Để tiếp cận, duy trì chứng nhận hữu cơ

Thách thức tiếp cận chứng nhận hữu cơ

Trên vùng đất bãi bồi ở thượng nguồn sông Long Đại, người dân Hợp tác xã (HTX) Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Trường Sơn đã từng bước thay đổi cách sản xuất để đáp ứng tiêu chuẩn hữu cơ. Qua quá trình chuyển đổi phương thức canh tác, cùng với sự đồng hành hỗ trợ của Công ty CP Thế giới hạt dưỡng HANUTI, tháng 8/2025, hơn 52ha sản xuất của 120 hộ dân trong HTX được cấp chứng nhận hữu cơ theo tiêu chuẩn châu Âu.

Để có được kết quả ấy, HTX phải tập hợp các hộ cùng tham gia, quy hoạch diện tích, kiểm soát vật tư đầu vào, hướng dẫn ghi chép nhật ký và phối hợp với doanh nghiệp trong quá trình sản xuất. Đối với những hộ chỉ có vài sào ruộng, việc tự xây dựng hồ sơ, kiểm soát quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc và làm việc với đơn vị chứng nhận là những yêu cầu không dễ đáp ứng.

Xây dựng chuỗi liên kết nâng cao giá trị lúa gạo hữu cơ - Ảnh: Đ.H

Bà Võ Thị Thi, Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Trường Sơn cho biết, khó khăn lớn nhất là phải thay đổi tập quán sản xuất. Khi không còn sử dụng các loại phân bón, thuốc bảo vệ thực vật thông thường, năng suất có thời điểm giảm, trong khi yêu cầu về quy trình, hồ sơ và kiểm soát sản xuất lại cao hơn. Bên cạnh đó, chi phí đăng ký chứng nhận hữu cơ và duy trì đánh giá theo tiêu chuẩn châu Âu rất cao nên không phải người sản xuất nào cũng tiếp cận được nếu không có sự hỗ trợ từ phía Nhà nước và doanh nghiệp.

“Trước đây, lạc chỉ bán được 10.000-12.000 đồng/kg, nay làm hữu cơ giá tăng lên 14-15.000 đồng/kg. Bà con rất phấn khởi và mong muốn tiếp tục được mở rộng thêm diện tích sản xuất được chứng nhận hữu cơ”, bà Thi chia sẻ.

Còn tại HTX Nông nghiệp An Nông, hành trình tiếp cận chứng nhận hữu cơ bắt đầu từ việc xây dựng mô hình sản xuất theo hướng an toàn, sinh thái. Năm 2016, vợ chồng anh Lê Đình Quả trở về quê và bắt đầu sản xuất trên khoảng 3,3ha đất vốn nhiều năm không canh tác. Từ sản xuất rau an toàn, HTX An Nông từng bước xây dựng mô hình sinh thái kết hợp hữu cơ và công nghệ cao.

Tuy nhiên, nắng nóng, gió Lào và mưa bão khiến việc duy trì vườn rau không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật gặp nhiều khó khăn. Có thời điểm, sau một trận bão, cả khu vườn gần như bị thiệt hại hoàn toàn. Để khắc phục tình trạng này, anh Lê Đình Quả đã dành khoảng 30% diện tích để trồng cây lâm nghiệp và xây dựng cây vành đai cây xanh chắn gió,từng bước hình thành hệ sinh thái sản xuất.

Đặc biệt, được sự hỗ trợ của Trung tâm Khuyến nông tỉnh, năm 2019, HTX An Nông đã có những sản phẩm đầu tiên được chứng nhận VietGAP như rau cải, xà lách, rau muống. Đến năm 2025, HTX tiếp tục được hỗ trợ chứng nhận hữu cơ theo tiêu chuẩn Việt Nam cho gần 1,6ha rau xanh. Hiện trang trại cung ứng gần 100 tấn rau, củ, quả/năm, doanh thu đạt trên 2 tỉ đồng.

Anh Lê Đình Quả, Giám đốc HTX An Nông cho biết, việc sản xuất để đạt chuẩn hữu cơ không thể “đốt cháy giai đoạn”, mà đòi hỏi phải có thời gian chuyển đổi nghiêm ngặt đối với đất, nước, vật tư đầu vào, cùng quy trình ghi chép và truy xuất nguồn gốc ổn định trong cả quá trình sản xuất. Do đó, nếu thiếu sự hỗ trợ từ các cơ quan chuyên môn và doanh nghiệp, người sản xuất rất khó tự tiếp cận chứng nhận hữu cơ do thủ tục phức tạp, trong khi chi phí chứng nhận và duy trì chứng nhận hằng năm khá lớn.

Còn theo ông Phan Ngọc Đồng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh, thách thức của việc chứng nhận hữu cơ hiện nay không chỉ nằm ở chi phí hay thủ tục, mà còn ở năng lực của cơ sở sản xuất, cụ thể là khả năng đáp ứng tiêu chuẩn và duy trì quy trình sản xuất lâu dài. Do đó, để mở rộng diện tích sản xuất hữu cơ cần có sự đồng hành của các cơ quan chuyên môn, doanh nghiệp và chính quyền địa phương trong hướng dẫn kỹ thuật, hoàn thiện hồ sơ, hỗ trợ chi phí chứng nhận và kết nối tiêu thụ sản phẩm. Đồng thời, cần khuyến khích tổ chức sản xuất theo nhóm hộ, HTX và hình thành các vùng nguyên liệu tập trung nhằm giảm chi phí và nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng.

Đồng hành gỡ "nút thắt"

Tỉnh Quảng Trị hiện có gần 1.500ha cây trồng đã được chứng nhận hữu cơ, gồm 227ha lúa, trên 20ha cà phê, 95ha hồ tiêu, 534ha cây ăn quả và 553ha cây dược liệu. Ngoài ra, có 384ha lúa canh tác tự nhiên và hơn 619 ha sản xuất theo hướng hữu cơ đang tiếp tục quá trình chuyển đổi để hoàn thiện điều kiện chứng nhận. Thực tế này đặt ra yêu cầu  tổ chức sản xuất hữu cơ theo hướng tập trung, thay vì để từng hộ dân tự xoay xở với các yêu cầu về quy trình, hồ sơ, truy xuất nguồn gốc và chứng nhận. Trong đó, HTX và doanh nghiệp được xác định là những đầu mối quan trọng để tập hợp hộ dân, xây dựng vùng nguyên liệu và tổ chức liên kết theo chuỗi.

Theo Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Phan Ngọc Đồng, tỉnh đang tập trung phát triển hữu cơ ở những ngành hàng có lợi thế, có thị trường; lấy tích tụ, tập trung đất đai và xây dựng vùng nguyên liệu làm nền tảng, HTX và doanh nghiệp làm hạt nhân liên kết. Cùng với đó là gắn sản xuất hữu cơ với kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải, chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc.

Trong quá trình đó, khuyến nông tiếp tục đồng hành cùng các địa phương, HTX xây dựng mô hình và hỗ trợ thực hiện chứng nhận hữu cơ. Từ năm 2025 đến nay, Trung tâm Khuyến nông tỉnh đã hỗ trợ thực hiện chứng nhận hữu cơ cho 5 nhóm sản phẩm gồm lúa, nho, na Đài Loan, măng tre Lục Trúc và rau quả với tổng diện tích gần 60ha. Tại các địa phương, các HTX, hộ sản xuất cũng đã mở rộng diện tích chứng nhận hữu cơ đối với 10ha cây dược liệu và 32,3ha hồ tiêu, gừng, thìa canh đạt tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế.

“Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay không còn nằm ở câu chuyện có làm được hữu cơ hay không, mà là làm thế nào để tổ chức sản xuất hữu cơ ở quy mô lớn, có thị trường ổn định và tạo ra giá trị đủ cao, ổn định để người dân tự nguyện tham gia và tiếp tục duy trì chứng nhận hữu cơ lâu dài”, ông Phan Ngọc Đồng chia sẻ.

Theo bà Nguyễn Hồng Phương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, để hỗ trợ người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp tiếp cận sản xuất hữu cơ, ngành nông nghiệp và môi trường sẽ tiếp tục hướng dẫn các địa phương xây dựng vùng sản xuất hữu cơ phù hợp với yêu cầu của tiêu chuẩn, hoàn thiện quy trình, hồ sơ và các điều kiện cần thiết để được chứng nhận, ưu tiên những sản phẩm có lợi thế và tiềm năng phát triển. Cùng với đó, ngành khuyến khích hình thành các vùng nguyên liệu tập trung gắn với lợi thế từng địa phương và nhu cầu thị trường, phát huy vai trò của HTX, doanh nghiệp trong tổ chức sản xuất, liên kết các hộ dân và duy trì quy trình sản xuất.

"Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và tăng cường liên kết với doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ cũng sẽ được đẩy mạnh, qua đó hỗ trợ người sản xuất từng bước tháo gỡ khó khăn trong tiếp cận, duy trì chứng nhận hữu cơ, nâng cao giá trị sản phẩm và tạo đầu ra ổn định”, bà Nguyễn Hồng Phương cho biết thêm.