Để Nghị quyết 68 đi vào từng dây chuyền sản xuất

Đổi mới công nghệ: Một quá trình dài và tốn kém

Với doanh nghiệp sản xuất, đổi mới công nghệ hiếm khi bắt đầu bằng việc mua một dây chuyền mới. Phần lớn bắt đầu từ yêu cầu cụ thể của thị trường: Sản phẩm phải bền hơn trong điều kiện khí hậu nóng ẩm, đáp ứng tiêu chuẩn an toàn, môi trường cao hơn của các dự án, hoặc được sản xuất với chi phí cạnh tranh hơn so với hàng nhập khẩu.

Ông Nguyễn Tiến Thắng lấy ví dụ từ ngành sơn nước, lĩnh vực ông gắn bó nhiều năm với vai trò nhà sáng lập hai thương hiệu sơn Pasco và Fujisu. Theo ông, để đáp ứng một yêu cầu như vậy, doanh nghiệp phải điều chỉnh công thức sản phẩm. Thay đổi một thành phần thường kéo theo thay đổi ở các đặc tính khác: Tăng độ bền màu có thể ảnh hưởng đến khả năng thi công, thay nguyên liệu tạo màng có thể ảnh hưởng đến độ ổn định khi lưu kho. Từ phòng thí nghiệm đến sản xuất đại trà, một sản phẩm có thể phải trải qua nhiều vòng thử nghiệm, kéo dài nhiều tháng.

Ông Nguyễn Tiến Thắng, Phó Tổng Thư ký Hội Doanh nhân Tư nhân Việt Nam (VPBA), Nhà sáng lập thương hiệu sơn Pasco và sơn Fujisu. 

Ông Thắng cho rằng đây là giai đoạn doanh nghiệp chịu áp lực tài chính lớn nhất. "Trong suốt thời gian thử nghiệm, doanh nghiệp phải chi cho nhân lực kỹ thuật, nguyên liệu, thiết bị,.. trong khi sản phẩm mới chưa tạo ra doanh thu. Đồng thời, hoạt động sản xuất hiện tại vẫn phải duy trì bình thường", ông cho biết.

Vì vậy, với nhiều doanh nghiệp, câu hỏi không nằm ở việc có muốn đổi mới hay không, mà là có đủ nguồn lực tài chính để duy trì quá trình đó cho đến khi sản phẩm được thị trường chấp nhận hay không.

Ông Thắng cũng lưu ý yếu tố con người. Thiết bị hiện đại chỉ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp có đội ngũ kỹ thuật đủ năng lực thiết kế thử nghiệm, phân tích kết quả và xử lý khi mẫu chưa đạt yêu cầu. Mỗi khoản đầu tư thiết bị vì thế cần được tính cùng chi phí đào tạo và thời gian để đội ngũ làm chủ công nghệ.

Nghiên cứu, thử nghiệm sản phẩm là khâu đòi hỏi nhiều thời gian và nguồn lực trong quá trình đổi mới công nghệ. 

Những hỗ trợ cụ thể dành cho doanh nghiệp

Nghị quyết 68-NQ/TW, Nghị quyết 198/2025/QH15 của Quốc hội và Nghị định 20/2026/NĐ-CP ngày 15/1/2026 của Chính phủ hướng dẫn thi hành đã thiết lập một hệ thống chính sách hỗ trợ khá toàn diện cho khu vực kinh tế tư nhân, trong đó nhiều nội dung hướng trực tiếp vào doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu. Từ ngày 1/1/2026, lệ phí môn bài chính thức được bãi bỏ. Chi phí nghiên cứu và phát triển được tính bằng 200% chi phí thực tế khi xác định thu nhập chịu thuế.

Chi phí doanh nghiệp lớn bỏ ra để đào tạo nhân lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi cung ứng cũng được tính vào chi phí được trừ. Doanh nghiệp còn được trích tối đa 20% thu nhập tính thuế để lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Về mặt bằng sản xuất, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo thuê lại đất trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, vườn ươm công nghệ được giảm tối thiểu 30% tiền thuê trong 5 năm đầu. Nhà nước cũng hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo thuê nhà, đất là tài sản công chưa sử dụng tại địa phương.

Về tín dụng, doanh nghiệp tư nhân vay vốn thực hiện dự án xanh, tuần hoàn, áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (ESG) được Nhà nước hỗ trợ lãi suất 2%/năm.

Về môi trường kinh doanh, mỗi doanh nghiệp được thanh tra không quá một lần trong năm và kiểm tra, kể cả kiểm tra liên ngành, không quá một lần trong năm, trừ trường hợp có dấu hiệu vi phạm rõ ràng; doanh nghiệp tuân thủ tốt quy định pháp luật được miễn kiểm tra thực tế.

Theo ông Thắng, với doanh nghiệp sản xuất đang đầu tư đổi mới công nghệ, các chính sách về chi phí nghiên cứu, mặt bằng và tín dụng xanh có ý nghĩa trực tiếp, giúp giảm áp lực tài chính đúng vào giai đoạn khó khăn nhất của quá trình đầu tư.

"Về chủ trương, đây là những chính sách đúng và trúng với nhu cầu của doanh nghiệp sản xuất. Vấn đề hiện nay là doanh nghiệp cần được hướng dẫn cụ thể: Điều kiện được hưởng là gì, hồ sơ gồm những gì, nộp ở đâu và thời gian xử lý bao lâu?", ông Thắng nhận định.

Với ưu đãi 200% chi phí nghiên cứu, để được hưởng, doanh nghiệp cần xác định và hạch toán riêng các khoản chi cho hoạt động nghiên cứu, phát triển, tách bạch với chi phí sản xuất thông thường.

Tại nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhân sự kỹ thuật thường đồng thời đảm nhiệm cả nghiên cứu sản phẩm mới và vận hành sản xuất. Vì vậy, ông Thắng kiến nghị cơ quan chức năng ban hành hướng dẫn chi tiết, kèm biểu mẫu về cách xác định và hạch toán chi phí nghiên cứu, giúp nhóm doanh nghiệp này thuận lợi hơn khi tiếp cận ưu đãi.

Chính sách hỗ trợ tiền thuê đất trong khu, cụm công nghiệp giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa giảm chi phí mặt bằng sản xuất. 

Với chính sách hỗ trợ lãi suất 2% cho dự án xanh, ngày 17/9/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 46/2026/QĐ-TTg hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG. Quyết định có hiệu lực từ ngày 1/11/2026, trong đó việc xác định dự án xanh, dự án tuần hoàn được thực hiện thông qua tổ chức đánh giá độc lập.

Đây là căn cứ quan trọng để triển khai chính sách trên thực tế. Theo ông Thắng, doanh nghiệp mong muốn sớm được công bố danh sách các tổ chức đánh giá và hướng dẫn chi tiết khi triển khai, để chủ động xây dựng phương án đầu tư.

Ông Thắng cũng cho rằng việc tổng hợp số doanh nghiệp được hưởng từng chính sách, trong đó có doanh nghiệp nhỏ và vừa, sẽ giúp lan tỏa kết quả thực hiện Nghị quyết và tạo thêm niềm tin để doanh nghiệp mạnh dạn tiếp cận.

Ba nhóm đề xuất

Từ thực tiễn của khối doanh nghiệp sản xuất, ông Thắng đề xuất ba nhóm giải pháp.

Thứ nhất, nguồn vốn cho đổi mới công nghệ cần có kỳ hạn phù hợp với chu kỳ của dự án. Các dự án nâng cấp dây chuyền hoặc phát triển sản phẩm mới thường cần thời gian từ một đến hai năm trước khi tạo ra dòng tiền.

Ông đề xuất xem xét cơ chế ân hạn nợ gốc tương ứng với giai đoạn thử nghiệm, đồng thời khi thẩm định, ngân hàng đánh giá thêm phương án kinh doanh, hợp đồng đầu ra, lịch sử giao dịch và năng lực quản trị rủi ro của doanh nghiệp, bên cạnh tài sản bảo đảm. "Mở rộng tiếp cận vốn vẫn phải bảo đảm an toàn tín dụng. Điều doanh nghiệp mong muốn là được đánh giá dựa trên đầy đủ thông tin về hoạt động của mình", ông nói.

Thứ hai, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ kỹ thuật từ bên ngoài. Phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa không có điều kiện tự đầu tư đầy đủ thiết bị thử nghiệm, kiểm nghiệm.

Ông Thắng kiến nghị nghiên cứu cơ chế hỗ trợ một phần chi phí khi doanh nghiệp sử dụng dịch vụ của viện nghiên cứu, trường đại học, phòng thử nghiệm để kiểm nghiệm sản phẩm, đánh giá công nghệ hoặc đào tạo nhân lực kỹ thuật. Các hợp đồng hỗ trợ cần xác định rõ nội dung công việc, thời hạn và kết quả bàn giao, để nguồn lực được sử dụng vào giải quyết vấn đề cụ thể của sản xuất.

Thứ ba, chuẩn hóa quy trình tiếp cận chính sách. Theo ông Thắng, mỗi chương trình hỗ trợ cần có đầu mối tiếp nhận rõ ràng, bộ hồ sơ mẫu và thời hạn xử lý được công bố công khai. Ông cũng đề nghị tiếp tục phát huy các hội nghị đối thoại giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp, trong đó kết quả xử lý từng kiến nghị được thông tin lại để cộng đồng doanh nghiệp cùng nắm bắt.

Doanh nghiệp chủ động chuẩn bị, hiệp hội tăng vai trò cầu nối

Bên cạnh kiến nghị gửi cơ quan quản lý, ông Thắng cho rằng khả năng tiếp cận chính sách phụ thuộc đáng kể vào sự chuẩn bị của chính doanh nghiệp. Để hưởng ưu đãi về chi phí nghiên cứu, doanh nghiệp cần tổ chức hạch toán riêng các khoản chi cho hoạt động này.

Để tiếp cận tín dụng dựa trên dòng tiền, doanh nghiệp cần báo cáo tài chính minh bạch, đáng tin cậy. Để được hỗ trợ lãi suất cho dự án xanh, doanh nghiệp cần có số liệu đo lường mức tiêu hao năng lượng, nguyên liệu và tác động môi trường trước và sau đầu tư.

"Chính sách tạo ra điều kiện, còn tận dụng được hay không phụ thuộc vào năng lực quản trị của từng doanh nghiệp. Doanh nghiệp càng minh bạch, càng có số liệu rõ ràng thì càng thuận lợi khi làm việc với ngân hàng và cơ quan quản lý", ông Thắng nói.

Ở góc độ tổ chức đại diện doanh nhân, theo ông Thắng, hiệp hội có thể tổng hợp phản ánh của hội viên thành các nhóm vấn đề có số liệu, phân biệt vướng mắc chung của ngành với khó khăn riêng của từng doanh nghiệp, từ đó kiến nghị đến đúng cơ quan có thẩm quyền.

Hiệp hội cũng có thể kết nối các doanh nghiệp có cùng nhu cầu kỹ thuật với đơn vị nghiên cứu, giúp chia sẻ chi phí thử nghiệm và tiếp cận chuyên gia.

Ngày Doanh nhân Việt Nam năm nay diễn ra khi Nghị quyết 68 đã đi qua hơn một năm triển khai, với nhiều chính sách được thể chế hóa và đi vào cuộc sống. Theo ông Thắng, đây là dịp để cộng đồng doanh nhân nhìn lại những chuyển biến tích cực, đồng thời xác định rõ hơn trách nhiệm của mình trong giai đoạn phát triển mới.

"Về phía doanh nghiệp, trách nhiệm là sản xuất sản phẩm chất lượng, bảo đảm việc làm và quyền lợi cho người lao động, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế và bảo vệ môi trường. Khi chính sách, nguồn lực và sự chủ động của doanh nghiệp cùng gặp nhau, Nghị quyết 68 sẽ được hiện thực hóa trong từng quyết định đầu tư", ông Thắng chia sẻ.