Để văn hóa Đất Tổ thành động lực phát triển

Từ chiều sâu di sản đến lợi thế phát triển

Làng cổ Hùng Lô, phường Vân Phú giữ gìn di sản Hát Xoan, góp phần quan trọng thu hút du khách tham quan, trải nghiệm.

Việc hợp nhất Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình mở ra không gian phát triển mới, hội tụ những giá trị văn hóa đặc sắc của vùng Đất Tổ, truyền thống tín ngưỡng, lễ hội, làng nghề và kho tàng văn hóa Mường độc đáo. Đây là nguồn lực quan trọng để tỉnh phát huy bản sắc, tạo lợi thế trong phát triển du lịch, dịch vụ và công nghiệp văn hóa.

Phú Thọ có 2.778 di tích, trong đó, 980 di tích được xếp hạng, gồm 6 di tích quốc gia đặc biệt, 176 di tích quốc gia và 798 di tích cấp tỉnh; 6 Bảo vật quốc gia cùng gần 2.000 di sản văn hóa phi vật thể. Tỉnh có 5 di sản được UNESCO ghi danh, gồm Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, Hát Xoan Phú Thọ, Nghi lễ và trò chơi Kéo co, Ca trù và Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt. Di sản Mo Mường đã hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO. Kho tàng di sản phong phú tạo nền tảng để tỉnh hình thành các sản phẩm du lịch đa dạng, kết nối văn hóa với thiên nhiên và nghỉ dưỡng. Từ Khu di tích lịch sử Đền Hùng, không gian Hát Xoan, Mo Mường, Chiêng Mường đến Vườn quốc gia Xuân Sơn, Tam Đảo - Tây Thiên, hồ Hòa Bình, đồi chè Long Cốc, mỗi điểm đến đều có những giá trị riêng để khai thác, phát huy.

Thực tế cho thấy, khi di sản gắn với đời sống đương đại, giá trị văn hóa được lan tỏa, đồng thời tạo thêm sinh kế cho người dân. Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng không chỉ có ý nghĩa đặc biệt trong đời sống tinh thần của đồng bào cả nước mà còn thu hút du khách, thúc đẩy các hoạt động thương mại, dịch vụ, lưu trú và quảng bá hình ảnh quê hương.

Tại làng cổ Hùng Lô, Hát Xoan được kết nối với trải nghiệm đình cổ, tham quan nhà cổ, tìm hiểu làng nghề và thưởng thức ẩm thực truyền thống. Mô hình du lịch gắn với Hát Xoan làng cổ góp phần đưa di sản đến gần du khách, tạo môi trường thực hành, truyền dạy cho thế hệ trẻ và mở ra cơ hội phát triển kinh tế tại cộng đồng. Các làng nghề như gốm Hương Canh, nón lá Sai Nga, dệt thổ cẩm Mường, rèn Lý Nhân, mộc Bích Chu cũng là nguồn lực để phát triển sản phẩm thủ công, quà tặng và trải nghiệm du lịch. Việc kết nối làng nghề với các điểm đến và dịch vụ địa phương sẽ góp phần đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao sức hấp dẫn của du lịch Phú Thọ.

Tuy nhiên, việc khai thác nguồn lực văn hóa chưa tương xứng với tiềm năng. Đầu tư cho văn hóa, tu bổ di tích còn hạn chế; chất lượng cán bộ cơ sở chưa đồng đều; nhân lực nghệ thuật biểu diễn thiếu và có xu hướng già hóa. Chuyển đổi số, phát triển sản phẩm công nghiệp văn hóa và liên kết di sản với du lịch chưa đáp ứng yêu cầu... Điều này đòi hỏi tỉnh có giải pháp đồng bộ, bảo đảm người dân vừa là chủ thể gìn giữ di sản, vừa được hưởng lợi từ quá trình phát huy giá trị văn hóa.

Đổi mới tư duy, khơi thông nguồn lực văn hóa

Xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển bền vững, tỉnh Phú Thọ tập trung cụ thể hóa các chủ trương của Đảng bằng những chương trình, kế hoạch phù hợp thực tiễn. Tỉnh triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và các nghị quyết, chương trình, kế hoạch về phát triển văn hóa, văn nghệ. UBND tỉnh đã ban hành Đề án phát triển văn hóa, con người Phú Thọ giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 trên địa bàn tỉnh. HĐND tỉnh ban hành các cơ chế hỗ trợ bảo tồn di sản, thúc đẩy phong trào văn hóa, văn nghệ ở cơ sở, tạo cơ sở để chuyển định hướng thành nhiệm vụ cụ thể, gắn với nguồn lực và hiệu quả thực hiện.

Dịp Giỗ Tổ Hùng Vương hằng năm, nhiều du khách trong và ngoài nước đến dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng.

Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Dương Hoàng Hương nhấn mạnh: Văn hóa luôn được Đảng và Nhà nước xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực phát triển bền vững. Ngành Văn hóa đang đổi mới mạnh mẽ, gắn kết chặt chẽ các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch với phát triển kinh tế - xã hội.

Theo đó, tỉnh chú trọng bảo tồn, phát huy giá trị Khu di tích lịch sử Đền Hùng, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, Hát Xoan Phú Thọ, Mo Mường, Chiêng Mường; đồng thời gắn quản lý di sản với phát triển du lịch, dịch vụ và ứng dụng công nghệ số. Tư duy phát triển văn hóa chuyển theo hướng gắn bảo tồn với sáng tạo, phát huy di sản với tạo sinh kế. Công nghệ số và các sản phẩm sáng tạo cần được ứng dụng hiệu quả trong quảng bá di sản, cung cấp thông tin, mở rộng thị trường và kết nối dịch vụ du lịch. Cùng với đó, tỉnh đẩy mạnh liên kết các tuyến du lịch, phát huy lợi thế từng vùng để hình thành sản phẩm có bản sắc. Việc kết nối điểm đến tâm linh, làng nghề, bản làng dân tộc với du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng sẽ tạo hành trình trải nghiệm thuận tiện, khuyến khích du khách kéo dài thời gian lưu trú, qua đó gia tăng lợi ích cho doanh nghiệp và cộng đồng địa phương.

Để văn hóa thực sự trở thành động lực tăng trưởng, Phú Thọ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách; ưu tiên đầu tư thiết chế văn hóa; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ và quan tâm đãi ngộ nghệ nhân, văn nghệ sĩ. Đồng thời, đẩy mạnh truyền dạy nghệ thuật truyền thống, giáo dục di sản trong trường học và khuyến khích người dân tham gia phát triển sản phẩm du lịch. Tỉnh lựa chọn những lĩnh vực công nghiệp văn hóa có lợi thế, khuyến khích doanh nghiệp và lực lượng sáng tạo trẻ phát triển sản phẩm từ di sản, nghệ thuật dân gian, ẩm thực và tri thức bản địa. Chuyển đổi số hướng đến hiệu quả thực chất, từ số hóa tư liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu di sản đến quảng bá điểm đến và nâng cao chất lượng phục vụ du khách...

Với nền tảng di sản phong phú và sự hội tụ của các không gian văn hóa cùng những giải pháp cụ thể được triển khai, Phú Thọ có điều kiện tạo dựng bản sắc riêng, nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến; khơi dậy và phát huy nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững.