ĐBQH trăn trở đầu tư công không hiệu quả, đề xuất nhiều giải pháp

Thủ tướng Lê Minh Hưng và các đại biểu Quốc hội dự phiên họp tại hội trường Diên Hồng, chiều 21-4. Ảnh: QUANG PHÚC

Tại phiên thảo luận, đại biểu (ĐB) quan tâm nhiều đến Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030.

ĐB Nguyễn Duy Minh (Đà Nẵng) cho rằng còn tồn tại một số hạn chế, đó là nguồn vốn không nhỏ nhưng giải ngân chậm; dự án kéo dài, điều chỉnh nhiều lần làm giảm hiệu quả đầu tư…

“Điều này cho thấy, vấn đề không nằm ở chỗ thiếu vốn mà ở cơ chế vận hành và công việc thực hiện. Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là quy định thẩm định đầu tư còn phức tạp, thiếu liên thông”, ĐB Nguyễn Duy Minh nêu.

Theo ĐB, để triển khai một dự án đầu tư công phải đi qua nhiều bước theo các luật khác nhau: Đầu tư công, Quy hoạch, Đất đai, Môi trường, Xây dựng, Đấu thầu... Mỗi bước là một bộ hồ sơ riêng, chưa liên thông, dẫn đến thời gian chuẩn bị cho dự án thường kéo dài. Quy trình này gần như áp dụng cho mọi dự án, không phân biệt quy mô.

Một dự án chỉ vài tỷ đồng ở cấp cơ sở, nhưng cũng phải thực hiện đầy đủ các bước như một dự án hàng trăm, hàng ngàn tỷ đồng. Có những công trình nhỏ nhưng mất 1-2 năm để hoàn thành thủ tục trong khi thi công chỉ mất vài tháng. Việc này không chỉ làm chậm tiến độ mà còn làm tăng chi phí và giảm hiệu quả đầu tư.

ĐB Nguyễn Duy Minh (TP Đà Nẵng). Ảnh: QUANG PHÚC

Do đó, ĐB Nguyễn Duy Minh đề nghị Chính phủ ưu tiên sửa đổi đồng bộ các luật liên quan trực tiếp đầu tư công 2026, theo hướng thiết lập một quy trình thống nhất liên thông, giảm tối đa các thủ tục trung gian và cho phép triển khai song song các bước một cách phù hợp.

Cùng với đó, phân loại dự án theo quy mô và mức độ rủi ro. Các dự án nhỏ cần đơn giản hóa quy trình, rút ngắn thủ tục, đồng thời đẩy mạnh phân cấp phân quyền cho địa phương đi đôi với cơ chế hậu trường kiểm tra giám sát. Tiếp tục rà soát và kiên quyết đưa ra khỏi danh mục các dự án mang tính chất treo, dở dang. Trên thực tế, có nhiều dự án ghi vốn ở nhiều kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn nhưng đến nay vẫn chưa hoàn thành, người dân vùng dự án hàng chục năm sống trong điều kiện rất khó khăn, thiếu thốn.

ĐB cũng chỉ ra vấn đề nguồn nguyên vật liệu phục vụ các dự án đầu tư công như đất, cát, đá. Theo quy định, tài nguyên khoáng sản thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước quản lý. Tuy nhiên, khi triển khai các dự án đầu tư công đều phải mua nguyên vật liệu qua cơ chế thị trường.

Quá trình này đang tạo ra một vòng lặp chi phí: Nhà nước đang phải dùng ngân sách để mua lại chính tài nguyên của mình với giá cao. nghịch lý này làm tăng tổng mức đầu tư, dự án chậm tiến độ giải ngân, tăng gánh nặng cho ngân sách Nhà nước.

Thủ tướng Lê Minh Hưng và các đại biểu Quốc hội dự phiên họp tại hội trường Diên Hồng, chiều 21-4. Ảnh: QUANG PHÚC

ĐB Nguyễn Duy Minh và một số ĐB cũng quan tâm nhiều đến hiệu quả sử dụng vốn, trong bối cảnh chúng ta phải sử dụng cả vốn vay và vay nước ngoài.

Khi dự án chậm tiến độ, kéo dài nhiều năm thì vốn không được sử dụng hiệu quả, trong khi nghĩa vụ trả nợ vẫn phát sinh. Nếu tình trạng này kéo dài sẽ ảnh hưởng đến kỷ luật tài chính và dư địa phát triển trong tương lai.

ĐB Lê Hữu Trí (Khánh Hòa). Ảnh: QUANG PHÚC

ĐB Lê Hữu Trí (Khánh Hòa) cho rằng, việc giảm tối thiểu 30% số lượng dự án so với giai đoạn 2021-2025 là cần thiết.

“Nhưng 30% hay 40% không quan trọng, mà quan trọng là mỗi đồng vốn đầu tư công bỏ ra phải đạt hiệu quả kinh tế - xã hội và đóng góp thực chất vào sự tăng trưởng của nền kinh tế. Dù là giảm 30% hay hơn thế nữa, nếu dự án đầu tư chưa thể hiện rõ chủ trương, hiệu quả đầu tư thì phải kiên quyết cắt cũng như làm rõ trách nhiệm người đề xuất hoặc quyết định chủ trương đầu tư dự án”, ĐB Lê Hữu Trí nêu.

ĐB Trần Hoàng Ngân (TPHCM) mong Chính phủ lưu ý và quan tâm 4 nguyên tắc: tăng trưởng có tính chất đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô; huy động được hiệu quả các nguồn lực; quan tâm chất lượng cuộc sống của nhân dân; đồng thời lưu ý bài học kinh nghiệm từ giai đoạn 2007-2012, tránh đầu tư dàn trải dẫn đến tăng trưởng thấp.

ĐB Trần Hoàng Ngân (TPHCM). Ảnh QUANG PHÚC

Đối với đầu tư công, ĐB Trần Hoàng Ngân kiến nghị, Chính phủ cần lưu ý khả năng hấp thụ vốn, do mức vốn tăng lên 8,2 triệu tỷ đồng, gấp 2,6 lần so với giai đoạn trước; cần quan tâm nguồn nguyên vật liệu vì hiện rất khan hiếm và khó khăn.

ĐB cũng ủng hộ quan điểm của Thủ tướng về việc tiếp tục rà soát, cắt giảm ít nhất 30% số dự án để giảm dàn trải. Cần có thứ tự ưu tiên trong phân bổ vốn, ưu tiên các dự án đang triển khai, các địa phương khó khăn, an sinh xã hội, an ninh quốc phòng, ứng phó biến đổi khí hậu và các dự án trọng điểm quốc gia có tính lan tỏa vùng.