Di sản - 'vốn quý' của công nghiệp văn hóa
Bề dày hàng nghìn năm văn hiến là "vốn quý" giúp nhiều địa phương khai thác hiệu quả kinh tế di sản, kiến tạo các sản phẩm, dịch vụ văn hóa có giá trị gia tăng cao. Sự kết hợp này đang mở ra động lực tăng trưởng mới cho công nghiệp văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Tư duy biến di sản thành động lực kinh tế đang được cụ thể hóa bằng những kết quả ấn tượng (Ảnh: vneconomy.vn)
Bảo tồn gắn với hương mại hóa di sản
Nghệ sỹ Nhân dân Vương Duy Biên, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam nhấn mạnh, di sản là tài sản của đất nước, không chỉ mang ý nghĩa lưu giữ quá khứ mà còn là nguồn lực quan trọng để truyền tải thông điệp văn hóa Việt Nam ra thế giới, giúp bạn bè quốc tế hiểu rõ hơn về đất nước và con người Việt Nam.
Thực tế ông Nguyễn Huy Dũng, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẳng định văn hóa đã được xác lập vững chắc là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực phát triển đất nước. Dẫn chứng thực tiễn sinh động từ kho tàng hơn 40.000 di tích, gần 70.000 di sản văn hóa phi vật thể được kiểm kê cùng sự đóng góp khoảng 5% GDP của các ngành công nghiệp văn hóa, đặc biệt là những bộ phim Việt đạt doanh thu hàng trăm tỷ đồng.
Tại các địa phương giàu truyền thống, tư duy biến di sản thành động lực kinh tế đang được cụ thể hóa bằng những kết quả ấn tượng.
Trong 10 tháng năm 2026, Huế đón khoảng 6,9 triệu lượt khách, tăng 28,36% so với cùng kỳ (khách quốc tế đạt hơn 2 triệu lượt); doanh thu du lịch ước đạt 16.600 tỷ đồng, tăng 55% và vượt mục tiêu 15.000 tỷ đồng cả năm. Ông Lê Trí Thanh, Chủ tịch UBND thành phố Huế cho rằng, sự kết hợp hài hòa giữa di sản, kiến trúc và cảnh quan tạo nên lợi thế đặc thù, là nền tảng quan trọng để Huế phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa có chiều sâu và giá trị gia tăng cao. Theo đó, Nhà nước đóng vai trò định hướng, kiến tạo cơ chế và hạ tầng; doanh nghiệp có năng lực giữ vai trò chủ công trong tổ chức, vận hành và mở rộng thị trường.
Tương tự ở phía Nam, phát huy lợi thế văn hóa sông nước, miệt vườn, ngành văn hóa TP. Cần Thơ chuyển từ bảo tồn đơn thuần sang chủ động khai thác di sản gắn với chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Thành phố tập trung số hóa dữ liệu di tích, di sản phi vật thể; gắn bảo tồn với phát triển du lịch sinh thái, tạo sinh kế cho cộng đồng; đồng thời hỗ trợ nghệ nhân và huy động nguồn lực xã hội nhằm hài hòa giữa gìn giữ và phát huy giá trị di sản.
Dưới góc nhìn chuyên gia địa phương, nhà nghiên cứu văn hóa Nam Bộ Nhâm Hùng khẳng định, di sản hoàn toàn có thể tiếp cận công chúng bằng những hình thức mới mà vẫn giữ được giá trị cốt lõi. Việc bảo tồn vì thế cần gắn với sáng tạo, tạo điều kiện để các loại hình nghệ thuật truyền thống tiếp tục phát triển trong đời sống xã hội. Do đó cần xây dựng những dự án cụ thể cho từng loại hình di sản văn hóa phi vật thể, thay vì chỉ dừng lại ở các đề án chung; việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy nghệ thuật cải lương, dân ca và các loại hình nghệ thuật của đồng bào dân tộc cần được quan tâm đúng mức.
Dù dư địa phát triển rất lớn, quá trình chuyển hóa di sản thành tài sản kinh tế vẫn đối mặt với không ít lực cản. Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thẳng thắn chỉ ra bốn nhóm hạn chế: Thứ nhất, nguồn lực đầu tư chưa tương xứng. Thứ hai, chính sách và cơ chế phối hợp liên ngành còn thiếu đồng bộ. Thứ ba, cơ hội thụ hưởng văn hóa còn chênh lệch. Thứ tư, công nghệ số, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng xuyên biên giới đặt ra thách thức mới về bản sắc, về chủ quyền văn hóa, về quyền sở hữu trí tuệ, quyền tác giả và các quyền liên quan.
Bên cạnh những nút thắt vĩ mô đó, thực tiễn đang đặt ra các bài toán về khoảng cách thụ hưởng văn hóa, hạn chế của nhân lực, sự thiếu vắng các cơ chế ưu đãi đặc thù, mang tính đột phá. Trong đó bao gồm những chính sách phù hợp với thời đại số khi dữ liệu và AI mở rộng cơ hội sáng tạo, tiếp cận và thụ hưởng văn hóa. Yêu cầu đặt ra là số hóa di sản gắn với khai thác có trách nhiệm; bảo vệ quyền tác giả; chia sẻ lợi ích công bằng với người sáng tạo và cộng đồng; cơ hội để người trẻ tham gia sáng tạo, đưa văn hóa Việt Nam đến với công chúng trong nước và quốc tế.
Hệ sinh thái giúp khơi thông nguồn lực
Để tháo gỡ những điểm nghẽn và khơi thông nguồn lực phát triển, PGS., TS. Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương nhấn mạnh, Việt Nam tự hào có một kho tàng di sản văn hóa phong phú nhưng di sản không chỉ thuộc về quá khứ và không thể chỉ được bảo tồn sau lớp kính. Cách bảo tồn tốt nhất là để giá trị tiếp tục có đời sống, nhưng không đánh đổi tính chân thực lấy sự hào nhoáng thương mại. Mỗi địa phương cần tìm nét độc đáo của mình để tạo sinh kế, việc làm, niềm tự hào và thương hiệu. Chúng ta cần dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối và sử dụng có trách nhiệm; nội dung có chất lượng, hấp dẫn, đủ sức cạnh tranh; cần làm chủ công nghệ, tôn trọng quyền tác giả và giữ được bản sắc trong dòng chảy toàn cầu.
Đặc biệt, PGS., TS. Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh đến yêu cầu chuyển từ tư duy Nhà nước làm thay sang Nhà nước kiến tạo một hệ sinh thái để mọi sức sáng tạo được đánh thức. Nhà nước cần làm tốt hơn vai trò kiến tạo luật chơi, đầu tư hạ tầng, bảo vệ bản quyền, nâng đỡ tài năng, bảo đảm quyền tiếp cận văn hóa; đồng thời tin tưởng, trao cơ hội và tạo điều kiện để xã hội cùng sáng tạo. Về mặt thể chế, Nghị quyết số 28/2026/QH16 mở ra cơ chế mới về nguồn lực, không gian sáng tạo và hợp tác công - tư. Chủ trương bảo đảm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước cho văn hóa là cam kết cần thiết. Song quan trọng hơn, mỗi đồng đầu tư phải tạo ra năng lực phát triển lâu dài.
Từ góc độ thực thi của khu vực tư nhân, theo ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Le Group of Companies, để di sản thực sự trở thành động lực phát triển, điều kiện tiên quyết là nó phải đi vào chuỗi giá trị. Di sản chỉ thực sự sống khi nó bước ra khỏi bảo tàng và tham gia vào hệ sinh thái kinh tế, nơi có thiết kế, thương hiệu, phân phối và thị trường. Nếu thiếu một trong các mắt xích này, giá trị của di sản sẽ bị chặn lại ở những giai đoạn ban đầu và không thể mở rộng…
Cùng chung nhận định này, ông Trần Hoàng, Chủ tịch Hội Marketing Việt Nam, cho rằng thương mại hóa di sản không đơn thuần là khai thác giá trị bề nổi, mà cần nâng tầm di sản bằng tư duy thiết kế, tiếp thị hiện đại và công nghệ tương tác. Khi được phát triển thành những IP có chuẩn mực, di sản có thể trở thành động lực đưa thương hiệu Việt vươn xa. Do đó cần ưu tiên xây dựng bản đồ số về văn hóa Việt Nam, tạo cơ sở kết nối và khai thác các nguồn lực văn hóa một cách bài bản. Có thể thấy, việc đưa công nghệ vào dòng chảy di sản vì vậy không chỉ phục vụ công tác bảo tồn, mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế sáng tạo.
Khi bản sắc dân tộc được chuyển hóa thành sản phẩm, trải nghiệm và thương hiệu có giá trị, công nghiệp văn hóa sẽ thêm động lực tăng trưởng, đồng thời góp phần nâng cao sức mạnh mềm và vị thế Việt Nam trên trường quốc tế, ông Trần Hoàng khẳng định.
Nguồn TBNH: https://thoibaonganhang.vn/di-san-von-quy-cua-cong-nghiep-van-hoa-190937.html

