Đề xuất áp giá thị trường và hài hòa lợi ích trong hoạt động kinh doanh xăng dầu

Đề nghị doanh nghiệp bán lẻ được tự quyết định giá bán

Trong dự thảo, Bộ Công Thương đã quy định giá bán buôn, bán lẻ xăng dầu sẽ do doanh nghiệp quyết định. Đồng thời đưa ra công thức tính giá xăng dầu để các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu (ĐMXD) dựa vào đó, tính toán, đưa ra giá bán buôn, bán lẻ trong hệ thống và cho các doanh nghiệp bán lẻ (DNBL) ngoài hệ thống. Cụ thể, giá bán buôn, giá bán lẻ xăng dầu được thương nhân ĐMXD, thương nhân phân phối xăng dầu (không thuộc thương nhân đầu mối) quyết định, thực hiện theo đúng quy định của pháp luật về giá và theo cơ chế thị trường.

Trong đó, giá bán lẻ xăng dầu (riêng dầu mazut là giá bán buôn) của thương nhân ĐMXD được xác định theo công thức Bộ quy định. Giá bán lẻ của cửa hàng thuộc hệ thống phân phối của thương nhân ĐMXD không cao hơn giá bán lẻ do đầu mối công bố; giá bán lẻ của hệ thống ngoài đầu mối được thương nhân phân phối xăng dầu quyết định, thực hiện theo đúng quy định của pháp luật về giá và theo cơ chế thị trường.

TS kinh tế Giang Chấn Tây đánh giá, dự thảo lần này đã có những thay đổi đáng chú ý, nhưng đối với DNBL vẫn còn một số vấn đề cốt lõi cần tiếp tục góp ý để cơ chế mới thực sự vận hành theo thị trường và hài hòa lợi ích giữa các khâu. Theo đó, TS Giang Chấn Tây cho rằng, vấn đề quan trọng nhất vẫn là quyền quyết định giá bán lẻ. Bởi mặc dù dự thảo quy định thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối (không thuộc hệ thống của đầu mối) được quyết định giá theo cơ chế thị trường. Nhưng DNBL thuộc hệ thống của đầu mối thì giá bán lẻ lại không được cao hơn giá do đầu mối cung cấp công bố.

“Theo tôi, quy định như vậy vẫn chưa giải quyết triệt để mối quan hệ giữa người bán buôn và người bán lẻ. Do đó, cần có nguyên tắc thật rõ ràng theo hướng thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối quyết định giá bán buôn; DNBL quyết định giá bán lẻ trên cơ sở giá mua thực tế, chi phí kinh doanh và cạnh tranh trên thị trường, không phân biệt loại hình DNBL của đầu mối, hay phân phối hay của công ty tư nhân bán lẻ” - TS Giang Chấn Tây đề xuất.

Bên cạnh đó, theo TS Giang Chấn Tây, cần phải giải quyết tận gốc tình trạng chiết khấu 0 đồng - vấn đề mà DNBL đã gặp phải liên tục trong vài năm qua. Cụ thể, dự thảo đưa ra công thức giá gồm giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh, lợi nhuận và thuế. Nhưng điều mà DNBL quan tâm nhất là giá bán buôn cho DNBL có bảo đảm đủ khoảng chênh để trang trải chi phí kinh doanh và có lợi nhuận hợp lý hay không? Nếu đầu mối được quyết định giá bán buôn, đồng thời công bố giá bán lẻ nhưng không có cơ chế kiểm soát hợp lý khoảng cách giữa hai mức giá này thì vẫn có thể xảy ra tình trạng giá bán buôn bằng hoặc sát giá bán lẻ, tức chiết khấu chỉ vài đồng hoặc gần như 0 đồng. Vì vậy, đề nghị Bộ Công Thương cần có cơ chế giám sát khoảng chênh giữa giá bán buôn và giá bán lẻ.

Đáng chú ý, TS Giang Chấn Tây đề xuất cần bổ sung trường hợp được quyền tạm ngừng nhập hoặc tạm ngừng bán khi điều kiện thương mại khiến DNBL không đủ bù đắp chi phí kinh doanh hợp lý. Nghĩa là mức giá bán lẻ chênh lệch quá nhỏ so với giá bán buôn dẫn đến càng bán càng lỗ. Bởi không thể yêu cầu DN phải bán liên tục nhưng lại không có cơ chế bảo đảm điều kiện tối thiểu để DN duy trì hoạt động.

Chuyển quỹ bình ổn giá về nhà nước quản lý

Mặc dù dự thảo của Bộ Công Thương quy định để DN quyết định giá bán xăng dầu nhưng Bộ vẫn quy định, trường hợp mặt bằng giá thị trường của các mặt hàng xăng dầu có biến động bất thường gây tác động lớn đến kinh tế - xã hội, sản xuất, kinh doanh, đời sống người dân, Bộ Công Thương sẽ chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan đánh giá mức độ biến động mặt bằng giá xăng dầu, mức độ ảnh hưởng; có văn bản gửi Bộ Tài chính tổng hợp để trình Chính phủ xem xét, quyết định chủ trương bình ổn giá, thời hạn bình ổn giá theo quy định.

Bộ đồng thời quy định, biến động bất thường về giá xăng dầu theo hướng tăng/giảm được xác định khi có một hoặc một số dấu hiệu như giá bán lẻ xăng dầu bình quân theo số liệu kê khai giá của các thương nhân tăng/giảm tần suất dày, liên tiếp (từ 1 - 4 tuần) vượt quá mức biến động bất thường của thị trường; mức giá tăng/giảm nhanh trong một tuần liên tiếp ở mức cao, biên độ lớn; mức tăng/giảm giá cộng dồn trong một khoảng thời gian ngắn (từ 1 - 4 tuần, với mức tỷ lệ cộng dồn vượt từ 15 - 20% trở lên) gây áp lực đáng kể đối với chỉ số giá tiêu dùng, chi phí, hiệu quả sản xuất, kinh doanh có nguy cơ tác động tiêu cực đến ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và đời sống Nhân dân.

Đáng chú ý, việc kiểm soát Quỹ bình ổn giá xăng dầu cũng đã có thay đổi lớn khi ở dự thảo này, Bộ Công Thương quy định, các thương nhân đầu mối đang hoạt động phải chốt số dư Quỹ đến hết ngày liền kề trước khi Nghị định có hiệu lực và chuyển toàn bộ số dư dương vào tài khoản Quỹ bình ổn giá xăng dầu do Bộ Tài chính mở tại Kho bạc Nhà nước. Doanh nghiệp đồng thời phải báo cáo số liệu chuyển nộp cho Bộ Tài chính và Bộ Công Thương. Trước đó, toàn bộ Quỹ này là khoản trích từ việc mua bán xăng dầu, do các doanh nghiệp đầu mối nắm giữ.