Để mỗi người dân vừa thụ hưởng, vừa góp phần kiến tạo môi trường văn hóa
Ngày 24.11 năm nay đánh dấu tròn 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất – sự kiện lịch sử thể hiện tầm nhìn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò, vị trí của văn hóa đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Ngày Văn hóa Việt Nam 24.11: Để mỗi người dân vừa thụ hưởng, vừa góp phần kiến tạo môi trường văn hóa
XUÂN TRƯỜNG
Ngày 24.11 năm nay đánh dấu tròn 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất – sự kiện lịch sử thể hiện tầm nhìn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò, vị trí của văn hóa đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.
Việc lựa chọn ngày 24.11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam không chỉ mang ý nghĩa tôn vinh những giá trị văn hóa dân tộc, mà còn đặt ra yêu cầu đưa văn hóa thấm sâu hơn vào đời sống, trở thành nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh và động lực phát triển.
Nhân Ngày Văn hóa Việt Nam lần đầu tiên được tổ chức trên phạm vi toàn quốc, Phóng viên Báo Văn Hóa có cuộc trò chuyện với PGS.TS Bùi Văn Dũng, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội khóa XVI về ý nghĩa của ngày văn hóa, trách nhiệm của mỗi người dân trong xây dựng môi trường văn hóa và những cơ chế, chính sách để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực phát triển đất nước.
01
Văn hóa quyết định khả năng đi xa
- Thưa đại biểu, Ngày 24/11 tới đây, Ngày Văn hóa Việt Nam lần đầu tiên được tổ chức trên phạm vi toàn quốc. Đại biểu đánh giá như thế nào về ý nghĩa của sự kiện này, nhất là trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang đặt ra những yêu cầu mới đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam?
PGS.TS Bùi Văn Dũng: Ngày 24.11 năm nay, chúng ta kỷ niệm tròn 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất. Điều khiến tôi suy nghĩ là ngay từ năm 1946, giữa lúc nền độc lập còn non trẻ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt văn hóa vào những công việc hệ trọng của quốc gia. Tám mươi năm sau, tại Hội nghị toàn quốc quán triệt Nghị quyết số 79 và 80 của Bộ Chính trị ngày 25.2.2026, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Văn hóa quyết định khả năng đi xa”.
Tôi hiểu “khả năng đi xa” của một dân tộc trước hết nằm ở con người. Khi quy hoạch một khu dân cư mới, ta tính được ngay cần bao nhiêu đất để mở đường, xây nhà. Cũng cần tính từ đầu trẻ em sẽ đọc sách ở đâu, người già gặp nhau ở đâu, bà con còn chỗ nào để duy trì những sinh hoạt chung của làng. Những lựa chọn hôm nay sẽ định hình nếp sống của cả một thế hệ.

PGS.TS Bùi Văn Dũng, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội
Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7.1.2026 của Bộ Chính trị chọn ngày 24.11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam. Quốc hội đã thể chế hóa chủ trương này tại Điều 2 Nghị quyết số 28/2026/QH16.
Ngay tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI đang xem xét, cho ý kiến đối với dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa và dự thảo Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam. Hai văn bản ấy đặt ra một nhiệm vụ rất cụ thể: tạo điều kiện để người Việt Nam sáng tạo, sống được bằng nghề và giới thiệu những giá trị riêng của đất nước mình với thế giới.
- Đây là lần đầu tiên Việt Nam có một ngày riêng để tôn vinh văn hóa, qua đó khẳng định vị trí, vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội. Theo đại biểu, sự kiện này gửi đi thông điệp gì về nhận thức và trách nhiệm của toàn xã hội đối với sự nghiệp phát triển văn hóa? Làm thế nào để tinh thần tôn vinh văn hóa không chỉ dừng lại ở một ngày kỷ niệm mà trở thành ý thức, hành động thường xuyên trong mỗi cơ quan, tổ chức và mỗi người dân?
PGS.TS Bùi Văn Dũng: Theo tôi, thông điệp của ngày này là mỗi người vừa được thụ hưởng văn hóa, vừa góp phần tạo nên môi trường văn hóa mà mình và người khác đang sống. Trách nhiệm ấy thể hiện rõ nhất trong cách chúng ta thực hiện công việc và đối xử với nhau hằng ngày.

Chẳng hạn, khi một hồ sơ bị chậm, người dân có được cán bộ chủ động báo tin, giải thích rõ lý do và hẹn ngày trả kết quả hay lại phải thu xếp công việc để đến hỏi thêm một lần? Cũng là giải quyết một thủ tục, nhưng cách ứng xử cho người dân biết thời gian và quyền lợi của họ được tôn trọng đến đâu. Ở một cơ quan công quyền, đó chính là văn hóa công vụ.

Tôi mong mỗi dịp 24.11, người đứng đầu dành thời gian nghe cả những góp ý chưa thuận tai, chọn một việc thuộc trách nhiệm của mình để sửa và thông báo kết quả cho người đã góp ý. Trong gia đình, người lớn giữ lời hứa với trẻ, biết nhận lỗi khi làm sai. Những điều các em chứng kiến mỗi ngày sẽ dần trở thành cách các em đối xử với người khác.
02
Để mọi người dân tham gia và trở thành chủ thể văn hóa
- Với hơn 400 hoạt động, chương trình được tổ chức tại 34 tỉnh, thành phố trong dịp này, cùng chính sách người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương vào Ngày Văn hóa Việt Nam, đại biểu nhìn nhận như thế nào về ý nghĩa của những hoạt động, chính sách này trong việc mở rộng cơ hội tiếp cận, tham gia và thụ hưởng văn hóa của người dân?
PGS.TS Bùi Văn Dũng: Với một gia đình công nhân, muốn đưa con đi xem một vở diễn, cha mẹ phải thu xếp được thời gian, tìm được nơi đi lại thuận tiện và cân nhắc tiền vé. Nghị quyết số 28/2026/QH16 giải quyết một điều kiện rất thiết thực khi quy định người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương vào ngày 24.11. Nghị quyết còn quy định việc miễn hoặc giảm phí, lệ phí dịch vụ tham quan tại các cơ sở văn hóa, thể thao công lập trong ngày này theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.


Theo thông tin Ban Tổ chức công bố ngày 5.11, cả 34 tỉnh, thành phố đã có kế hoạch hưởng ứng, với 406 hoạt động, chương trình được chuẩn bị trên cả nước. Trong số đó, tôi đặc biệt quan tâm đến những buổi chiếu phim lưu động phục vụ bà con vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo. Với một em nhỏ sống xa rạp, buổi chiếu ngay tại nơi mình ở có thể là lần đầu em được cùng cha mẹ xem phim trên màn ảnh rộng.
Sau ngày hội, tôi mong các địa phương tìm hiểu hai điều: những ai lần đầu có cơ hội tham gia và những ai muốn đến mà vẫn chưa đến được. Có nơi chỉ cần đổi giờ biểu diễn để người làm ca có thể xem. Có nơi cần đưa chương trình về tận xã. Biết được trở ngại cụ thể của người dân thì năm sau chúng ta sẽ tổ chức tốt hơn.
- Một trong những yêu cầu quan trọng của phát triển văn hóa là bảo đảm mọi người dân, không phân biệt điều kiện kinh tế, nơi sinh sống hay hoàn cảnh xã hội, đều có cơ hội tiếp cận và thụ hưởng các giá trị văn hóa. Theo đại biểu, cần có những giải pháp gì để Ngày Văn hóa Việt Nam thực sự trở thành ngày hội của toàn dân, trong đó người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể sáng tạo, gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa?
PGS.TS Bùi Văn Dũng: Muốn người dân làm chủ ngày hội, hãy để bà con tham gia quyết định ngay từ đầu. Ở một bản miền núi, chính người dân biết ai còn nhớ làn điệu cổ, nghề nào đang thiếu người kế tục, phong tục nào có thể giới thiệu với du khách và nghi lễ nào bà con muốn giữ trong sinh hoạt riêng của cộng đồng. Tôn trọng sự lựa chọn ấy là tôn trọng chủ thể của di sản.

Tại Hội thảo Văn hóa ngày 17.12.2022, đồng chí Trần Thanh Mẫn, khi đó là Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội, đã thẳng thắn chỉ ra: “Đầu tư cho văn hóa chưa đúng mức, còn dàn trải, hiệu quả chưa cao”. Đặt vào việc giữ một làn điệu cổ, tôi nghĩ ngay khi bố trí kinh phí, địa phương cần bàn với bà con xem ai sẽ dạy, nghệ nhân được trả công thế nào và sau ngày 24.11, các cháu còn được học tiếp ở đâu.
Cũng phải dành kinh phí cho những việc nhỏ mà quyết định một người có tham gia được hay không: lối vào cho người sử dụng xe lăn, phương tiện cho học sinh ở xa, phần giới thiệu bằng tiếng nói quen thuộc của đồng bào. Người tổ chức cần hỏi ý kiến chính những người gặp trở ngại. Họ biết rõ nhất mình cần được hỗ trợ điều gì.
03
Hoàn thiện chính sách để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển
- Trong kỷ nguyên mới, văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn được xác định là nguồn lực nội sinh, động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội, trong đó có phát triển công nghiệp văn hóa. Theo đại biểu, cần có những cơ chế, chính sách và giải pháp đột phá nào để phát huy tốt hơn nguồn lực văn hóa, biến các giá trị văn hóa thành nguồn lực và động lực phát triển đất nước?
PGS.TS Bùi Văn Dũng: Trong phát biểu nhậm chức trước Quốc hội ngày 7.4.2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng xác định nhiệm vụ: “Xây dựng và phát triển văn hóa thực sự trở thành nền tảng vững chắc, sức mạnh nội sinh của dân tộc”. Với hai văn bản Quốc hội đang xem xét tại kỳ họp này (dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa và Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam), tôi quan tâm trước hết đến quyền lợi của người sáng tạo và của cộng đồng đã gìn giữ những giá trị văn hóa qua nhiều thế hệ.






Với dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, một vấn đề cần làm rõ là quyền sở hữu trí tuệ được thực hiện thế nào trong đời sống. Chẳng hạn, khi một bản nhạc được khai thác trên nền tảng số, tác giả cần biết tác phẩm của mình được sử dụng ra sao, tiền bản quyền được tính thế nào và có thể yêu cầu ai bảo vệ quyền lợi của mình. Doanh nghiệp cũng cần biết phải thỏa thuận với ai để đầu tư hợp pháp. Khi quyền tác giả được bảo vệ và tiền bản quyền đến được với người sáng tác, người làm nghề mới có thể dành thời gian, công sức cho tác phẩm tiếp theo. Đây cũng là nhóm vấn đề Quốc hội đã thảo luận tại hội trường ngày 10.11.
Với dự thảo Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam, tôi mong lợi ích của người dân sở tại được tính đến ngay khi thiết kế chính sách. Một làng nghề đón thêm khách là điều đáng mừng. Nhưng còn phải xem người thợ có bán được sản phẩm với giá xứng đáng, có được trả công khi hướng dẫn khách trải nghiệm và có thêm điều kiện nhận người học nghề hay không. Đó là nơi công nghiệp văn hóa và du lịch gặp nhau: sức sáng tạo của người thợ làm nên sức hấp dẫn của điểm đến, còn nguồn thu từ du lịch giúp nghề ấy có người kế tục.
Riêng với di sản đang có nguy cơ thất truyền, Nhà nước cần chủ động đầu tư khi vẫn còn người có thể trao truyền. Một làn điệu chỉ còn vài người biết hát có thể chưa tạo ra doanh thu, nhưng nếu chờ đến khi có thị trường mới bảo tồn thì rất có thể đã muộn.
- PV: Từ ý nghĩa của Ngày Văn hóa Việt Nam 24.11, đại biểu muốn gửi gắm thông điệp gì tới các cơ quan quản lý, đội ngũ văn nghệ sĩ, những người làm công tác văn hóa và mỗi người dân về trách nhiệm chung tay xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc?
PGS.TS Bùi Văn Dũng: Với các cơ quan quản lý, tôi mong trước khi quyết định dành kinh phí cho việc gì, hãy nghe những người đang trực tiếp làm văn hóa. Một nghệ nhân lo chưa tìm được học trò, một cán bộ thư viện tìm cách đưa sách đến điểm trường xa, đều có thể gợi cho chúng ta thấy nơi nào cần đầu tư trước. Khi giám sát chính sách, Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp cũng cần nghe những tiếng nói ấy để biết việc mình quyết định đã giúp ích cho người dân đến đâu.


Với văn nghệ sĩ, nghệ nhân và những người làm công tác văn hóa, tôi trân trọng cả những người được đông đảo công chúng biết tên lẫn những người dành cả đời giữ một nghề, truyền một điệu hát trong làng mình. Sự trân trọng ấy cần thể hiện bằng việc bảo vệ tác phẩm, trả công xứng đáng và tạo điều kiện để người làm nghề có thể truyền lại những gì mình đã dành cả đời tích lũy.
Còn với mỗi gia đình, ngày 24.11 có thể bắt đầu bằng việc đưa con đến một di tích quê mình, nghe ông bà kể chuyện làng, rồi dành thời gian cho các cháu hỏi. Sau nhiều năm đứng lớp, điều tôi mong là khi được hỏi quê mình có gì đáng quý, mỗi em đều có một câu chuyện của riêng mình để kể. Có thể chỉ là một câu hát em học được từ bà. Đến lượt em hát cho người khác nghe, câu hát ấy đã có người gìn giữ.
- Xin trân trọng cảm ơn đại biểu!
