Đề Ngữ văn Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 đánh giá đúng năng lực thực chất học sinh

Thí sinh Đà Nẵng tham dự Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.

Đề thi Ngữ văn trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 nhận được nhiều đánh giá tích cực từ giáo viên và thí sinh trên cả nước. Không chỉ bám sát định hướng của Chương trình GDPT 2018, đề thi còn cho thấy sự chuyển dịch rõ nét từ kiểm tra kiến thức sang đánh giá năng lực, đặt học sinh trước những vấn đề thời sự của đất nước và cuộc sống đương đại.

Từ khoa học công nghệ đến khát vọng kiến tạo tương lai

Ngay sau khi kết thúc môn thi đầu tiên của Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, nhiều giáo viên cho rằng đề Ngữ văn năm nay thể hiện rõ tinh thần đổi mới trong cách lựa chọn ngữ liệu và xây dựng câu hỏi.

Cô Trần Thị Phương Nga, giáo viên Ngữ văn Trường Tiểu học, THCS và THPT Hồng Đức (Hưng Yên) nhận định, đề thi cơ bản bám sát cấu trúc và định hướng của Chương trình GDPT 2018 cũng như đề minh họa mà Bộ GD&ĐT đã công bố trước đó. Đề gồm hai phần Đọc hiểu và Viết, giữ được sự ổn định về hình thức, giúp học sinh tập trung thể hiện năng lực đọc hiểu, tư duy và diễn đạt.

Theo cô Nga, điểm đáng chú ý nằm ở việc lựa chọn ngữ liệu ngoài sách giáo khoa. Văn bản đọc hiểu bàn về vai trò của công nghệ in đối với sự phát triển tri thức nhân loại, đồng thời mở rộng đến những vấn đề liên quan đến trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo. Đây là những nội dung mang tính thời sự, gắn với bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ hiện nay.

Thí sinh dự thi tại Điểm thi Trường THPT Trần Phú (phường Hải Châu, TP Đà Nẵng) tự tin với bài thi môn Ngữ văn.

Ở phần viết, đề bài yêu cầu học sinh trình bày suy nghĩ về vấn đề “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?”. Theo nhiều giáo viên, đây là câu hỏi giàu tính gợi mở, không chỉ đòi hỏi kiến thức xã hội mà còn yêu cầu học sinh thể hiện chính kiến, khả năng lập luận và trách nhiệm công dân.

Cùng quan điểm, cô Lê Thị Diệu Thúy, giáo viên Ngữ văn Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai (Hà Tĩnh) cho rằng, ngữ liệu được lựa chọn mang hơi thở thời đại khi đề cập đến khoa học, công nghệ và những động lực tạo nên các thành tựu đổi mới sáng tạo. “Đề thi không quá xa lạ với học sinh nhưng vẫn có độ mở và tính phân hóa tốt. Những em có vốn hiểu biết xã hội, khả năng tư duy và lập luận chắc chắn sẽ có lợi thế để thể hiện năng lực của mình”, cô Thúy nhận định.

Còn theo thầy Nguyễn Đình Hòa, Tổ trưởng môn Ngữ văn Trường THPT Trần Phú (Đà Nẵng), điểm nhấn của đề thi nằm ở câu hỏi nghị luận xã hội về việc làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”.

Thầy Hòa cho rằng đây là cách đặt vấn đề có ý nghĩa giáo dục sâu sắc, khơi gợi khát vọng lập thân, lập nghiệp và ý thức đóng góp cho đất nước của thế hệ trẻ. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đề bài không chỉ hướng học sinh tới việc suy nghĩ về thành công cá nhân mà còn đặt các em trong mối liên hệ với trách nhiệm phát triển quốc gia. “Việc đặt vấn đề về "Steve Jobs Việt Nam" giúp học sinh nhìn nhận lại vai trò và vị thế của người trẻ trong việc xây dựng hình ảnh quốc gia”, thầy Hòa chia sẻ.

Đánh giá đúng năng lực người học

Nếu những năm trước, nhiều đề thi Ngữ văn thường xoay quanh các vấn đề xã hội quen thuộc, thì năm nay sự xuất hiện của các chủ đề liên quan đến công nghệ, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo được xem là dấu hiệu rõ nét của quá trình đổi mới kiểm tra, đánh giá.

Theo cô Trần Thị Phương Nga, so với đề thi năm 2025, đề năm nay có độ mở lớn hơn. Không chỉ yêu cầu học sinh hiểu văn bản, đề còn đòi hỏi khả năng liên hệ thực tiễn, vận dụng kiến thức và bày tỏ quan điểm trước các vấn đề đang diễn ra trong xã hội. Đây cũng là mục tiêu cốt lõi của Chương trình GDPT 2018, chuyển từ tiếp cận nội dung sang phát triển phẩm chất và năng lực người học.

Đề thi môn Ngữ văn được thí sinh đánh giá phân loại tốt thí sinh, phù hợp với mục tiêu kép xét tốt nghiệp và tuyển sinh đại học, cao đẳng.

Thầy Võ Minh Nghĩa, giáo viên Trường THPT Nguyễn Du (TPHCM) nhìn nhận đề thi năm nay là một bước tiến trong cách thức đánh giá học sinh. Cấu trúc đề vẫn quen thuộc nhưng độ khó được nâng lên thông qua chất lượng ngữ liệu và yêu cầu xử lý thông tin. Văn bản đọc hiểu là một văn bản nghị luận mới, được xuất bản trong năm 2026, có cách diễn đạt giàu tính học thuật và chiều sâu tư duy, đòi hỏi thí sinh phải thực sự đọc hiểu thay vì chỉ tìm kiếm thông tin đơn thuần.

Đặc biệt, phần nghị luận văn học với bài thơ Những chiếc lá của nhà thơ Nguyễn Đình Thi được nhiều giáo viên xem là nội dung có khả năng phân hóa mạnh nhất. Khác với việc phân tích các tác phẩm quen thuộc trong chương trình, học sinh phải tiếp cận một ngữ liệu mới hoàn toàn, từ đó vận dụng kỹ năng đọc hiểu văn bản văn học để khám phá tầng nghĩa của tác phẩm.

Cô Trần Thị Phương Nga cho rằng, bài thơ có ngôn ngữ giản dị nhưng chứa đựng nhiều suy tư về sự cống hiến, giá trị sống và ý nghĩa tồn tại của mỗi con người. Để đạt điểm cao, học sinh không chỉ cần kỹ năng phân tích mà còn phải có khả năng cảm thụ và phát hiện chiều sâu tư tưởng của tác phẩm.

Theo cô Lê Thị Diệu Thúy, ngữ liệu này không quá khó tiếp cận nhưng để phân tích sâu sắc các giá trị nghệ thuật và thông điệp nhân văn lại là thử thách không nhỏ. Đây chính là yếu tố giúp đề thi thực hiện tốt chức năng phân hóa phục vụ tuyển sinh đại học.

Nhiều giáo viên cũng nhận định việc sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa cho cả phần đọc hiểu và nghị luận văn học là minh chứng rõ nét cho định hướng đổi mới của chương trình mới. Điều đó hạn chế tình trạng học thuộc văn mẫu, học tủ, đồng thời khuyến khích học sinh đọc, suy nghĩ và hình thành chính kiến riêng.

Theo dự đoán của các tổ chuyên môn, học sinh có học lực trung bình nếu nắm chắc kỹ năng làm bài vẫn có thể đạt từ 5 đến 6 điểm; học sinh khá có khả năng đạt từ 6,5 đến 7,5 điểm. Trong khi đó, mức điểm từ 8 trở lên sẽ dành cho những bài làm có chiều sâu tư duy, lập luận chặt chẽ và cảm thụ văn học tốt.

Thí sinh hứng thú với đề mở, nhưng không dễ đạt điểm cao

Không chỉ giáo viên, nhiều thí sinh sau khi hoàn thành bài thi cũng đánh giá đề Ngữ văn năm nay mang tính thời sự, gần gũi với cuộc sống và tạo cơ hội để các em thể hiện quan điểm cá nhân.

Tại điểm thi Trường THPT Trần Phú (quận Hoàn Kiếm, Hà Nội), em Lê Duy Hưng cho biết khá tự tin sau khi hoàn thành bài thi và dự đoán đạt khoảng 7,5 điểm. Nội dung nghị luận xã hội về khoa học công nghệ và trí tuệ nhân tạo là chủ đề gần gũi với thế hệ trẻ trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. “Đây là chủ đề có nhiều khía cạnh để phân tích, giúp thí sinh dễ dàng liên hệ với thực tiễn và thể hiện quan điểm cá nhân”, Hưng chia sẻ.

Tại điểm thi Trường THPT chuyên Hà Tĩnh, nhiều học sinh cho rằng đề thi có cách tiếp cận mới và ngữ liệu khác với phần lớn đề ôn tập trước đó. Em Trần Phương Anh nhận định đề có sự phân hóa nhất định, đặc biệt ở phần nghị luận văn học. Trong khi đó, em Trương Ngọc Linh đánh giá ngữ liệu mới mẻ tạo điều kiện để học sinh phát huy khả năng sáng tạo và bày tỏ chính kiến.

Tại Tuyên Quang, em Trần Thị Hương Giang cho rằng, đề thi mang hơi thở của cuộc sống đương đại khi đặt ra những vấn đề gắn với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ. “Theo em, đề thi hướng thí sinh tư duy về sự phát triển của xã hội, nhất là nhận thức về công nghệ và sự phát triển”, Hương Giang chia sẻ.

Nhiều thí sinh cũng bày tỏ sự hứng thú với câu hỏi “Làm thế nào để có nhiều Steve Jobs Việt Nam?”. Tại điểm thi Trường THPT chuyên Phan Bội Châu (Nghệ An), các học sinh cho rằng câu hỏi buộc người làm bài phải hiểu được ý nghĩa biểu tượng của Steve Jobs, từ đó liên hệ đến việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và xây dựng đội ngũ nhân tài cho đất nước.

Tuy nhiên, không phải thí sinh nào cũng cảm thấy dễ dàng với đề thi năm nay.

Lê Trân, dự thi tại điểm thi Trường THPT Trần Phú (Đà Nẵng) khá bất ngờ với ngữ liệu đọc hiểu và yêu cầu của phần nghị luận xã hội. Theo nữ sinh, chủ đề công nghệ khiến em gặp khó khăn trong diễn đạt do vốn từ chưa thực sự phong phú. Ở phần nghị luận văn học, việc phải phân tích một tác phẩm không nằm trong trọng tâm ôn tập cũng khiến nhiều học sinh lúng túng.

Dù có những ý kiến khác nhau về mức độ khó, song đa số giáo viên và thí sinh đều thống nhất rằng đề thi Ngữ văn năm 2026 đã thể hiện rõ tinh thần đổi mới của Chương trình GDPT 2018. Đề không chỉ kiểm tra kiến thức mà còn đánh giá khả năng đọc hiểu, tư duy độc lập, năng lực liên hệ thực tiễn và cảm thụ văn học của học sinh.