ĐBSCL: Hướng tới chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp, phát triển bền vững

Dự án do Oxfam tại Việt Nam, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam(VCCI), Viện Môi trường Nông nghiệp (IAE) và Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) tỉnh An Giang, tỉnh Vĩnh Long, TP. Cần Thơ phối hợp triển khai.

GORICE do Chính phủ Canada tài trợ thông qua Bộ Các Vấn đề Toàn cầu Canada (GAC), do Oxfam tại Việt Nam, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam(VCCI), Viện Môi trường Nông nghiệp (IAE) và Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) tỉnh An Giang, tỉnh Vĩnh Long, TP. Cần Thơ phối hợp triển khai giai đoạn 2025–2030 tại TP. Cần Thơ, tỉnh An Giang và tỉnh Vĩnh Long; dự  kiến mang lại lợi ích trực tiếp cho 48.200 người (trong đó hơn 50% là phụ nữ), và giảm phát thải khoảng 748.000 tấn carbon.

Nghi thức khai mạc sự kiện. Ảnh: Đan Phượng

Thúc đẩy tăng trưởng nông nghiệp bền vững.

Với mục tiêu nâng cao đời sống kinh tế, xã hội và môi trường cho người trồng lúa, đặc biệt là phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), GORICE tập trung vào ba trụ cột: Thứ nhất, giúp người trồng lúa và doanh nghiệp (DN) áp dụng thực hành canh tác lúa thông minh với khí hậu, tiếp cận thị trường gạo phát thải thấp và tham gia các dự án các-bon công bằng. Thứ hai, nâng cao vai trò lãnh đạo, khả năng tiếp cận nguồn lực và ra quyết định của phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS).Thứ ba, tăng cường hợp tác đa bên, tài chính xanh, chuyển giao công nghệ, hoàn thiện hệ thống MRV và chính sách bao trùm. Bên cạnh đó, GORICE được thiết kế để đóng góp trực tiếp vào việc thực hiện Đề án một triệu héc-ta tại ba địa phương. Với người trồng lúa và hợp tác xã (HTX), dự án mang đến kỹ thuật canh tác phát thải thấp và tiết kiệm chi phí đầu vào, mô hình kinh tế tuần hoàn từ rơm rạ, liên kết thị trường ổn định và cơ hội hưởng lợi từ kết quả giảm phát thải. Với DN,  là vùng nguyên liệu có dữ liệu, có truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu của các thị trường cao cấp. Dự án cũng góp phần vào mục tiêu phát triển kinh tế nông thôn xanh, tuần hoàn, giảm nghèo bền vững và phát triển vùng đồng bào DTTS của Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035.

Bà Francesca Bellone, Đại sứ Canada tại Việt Nam khẳng định sự hỗ trợ của Chính phủ Canada đối với Việt Nam. Ảnh: Đan Phượng

Bà Francesca Bellone, Đại sứ Canada tại Việt Nam chia sẻ: “Thông qua việc kết hợp các thế mạnh của Canada về nông nghiệp thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu, kiểm kê carbon, hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV), tài chính khí hậu và đổi mới sáng tạo trong công nghệ nông nghiệp với vai trò dẫn dắt và tri thức địa phương của Việt Nam, Dự án GORICE sẽ góp phần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi hướng tới một ngành lúa gạo có sức cạnh tranh và phát thải thấp; đồng thời cũng thúc đẩy đầu tư của khu vực tư nhân và huy động tài chính, tạo ra những cơ hội lâu dài cho nông dân, đặc biệt là phụ nữ, thúc đẩy hành động vì khí hậu và phát triển bền vững trên toàn vùng ĐBSCL”.

 Chuyển đổi ngành lúa gạo vì một tương lai xanh và bao trùm.

Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới, trong đó ĐBSCL cung cấp khoảng một nửa sản lượng lúa và hơn 90% lượng gạo xuất khẩu của cả nước. Tuy nhiên, sản xuất lúa cũng là nguồn phát thải khí nhà kính lớn nhất trong ngành nông nghiệp, và ngày càng chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu (BĐKH). Những sáng kiến gần đây, đặc biệt là Đề án “Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030” (Đề án Một triệu hec-ta), đã chứng minh canh tác lúa bền vững có thể vừa giảm phát thải, giảm chi phí sản xuất, vừa nâng cao thu nhập cho nông dân. Tuy nhiên, thị trường cho gạo phát thải thấp vẫn còn mới, trong khi phần lớn nông dân còn hạn chế về tiếp cận kỹ thuật, tài chính và cơ hội thị trường.

Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ Trần Chí Hùng phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Đan Phượng

Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ Trần Chí Hùng thông tin: “Tại TP. Cần Thơ, dự án GORICE được triển khai từ tháng 9/2026 đến tháng 12/2029 tại 7 xã, với kinh phí hỗ trợ 15 tỷ đồng từ Chính phủ Canada thông qua tổ chức Oxfam. TP cam kết phối hợp với các đối tác, theo dõi, đánh giá tiến độ và kết quả thực hiện, đồng thời tạo điều kiện để các mô hình phù hợp được nhân rộng, góp phần nâng cao chất lượng gạo, mở rộng thị trường và tăng thu nhập cho người trồng lúa”

Để hiện thực hóa quá trình chuyển đổi xanh của ngành lúa gạo, cần những giải pháp giúp nông dân, HTX và DN cùng tham gia xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp và thích ứng với BĐKH. Đồng thời, phụ nữ, người dân tộc thiểu số (DTTS) và các nhóm dễ bị tổn thương cần cơ hội để tham gia bình đẳng và hưởng lợi công bằng từ quá trình chuyển đổi này, qua đó bảo đảm sự phát triển bền vững cho ĐBSCL. Và Dự án GORICE đã góp phần tìm lời giải cho bài toán phát triển này.

Tọa đàm với chủ đề: Hiện thực hóa đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại địa phương. Ảnh: Đan Phượng

Tại lễ khởi động, các đối tác liên quan đã chia sẻ kế hoạch tham gia, góp phần để dự án đạt các mục tiêu. Bà Nguyễn Thị Thu Hương - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật - Bộ NN-MT, đơn vị kỹ thuật chính trong Đề án Một triệu hecta nhận định: “Chúng tôi tin rằng, các gói hỗ trợ kỹ thuật của dự án GORICE sẽ giúp nông dân áp dụng đầy đủ quy trình canh tác lúa phát thải thấp, nâng cao năng lực tổ chức sản xuất của nông dân và hợp tác xã (HTX); củng cố liên kết chuỗi giữa HTX với doanh nghiệp”.

Là tổ chức đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI Việt Nam cam kết: “Trong Dự án GoRice, VCCI sẽ hỗ trợ liên kết giữa DN và HTX, với mục tiêu giúp 1.500 người trồng lúa thiết lập liên kết thu mua với DN; nâng cao nhận thức của người tiêu dùng nhằm gia tăng nhu cầu tiêu thụ gạo phát thải thấp ở thị trường trong nước và quốc tế; đồng hành cùng hợp tác xã và DN xây dựng nhãn gạo phát thải thấp, hỗ trợ những DN tiên phong chuẩn bị và thí điểm tham gia thị trường các-bon, với cơ chế chia sẻ chi phí và lợi ích công bằng, để người nông dân, nhất là phụ nữ và người DTTS thực sự được hưởng lợi từ kết quả giảm phát thải. Đồng thời, VCCI cũng sẽ là cầu nối để DN và HTX gặp nhà đầu tư, nhà cung cấp công nghệ và các đối tác Canada, tận dụng cơ hội từ Hiệp định CPTPP”.