10/11. Ảnh: Media Quốc hội.

Góp ý dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, với mong muốn luật tạo ra một ngành kinh tế, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai) đã đặt ra ba câu hỏi: chúng ta đang ở đâu, dự thảo đã xử lý trúng cái lõi chưa và cần dồn lực vào đâu, dồn thế nào?

Theo đại biểu, năm 2025 game Việt đạt 4,9 tỷ lượt tải, đứng thứ hai thế giới; phòng vé thu gần 5.600 tỷ đồng, phim Việt dẫn đầu; nhạc Việt lấp đầy sân vận động. Nhưng 95% lượt tải game ở nước ngoài; tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ gần như đóng băng; vi phạm bản quyền trực tuyến đã thành rủi ro thương mại với đối tác.

"Nói cách khác, chúng ta có người sáng tạo, có khán giả, nhưng thiếu cái lõi biến sáng tạo thành tài sản: bản quyền, tài chính cho sản phẩm trí tuệ và kênh phân phối", đại biểu Lê Hoàng Anh nói.

Theo đại biểu Lê Hoàng Anh, dự thảo đã bao quát nhiều vấn đề, nhưng còn rộng ở diện, dày ở thủ tục và mỏng ở phần cốt lõi. Chính sách vẫn trải đều cho 10 nhóm ngành nhưng chưa có ngành mũi nhọn.

Cho rằng chúng ta có những lợi thế ít nước có: đội ngũ làm game đã chinh phục hàng tỷ người dùng; một thị trường trẻ hơn 100 triệu dân, nơi phim Việt đã thắng ngay trên sân nhà; một kho di sản đầy bản sắc của 54 dân tộc anh em; và hàng triệu kiều bào là thị trường đầu tiên ở nước ngoài. "Việc của Luật là nối những lợi thế ấy thành một chuỗi: công nghệ Việt kể chuyện Việt, làm ra hàng Việt, cùng người Việt bước ra thế giới", ông Lê Hoàng Anh nói.

Các đại biểu tham gia phiên thảo luận. Ảnh: Media Quốc hội.

Chính vì vậy, vị đại biểu chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị hai việc.

Một là, bổ sung vào Điều 5 cơ chế lĩnh vực trọng điểm theo giai đoạn: Luật quy định tiêu chí; Chính phủ chọn tối đa 3 đến 4 lĩnh vực cho mỗi 5 năm; có đánh giá, không đạt thì đưa ra. Trước mắt, tập trung ba lĩnh vực: trò chơi điện tử và nội dung số; điện ảnh, phim truyền hình; âm nhạc, biểu diễn và công nghiệp sự kiện. "Ba mũi nhọn ấy là đầu tàu kéo cả đoàn tàu".

Hai là, bồi đắp phần cốt lõi bằng cách bổ sung cơ chế đặc thù bổ trợ Luật Sở hữu trí tuệ: chặn nhanh cả tên miền mới của trang tái phạm, cắt dòng tiền quảng cáo và thanh toán của trang vi phạm; chuyển trọng tâm nguồn lực từ hạ tầng cụm, khu sang tài chính cho sản phẩm trí tuệ của người Việt, hỗ trợ theo chi tiêu thực tế, trả sau khi có kết quả.

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) cũng cảnh báo nguy cơ chồng chéo khi nhiều lĩnh vực trong dự thảo đã được điều chỉnh bởi các luật chuyên ngành khác. Bên cạnh đó, Quốc hội đã ban hành các nghị quyết và chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa, trong đó có những chính sách liên quan đến công nghiệp văn hóa.

Nếu không làm rõ phạm vi và không xác định được tính đặc thù, đại biểu An, dự luật có thể chồng lấn với rất nhiều quy định, kể cả về cơ chế tài chính và đầu tư. Đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc áp dụng pháp luật và các cơ chế đặc thù, bảo đảm luật tạo ra công cụ phát triển mới thay vì lặp lại các chính sách đã có.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Hải Phòng) phát biểu. Ảnh: Media Quốc hội.

Cũng quan tâm về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Hải Phòng) tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển công nghiệp văn hóa để thể chế hóa đầy đủ yêu cầu tại Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị và đánh giá cao những nỗ lực của cơ quan soạn thảo trong quá trình tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật.

Theo đại biểu, muốn văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, phải nhận diện đúng nguồn lực và có cơ chế biến giá trị sáng tạo thành tài sản kinh tế.

Khoản 1 Điều 2 định nghĩa công nghiệp văn hóa là các ngành tạo ra sản phẩm "kết hợp yếu tố văn hóa, sáng tạo, công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ". Đại biểu Sơn đề nghị chỉnh lý theo hướng lấy giá trị văn hóa và sáng tạo làm nền tảng; công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ là những công cụ để gia tăng giá trị, không phải điều kiện bắt buộc trong mọi trường hợp.

Bên cạnh đó, dự thảo đã mở hướng dùng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn, làm tài sản bảo đảm (Điều 9), hỗ trợ định giá (Điều 10) và sàn giao dịch (Điều 26). 

Tuy nhiên, tài sản sáng tạo chỉ thành nguồn vốn khi có dữ liệu giao dịch, cơ sở xác định giá và khả năng xử lý tài sản, trong khi sàn giao dịch đến 01/8/2028 mới có hiệu lực, chậm một năm so với Điều 9. "Đề nghị bổ sung vào điểm a khoản 1 Điều 10 cơ chế công khai dữ liệu giá giao dịch và đồng bộ lộ trình các công cụ này", đại biểu Sơn nói.

Đại biểu Sơn cũng nhấn mạnh, chính sách phải tạo động lực tăng trưởng có trọng tâm, hiệu quả và phù hợp cam kết quốc tế. Việc dự thảo liệt kê mười nhóm ngành ngang nhau, đại biểu Sơn cho rằng ông đồng tình với cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát, tránh "quá mở rộng phạm vi" phát triển công nghiệp văn hóa. Đại biểu cũng đề nghị giao Chính phủ xác định ngành ưu tiên theo từng giai đoạn, trên cơ sở danh mục trọng tâm của Nghị quyết 80; bổ sung ưu đãi thuế cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Một vấn đề đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng nhấn mạnh, đó là phát triển công nghiệp văn hóa phải làm cho người dân được hưởng thụ văn hóa tốt hơn, nhất là ở vùng khó khăn. Ngoài ra, phát triển thị trường phải đồng thời bảo vệ bản sắc và bảo đảm cộng đồng sáng tạo được hưởng lợi.