ĐBQH mong bộ trưởng, trưởng ngành sẽ đi thẳng vào các vấn đề thuộc trách nhiệm quản lý

Theo chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI sẽ dành một ngày 12/11 để chất vấn và trả lời chất vấn.

Chuyển đổi số đã tạo ra sự thay đổi gì cho người dân, doanh nghiệp?

Trao đổi với Người Đưa Tin bên lề Kỳ họp thứ 2, ĐBQH Trần Mạnh Huy (đoàn Tp.Đà Nẵng) cho biết, đại biểu đặc biệt quan tâm đến lĩnh vực khoa học và công nghệ, trong đó có đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đây không chỉ là lĩnh vực chuyên môn mà tôi có nhiều năm nghiên cứu và làm việc, mà còn là một trong những động lực quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng phát triển của đất nước trong giai đoạn tới.

Sau gần 2 năm triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, theo đại biểu Mạnh Huy, đã đến lúc cần chuyển mạnh từ việc đánh giá mức độ quán triệt, ban hành chương trình, kế hoạch sang đánh giá kết quả thực chất mà người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế nhận được.

Theo đại biểu, chúng ta đã có nhiều chủ trương lớn, hành lang pháp lý mới và những chương trình đầu tư đáng kể.

"Nhưng có một câu hỏi rất cần được làm rõ: Những nguồn lực đó đã chuyển hóa thành bao nhiêu sản phẩm công nghệ, bao nhiêu cải tiến trong quản trị, bao nhiêu chi phí được tiết giảm và bao nhiêu khó khăn của người dân, doanh nghiệp thực sự được tháo gỡ?", đại biểu nêu vấn đề.

ĐBQH Trần Mạnh Huy trao đổi với Người Đưa Tin bên lề Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI (Ảnh: Hữu Thắng).

Song song với đó, đại biểu Trần Mạnh Huy cũng quan tâm đến sự kết nối giữa khoa học, công nghệ với giáo dục, y tế và hoạt động của chính quyền địa phương. Chẳng hạn, phát triển trí tuệ nhân tạo không thể tách rời chất lượng nguồn nhân lực, khả năng tiếp cận dữ liệu, cơ chế đầu tư nghiên cứu và năng lực ứng dụng tại các cơ quan, đơn vị.

Vì vậy, điều đại biểu mong muốn ở phiên chất vấn không chỉ là nghe báo cáo những việc đã làm, mà phải xác định rõ những điểm nghẽn nào đang cản trở việc thực hiện các mục tiêu phát triển, nguyên nhân thuộc về thể chế hay tổ chức thực hiện và trách nhiệm tháo gỡ thuộc về ai?

"Thước đo quan trọng của chuyển đổi số không phải là chúng ta đã triển khai bao nhiêu hệ thống, mà là những hệ thống đó đã tạo ra sự thay đổi gì cho người dân, doanh nghiệp và hiệu quả quản trị quốc gia", đại biểu Huy nêu.

Qua hoạt động giám sát và tiếp xúc cử tri, đại biểu Mạnh Huy cho rằng cần chú đến 4 nhóm bất cập liên quan đến khoa học công nghệ đó là khoảng cách giữa số hóa thủ tục và cải cách thực chất quy trình giải quyết công việc.

Cùng với đó là tình trạng thiếu đồng bộ, thiếu liên thông dữ liệu và phân định trách nhiệm chưa rõ; những khó khăn của doanh nghiệp khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; nguồn nhân lực và năng lực thực thi; khả năng tiếp cận của người cao tuổi, người khuyết tật và những người có kỹ năng số hạn chế.

"Dịch vụ công trực tuyến phải tạo thuận lợi cho mọi người, không để công nghệ vô tình trở thành một rào cản mới", đại biểu nhấn mạnh.

Giá trị của chất vấn phải được đo bằng những vấn đề được giải quyết sau đó

Chia sẻ về những kỳ vọng tại phiên chất vấn tới, ĐBQH Trần Mạnh Huy nói: "Mong các bộ trưởng, trưởng ngành sẽ đi thẳng vào những vấn đề thuộc trách nhiệm quản lý, nhất là những việc đã có chủ trương, có quy định, có nguồn lực nhưng triển khai chưa đạt yêu cầu".

Trước hết, cần làm rõ những điểm nghẽn thể chế đang ảnh hưởng đến quá trình phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Những vướng mắc nào đã được giải quyết từ khi các luật và cơ chế mới có hiệu lực? Những vấn đề nào vẫn chưa tháo gỡ được? Đâu là bất cập của quy định pháp luật, đâu là hạn chế trong phối hợp liên ngành và đâu là trách nhiệm tổ chức thực hiện?

Đại biểu đặc biệt mong muốn làm rõ cơ chế đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Chúng ta đã đầu tư cho nhiều chương trình, đề tài khoa học, nhưng cần đánh giá rõ tỉ lệ kết quả được ứng dụng, thương mại hóa hoặc tạo ra giá trị cho xã hội. 

Quang cảnh phiên khai mạc Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI (Ảnh: Media Quốc hội).

"Nếu kết quả nghiên cứu không đi vào sản xuất và đời sống, cần phân tích nguyên nhân đến từ chất lượng nghiên cứu, nhu cầu thị trường, cơ chế tài chính hay những rào cản trong chuyển giao công nghệ", đại biểu nêu. 

Vấn đề nữa được đại biểu quan tâm là hiệu quả của đầu tư cho chuyển đổi số và trách nhiệm phát triển nguồn nhân lực. 

"Tôi muốn nghe những giải pháp cụ thể để thu hút người giỏi vào khu vực công, tăng cơ hội tham gia đào tạo của chuyên gia thực tiễn, cập nhật năng lực giảng viên và gắn đào tạo với nhu cầu sử dụng nhân lực. 

Đây không thể chỉ là trách nhiệm của ngành giáo dục mà cần sự tham gia của cơ quan quản lý khoa học, công nghệ, doanh nghiệp và các địa phương", đại biểu Huy cho hay. 

Cuối cùng là năng lực triển khai ở cấp cơ sở. Theo đại biểu, các bộ, ngành cần làm rõ những điều kiện về con người, dữ liệu, hạ tầng, kinh phí và thẩm quyền cần thiết để cấp xã, phường thực hiện hiệu quả nhiệm vụ chuyển đổi số.

Đại biểu cũng đề xuất mỗi nhóm vấn đề lớn sau chất vấn cần có ba loại cam kết: cam kết về trách nhiệm; cam kết về tiến độ và kết quả; cam kết về kiểm chứng và trách nhiệm giải trình. 

Đối với cam kết về trách nhiệm, đại biểu cho rằng phải xác định rõ cơ quan chủ trì và người đứng đầu chịu trách nhiệm. 

Với những vấn đề liên ngành, cần có một cơ quan chịu trách nhiệm điều phối và báo cáo kết quả chung, không để tình trạng mỗi cơ quan chỉ giải trình phần việc của mình nhưng vướng mắc cuối cùng vẫn không được tháo gỡ.

Đại biểu Huy nhấn mạnh, riêng đối với khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, kết quả phải được lượng hóa phù hợp với từng nhiệm vụ. 

Chẳng hạn, thời gian và chi phí giải quyết thủ tục giảm được bao nhiêu; dữ liệu được tái sử dụng đến mức nào; bao nhiêu kết quả nghiên cứu đi vào ứng dụng; hiệu quả đầu tư công nghệ ra sao; mức độ hài lòng thực chất của người dân và doanh nghiệp có được cải thiện hay không?

Với những cam kết không hoàn thành, cần yêu cầu giải trình nguyên nhân, xác định trách nhiệm và có phương án khắc phục. Việc đánh giá trách nhiệm phải dựa trên thẩm quyền, điều kiện nguồn lực và những yếu tố khách quan đã được kiểm chứng.

Đồng thời, cần tiếp tục đổi mới phương thức giám sát sau chất vấn thông qua hệ thống dữ liệu và các chỉ tiêu theo dõi tiến độ. 

"Chất vấn không nên được xem là kết thúc khi bộ trưởng trả lời xong. Giá trị của chất vấn phải được đo bằng những vấn đề được giải quyết sau đó. Một cam kết có ý nghĩa cần trả lời được bốn câu hỏi rất cụ thể: Ai làm? Làm việc gì? Khi nào hoàn thành? Và lấy bằng chứng nào để xác nhận kết quả?", đại biểu Huy nêu ý kiến.