Để văn hóa truyền thống tỏa “hơi ấm” vào đời sống đương đại

Để văn hóa truyền thống tỏa “hơi ấm” vào đời sống đương đại

Văn hóa là hồn cốt làm nên bản sắc và sức sống trường tồn của dân tộc Việt Nam. Do vậy, giữ gìn những giá trị được hun đúc qua hàng ngàn năm lịch sử; đồng thời, ngăn chặn những hành vi phản văn hóa, những giá trị đang bị mai một, vừa là yêu cầu vừa là nhiệm vụ cấp bách đặt ra lúc này. Qua đó, tiếp tục khơi dậy và phát huy sức mạnh văn hóa, con người Việt Nam, góp phần bảo vệ căn cốt dân tộc và tạo dựng nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh cho sự phát triển bền vững quê hương, đất nước.

Di sản văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ

Nói đến văn hóa Việt Nam là nói đến những giá trị tinh hoa, tinh túy nhất, được kết tinh qua hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, lao động và dựng xây của hàng triệu con người. Cho nên, gìn giữ các giá trị văn hóa cũng chính là gìn giữ hồn cốt dân tộc, để “neo” con người vào cội nguồn và để “lửa” truyền thống tỏa hơi ấm vào đời sống đương đại.

Căn cốt làm nên sức sống trường tồn của dân tộc

Văn hóa Việt Nam, từ những đỉnh cao rực rỡ như nền văn hóa Đông Sơn hay những tín hiệu lấp lánh như cây đa, giếng nước, sân đình..., đều là những biểu tượng của sức sống và bản sắc dân tộc. Đó là minh chứng cho một nền văn hóa vô cùng phong phú, đặc sắc và giàu giá trị. Nền văn hóa ấy được hình thành từ buổi bình minh lịch sử, với dấu tích loài người còn được lưu giữ qua các di chỉ khảo cổ có niên đại hàng vạn năm; qua các lễ nghi, thuần phong mỹ tục, mà tiêu biểu nhất phải kể đến quốc giỗ Vua Hùng; qua các công trình kiến trúc cổ nguy nga, bề thế hay đậm màu sắc tâm linh; qua ngôn ngữ, chữ viết, tri thức dân gian, tín ngưỡng, nghệ thuật, trang phục, nếp sống... Tất cả những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể ấy là minh chứng sinh động về sức sống và sự phong phú của văn hóa dân tộc.

Song, văn hóa nếu nhìn ở góc độ các di sản vật thể và phi vật thể, sẽ là chưa đủ. Bởi văn hóa là một khái niệm có nội hàm rộng và mang tính bao trùm, với nhiều lĩnh vực, phương diện đời sống kinh tế-xã hội, từ vật chất đến tinh thần. Như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa. Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”!

Đáng quý hơn, truyền thống văn hóa được hun đúc qua hàng ngàn năm lao động, sáng tạo, dựng nước và giữ nước ấy đã và đang được kết tinh và nâng lên một tầm cao, gắn với các giá trị cốt lõi: lòng yêu nước, yêu chuộng hòa bình, ý chí độc lập, tự cường, tinh thần đoàn kết, nhân ái, thủy chung, nghĩa tình, trọng đạo lý, trọng học hỏi, cần cù, chịu khó... Đó cũng chính là những vệt ánh sáng rực rỡ, tỏa ra từ “ngọn hải đăng” văn hóa, mà nhờ có nó, dân tộc ta đã đi qua đêm dài của cuộc đồng hóa nghìn năm và vô vàn các cuộc đấu tranh giành, giữ nền độc lập. Nói cách khác, văn hóa – với những giá trị cốt lõi, hay cái phần tinh hoa, tinh túy nhất – là những nhân tố giúp dân tộc vượt qua biến thiên lịch sử, để vững bản sắc và làm nên sức sống trường tồn.

Văn hóa xứ Thanh trong dòng chảy văn hóa Việt

Có lẽ là một sự sắp đặt hữu ý của tạo hóa, khi Thanh Hóa nằm ngay cửa ngõ cuối Bắc - đầu Trung, tạo ra một “nút giao” địa lý và văn hóa hết sức thú vị. Văn hóa xứ Thanh là sự giao thoa giữa cái tinh tế với cái mộc mạc, giữa sự trầm lắng với nét hào sảng của hai vùng văn hoá “đàng ngoài” và “đàng trong”. Để rồi, trong dòng chảy văn hóa dân tộc, văn hóa xứ Thanh đã và đang đóng góp một “nguồn riêng” rất đặc biệt.

Kho tàng di sản văn hóa xứ Thanh được hình thành lặng lẽ và lâu dài, từ sâu bên trong những xóm làng châu thổ bình yên và trú phú; những bản làng trầm mặc, khuất nẻo trong trùng điệp đại ngàn. Trong đó có một cái tên làng đã tỏa sáng rực rỡ cùng nền văn hóa mà nó đại diện: Làng cổ Đông Sơn được dùng để đặt tên một nền văn hóa khảo cổ thời đại sắt sơ kỳ nổi tiếng ở Việt Nam - Văn hóa Đông Sơn. Đây là nền văn hóa được đánh giá là một đỉnh cao của văn minh Việt cổ, bởi lẽ “Văn hóa Đông Sơn với những giá trị văn hoá đặc sắc, đã lan toả những tinh hoa văn hoá của mình đến với các văn hoá đồng đại khác trong nước và cả khu vực. Đồng thời là nền tảng cơ bản nhất khẳng định được bản sắc riêng của văn hóa Việt, mà sau này trong quá trình chống Bắc thuộc, nó không bị mất đi, không bị đồng hóa mà vẫn tồn tại trong văn hóa Việt của thời kỳ phong kiến”.

Ngoài đỉnh cao văn hóa Đông Sơn, xứ Thanh còn có những di chỉ khảo cổ gắn với sự hình thành xã hội loài người từ thời Nguyên thủy; cũng có công trình kiến trúc bằng đá độc nhất vô nhị, đã được vinh danh trong kho tàng di sản văn hóa thế giới và nhiều di sản quốc gia đặc biệt; có những lễ hội lớn, sức lan tỏa sâu rộng như lễ hội Lam Kinh và hàng trăm lễ hội gắn với phong tục làng quê, tập quán sản xuất. Chưa hết, với 6 dân tộc thiểu số cùng sinh sống lâu đời trên dải đất phía Tây, đã tô điểm cho bức tranh văn hóa xứ Thanh những sắc màu văn hóa độc đáo và sinh động...

Có thể khẳng định, văn hóa xứ Thanh – xét ở tầm cao hay chiều sâu, ở sự phong phú hay giá trị - đều xứng đáng là một gương mặt đại diện của văn hóa Việt Nam.

Bồi đắp cho hiện tại và tương lai

Xứ Thanh là mảnh đất đầy ẩn ức và quyến rũ. Trên những nét phác họa đầy tinh tế, diện mạo văn hóa xứ Thanh mang vẻ rêu phong của kinh kỳ, phố hội đã lùi sâu vào dĩ vãng; đồng thời, cũng mang dáng dấp của nền văn hóa mới với những công trình kiến trúc mang tính biểu tượng và nếp sống, tư duy mới đang hình thành.

Song, văn hóa không chỉ được kết tinh ở kho tàng di sản văn hóa vật thể, phi vật thể. Hơn hết, nó được hun đúc để tạo nên một hệ giá trị bền vững của lòng yêu nước, ý chí tự cường, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã - Tổ quốc; của lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình và sự tinh tế trong ứng xử, giản dị trong lối sống... đang từng ngày hiện hữu trên mảnh đất này.

Do đó, “giữ lửa” văn hóa truyền thống không chỉ là bảo vệ, tôn tạo di tích hay bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể gắn với không gian thực hành văn hóa. Quan trọng hơn phải là đưa văn hóa ấy vào đời sống thông qua giáo dục, sinh hoạt cộng đồng, sáng tạo, du lịch có trách nhiệm... Đặc biệt, văn hóa với các giá trị tinh hoa của nó phải được nuôi dưỡng trong trái tim và tâm hồn của mỗi con người và của cộng đồng. Bởi suy cho cùng, ý nghĩa tồn tại lớn nhất của văn hóa chính là hun đúc nên cốt cách, bản lĩnh, khí phách con người và là nơi lưu giữ cái phần cốt lõi của bản sắc dân tộc. Cho nên, giữ gìn những giá trị tốt đẹp của văn hóa truyền thống cũng chính là sự bồi đắp các giá trị căn bản nhất cho hiện tại và tương lai.

Bài và ảnh: Khôi Nguyên

Nguồn Thanh Hóa: https://vhds.baothanhhoa.vn/de-van-hoa-truyen-thong-toa-hoi-am-vao-doi-song-duong-dai-46228.htm