Để văn hóa trở thành động lực phát triển kinh tế xã hội

Các đại biểu cho rằng, chính sách quy định trong Nghị quyết cần làm rõ quan điểm văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà là động lực phát triển, gắn với khoa học công nghệ và sức mạnh mềm quốc gia.

Theo các đại biểu, Nghị quyết đã đề ra nhiều chính sách thí điểm đột phá, như: Thí điểm các mô hình thiết chế văn hóa trong đó có mô hình đô thị di sản; cơ chế khoán chi, đặt hàng trong sáng tạo; thí điểm các mô hình văn hóa số; quỹ văn hóa nghệ thuật. Đây là cách tiếp cận phù hợp với tính chất của lĩnh vực văn hóa khi nhiều nội dung còn mới, cần phải thử nghiệm chính sách trước khi luật hóa.

Tuy vậy, đại biểu Nguyễn Phương Thủy, đoàn Hà Nội cho rằng, nhiều quy định chỉ dừng ở mức cho phép thực hiện thí điểm mà chưa xác định rõ nội dung nào được phép khác với luật hiện hành, rất dễ dẫn đến không triển khai được do thiếu căn cứ cụ thể, hoặc là giao quá rộng cho các cơ quan thực thi.

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy nêu quan điểm: "Tôi cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về thí điểm theo hướng rõ ngay trong Nghị quyết. Cụ thể với từng chính sách thí điểm, cần xác định rõ phạm vi áp dụng, nội dung được phép khác với luật hiện hành, chủ thể chịu trách nhiệm thực hiện và nguyên tắc triển khai. Đúng với yêu cầu sáu rõ: Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền. Trường hợp chưa đủ cơ sở để quy định ngay thì nên tiếp tục chuẩn bị và trình Quốc hội ban hành nghị quyết thí điểm riêng về các nội dung này. Tôi cho rằng đây là những vấn đề cần được làm rõ để bảo đảm tính chặt chẽ, minh bạch và đúng thẩm quyền của Quốc hội."

Nhiều đại biểu cũng nhận định, dự thảo Nghị quyết đã thể hiện rõ tư duy đổi mới, chuyển từ làm văn hóa theo cơ chế bao cấp sang quản trị văn hóa theo cơ chế thị trường có định hướng, gắn với phát triển kinh tế, công nghiệp hóa, văn hóa và chuyển đổi số. Tuy nhiên, để Nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống và tạo đột phá, theo các đại biểu, cần làm rõ các khái niệm và quy định cụ thể của công nghiệp văn hóa, cơ chế phân bổ cần có trọng tâm, trọng điểm và đo lường được hiệu quả.

Nhấn mạnh, dự thảo Nghị quyết phải chuyển từ “khẳng định chính sách” sang “thiết kế cơ chế thực thi”; trong đó ba trọng tâm bắt buộc là nguồn lực tài chính đủ mạnh, nhân lực số đủ sâu và hạ tầng dữ liệu – nền tảng – an ninh văn hóa số đủ đồng bộ.

Đại biểu Trần Văn Khải, đoàn Ninh Bình đề nghị: "Một là sửa Điều 3 theo hướng ngoài việc bảo đảm mức sàn 2% tổng chi ngân sách Nhà nước cho văn hóa, cần quy định rõ ưu tiên bố trí kế hoạch đầu tư công trung hạn và dự toán ngân sách hằng năm cho chuyển đổi số văn hóa, hạ tầng dữ liệu văn hóa quốc gia. Hai là sửa Điều 7 theo hướng bổ sung nhóm nhân lực trọng điểm gồm AI, dữ liệu lớn, bảo tồn số, quản trị bản quyền số, an ninh mạng, sáng tạo nội dung số; đồng thời cho phép áp dụng cơ chế đặt hàng đào tạo, hợp đồng chuyên gia, tuyển dụng đặc cách theo dự án, chính sách học bổng và đồng tài trợ công – tư để hình thành đội ngũ nhân lực số cho văn hóa số."

Đồng tình với đề xuất ấn định ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam và cho phép người lao động được nghỉ làm việc hưởng nguyên lương, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà – Đoàn Hà Nội cho rằng: "Tôi nhận thấy đây là một quyết sách mang tính biểu tượng quốc gia cực kỳ mạnh mẽ, có tác động thực tiễn sâu rộng. Việc cho phép người dân nghỉ lễ có hưởng lương không chỉ tôn vinh giá trị văn hóa mà còn trực tiếp tạo ra một 'điểm rơi' để kích cầu tiêu dùng văn hóa, thúc đẩy du lịch nội địa. Tuy nhiên, theo tôi, thay vì chỉ giới hạn việc miễn giảm phí ở các cơ sở văn hóa thể thao công lập, Nghị quyết nên bổ sung cơ chế khuyến khích các cơ sở văn hóa giải trí khu vực tư nhân cùng tham gia chiến dịch giảm giá. Từ đó tạo thành một ngày hội kích cầu công nghiệp văn hóa trên toàn quốc."

Giải trình về nội dung mà các đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết: "Nghị quyết đã xác định rõ nguồn lực phát triển văn hóa gồm nguồn ngân sách Nhà nước hàng năm bảo đảm tối thiểu 2% trong tổng chi ngân sách Nhà nước và huy động các nguồn lực xã hội. Hiện nay, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đang phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan có liên quan cũng như là các địa phương để xác định rõ cơ cấu của 2% này, đảm bảo để việc chi cho văn hóa đúng mục tiêu và đúng ưu tiên trọng tâm. Về cơ chế chính sách bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số, nghệ thuật dân gian, nghệ thuật truyền thống, chúng tôi cũng xin tiếp thu là trong đó thì đặc biệt lưu ý đến vấn đề tiếng nói, chữ viết của các dân tộc."

Cũng trong sáng 22/4, cho ý kiến đối với dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương, các đại biểu nhất trí với sự cần thiết ban hành Nghị quyết. Đồng thời, mong muốn thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương sẽ tạo động lực phát triển mới cho khu vực miền Nam và cả nước.

Đại biểu Lê Hữu Trí, đoàn Khánh Hòa nêu rõ: "Để Đồng Nai sớm trở thành thành phố văn minh, hiện đại, phát huy được vai trò là trục kết nối chiến lược giữa các trung tâm kinh tế lớn, là cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng của khu vực phía Nam, gắn kết hữu cơ, tương hỗ chặt chẽ với Thành phố Hồ Chí Minh hình thành một chỉnh thể đô thị công nghiệp, dịch vụ quy mô lớn, có khả năng dẫn dắt tăng trưởng kinh tế của cả nước, tôi nghĩ rằng Quốc hội, Chính phủ cần sớm có một cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội giúp Đồng Nai bứt phá, phát triển nhanh hơn. Mặt khác, Đồng Nai cũng cần đẩy nhanh việc thực hiện đồng bộ các quy hoạch, rút ngắn chênh lệch giữa các khu vực và chăm lo đời sống nhân dân tốt hơn."

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm, đoàn Quảng Trị nêu ý kiến: "Đề nghị cần có một cái quy hoạch mang tính đặc thù cho Đồng Nai, tránh việc phân mảnh không gian đô thị do áp lực của các dự án bất động sản. Quy hoạch cũng phải tích hợp, liên kết vùng chặt chẽ như ở Long Thành rồi Vành đai 3, 4, kết nối Tây Nguyên rồi đồng bằng sông Cửu Long. Và cũng đảm bảo hạ tầng giao thông, logistic, khu kinh tế đồng bộ. Đặc biệt thì cũng cần ưu tiên ngân sách cho các tuyến giao thông hướng tâm và đường vành đai kết nối trực tiếp các khu công nghiệp với sân bay Long Thành và cảng Cái Mép Thị Vải nhằm giảm chi phí logistic vốn đang là điểm nghẽn."