ĐBQH: Hải quan số phải được đo bằng thời gian hàng được giải phóng

ĐBQH Trần Mạnh Huy cho rằng, hải quan số không được đo bằng số biểu mẫu đã đưa lên mạng, phải đo bằng thời gian hàng được giải phóng, số dữ liệu không còn phải khai lại, số cuộc kiểm tra được giảm.

Tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, chiều 3/8, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.

Bổ sung cơ chế kiểm soát quyền lực công nghệ

Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Trần Mạnh Huy (đoàn Tp.Đà Nẵng) bày tỏ tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Hải quan. Dự thảo đã mở ra một bước chuyển biến quan trọng từ quản lý hồ sơ sang quản lý dữ liệu, từ kiểm tra dàn trải sang quản lý rủi ro, từ xử lý thủ công sang hải quan số và trí tuệ nhân tạo.

Theo đại biểu, dự thảo không chỉ sửa thủ tục, Luật đang trao cho hệ thống số khả năng tác động trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ và chi phí của doanh nghiệp.

"Điều cần bổ sung không phải là thêm công nghệ mà là cơ chế kiểm soát quyền lực công nghệ", đại biểu nêu.

ĐBQH Trần Mạnh Huy (Ảnh: Hữu Thắng).

ĐBQH Trần Mạnh Huy (Ảnh: Hữu Thắng).

Đồng thời đề nghị 3 nhóm chỉnh lý: Thứ nhất, mọi quyết định bất lợi được hỗ trợ bởi AI phải có người có thẩm quyền xem xét và chịu trách nhiệm. Người khai hải quan cần được biết mức độ tuân thủ, được sửa dữ liệu sai và yêu cầu đánh giá lại.

"Bí mật nghiệp vụ cần được bảo vệ nhưng không thể là lý do để doanh nghiệp không biết vì sao mình bị xếp vào nhóm có rủi ro cao", đại biểu nêu.

Thứ hai, Điều 16a về thương mại điện tử và Điều 16b về kiểm định phải rõ trách nhiệm. Trách nhiệm của nền tảng phải đi theo mức độ kiểm soát giao dịch. Dữ liệu chỉ được thu thập trong phạm vi cần thiết. Kiểm định phải có giới hạn, giá trị, kết quả và cơ chế giải phóng hàng có bảo đảm, tránh biến một công cụ quản lý thành điểm nghẽn logistics.

Thứ ba, luật phải xác lập nguyên tắc một lần khai báo. Dữ liệu đã có trong cơ quan Nhà nước phải được dùng lại. Khi hệ thống lỗi hoặc dữ liệu giữa các cơ quan không thống nhất, doanh nghiệp không thể trở thành bên gánh nặng chịu toàn bộ chi phí. Đồng thời, tiêu chuẩn đại lý không được biến thành điều kiện kinh doanh mới dưới một tên gọi khác.

Đại biểu đề nghị Chính phủ cam kết lộ trình và nguồn lực cụ thể cho ngày luật có hiệu lực. Duy trì hỗ trợ đa kênh cho người khuyết tật, người cao tuổi, hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và người dân vùng biên giới.

"Hải quan số không được đo bằng số biểu mẫu đã đưa lên mạng, phải đo bằng thời gian hàng được giải phóng, số dữ liệu không còn phải khai lại, số cuộc kiểm tra được giảm và tỉ lệ gian lận được phát hiện chính xác. Một đạo luật hải quan số phải đồng thời là đạo luật về trách nhiệm số, cạnh tranh công bằng và khả năng tiếp cận của mọi người", đại biểu nhấn mạnh.

Lo ngại đẩy doanh nghiệp từ "luồng xanh" sang "luồng đỏ"

Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Vương Quốc Thắng (đoàn Tp.Đà Nẵng) đánh giá cao sự chuẩn bị công phu của cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ bản tán thành các nội trong trong tờ trình của Chính phủ, báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp.

Theo đại biểu, lần sửa đổi này đã thể hiện quyết tâm rất lớn trong việc hiện đại hóa công tác quản lý Nhà nước, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Liên quan đến cơ chế quản lý rủi ro, phân loại tuân thủ bằng Trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (sửa đổi, bổ sung Điều 17 và bổ sung Điều 17a của Luật), theo ông Thắng dự thảo Luật đã có bước tiến đột phá khi cho phép áp dụng AI và Big Data để tự động hóa việc phân loại mức độ tuân thủ và phân luồng kiểm tra hải quan. Đây là xu hướng tất yếu trong bối cảnh hiện tại và tương lai.

Tuy nhiên, như trong báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và báo cáo thẩm tra của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nhận định, dự thảo Luật hiện đang thiếu vắng hoàn toàn các nguyên tắc pháp lý về quản trị AI và bảo vệ quyền lợi của người khai hải quan.

ĐBQH Vương Quốc Thắng (Ảnh: Hữu Thắng).

ĐBQH Vương Quốc Thắng (Ảnh: Hữu Thắng).

Theo kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, việc ứng dụng công nghệ mới không được làm hạn chế quyền giải trình, khiếu nại của tổ chức, cá nhân. Mặc dù vậy, ý kiến này chưa được thể hiện đầy đủ, rõ nét trong dự thảo Luật trình Quốc hội.

"AI vận hành trên thuật toán và dữ liệu đầu vào, nếu dữ liệu sai lệch hoặc thuật toán gặp lỗi, hệ thống hoàn toàn có thể hạ mức độ tuân thủ của một doanh nghiệp uy tín, đẩy họ từ "luồng xanh" sang "luồng đỏ", gây thiệt hại nghiêm trọng về chi phí lưu kho bãi và thời gian thông quan", ông Thắng cho hay.

Đặc biệt, đối với một số mặt hàng như thực phẩm cần có thời gian thông quan nhanh, nhưng nếu không may thuật toán xử lý đẩy từ "luồng xanh" sang "luồng đỏ", dẫn đến thời gian lưu kho bãi lâu, thời gian thông quan lâu, có thể gây hỏng sản phẩm cũng như giảm chất lượng sản phẩm.

Vì vậy, đại biểu kiến nghị xem xét bổ sung vào Điều 17a hai nguyên tắc. Thứ nhất, đề nghị nghiên cứu, bổ sung quy định bắt buộc phải có cơ chế kiểm thử, lưu vết thuật toán và không được dùng quyết định hoàn toàn tự động của AI để ban hành các quyết định xử lý vi phạm hành chính hoặc áp dụng biện pháp bất lợi cho doanh nghiệp mà không có sự kiểm tra, xác nhận của cán bộ hải quan.

Thứ hai, đề nghị quy định rõ trách nhiệm của cơ quan hải quan trong việc xác minh tính chính xác của dữ liệu, đồng thời thiết lập cơ chế đối thoại, giải trình trực tuyến cho phép người khai hải quan bổ sung thông tin, chứng minh sự tuân thủ trước khi hệ thống chính thức hạ bậc đánh giá.

Về căn cứ, thẩm quyền và giải quyết tranh chấp trong Kiểm định hải quan, ông đề nghị cần luật hóa các căn cứ cụ thể xác định hàng hóa bắt buộc phải kiểm định; quy định rõ thời hạn và cơ chế bồi hoàn chi phí phát sinh cho doanh nghiệp trong trường hợp cơ quan hải quan kiểm định sai hoặc chậm trễ kết quả kiểm định, đúng như tinh thần kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Hoàng Bích - Hữu Thắng

Hoàng Thị Bích

Nguồn Người Đưa Tin: https://nguoiduatin.vn/dbqh-hai-quan-so-phai-duoc-do-bang-thoi-gian-hang-duoc-giai-phong-204260803231633607.htm