Đề xuất Bộ Công an lập 'hàng rào an ninh mạng' cho AI

Trí tuệ nhân tạo đang trở thành động lực công nghệ quan trọng của nền kinh tế số. Tuy nhiên, cùng với cơ hội phát triển, các hệ thống AI cũng kéo theo nhiều rủi ro liên quan đến an ninh mạng, dữ liệu và trách nhiệm pháp lý. Vì vậy, việc xây dựng một khung quản lý chặt chẽ được xem là điều kiện tiên quyết để Việt Nam khai thác hiệu quả công nghệ này.

Chuẩn an ninh cho AI: Gia cố nền móng kinh tế số

Theo dự thảo Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Trí tuệ nhân tạo do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì soạn thảo, Bộ Công an được đề xuất giữ vai trò quản lý nhà nước về bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và an ninh mạng trong các hoạt động liên quan đến AI.

Hạ tầng trí tuệ nhân tạo được đề xuất áp dụng tiêu chuẩn an ninh mạng chặt chẽ hơn.

Cụ thể, cơ quan này sẽ thực hiện nhiệm vụ phát hiện, ngăn chặn, điều tra và xử lý các hành vi lợi dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo để xâm phạm an ninh quốc gia, gây mất trật tự xã hội hoặc ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Một nội dung đáng chú ý trong dự thảo là đề xuất giao Bộ Công an chủ trì xây dựng và ban hành bộ tiêu chuẩn an ninh mạng đối với hạ tầng trí tuệ nhân tạo quan trọng. Các tiêu chuẩn này dự kiến áp dụng cho những hệ thống AI hoạt động trong các lĩnh vực thiết yếu cũng như các khu vực chuyên dùng cho huấn luyện và khai thác dữ liệu.

Bên cạnh đó, Bộ Công an và Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ phối hợp xử lý các sự cố nghiêm trọng liên quan đến trí tuệ nhân tạo, đặc biệt trong trường hợp có dấu hiệu ảnh hưởng đến an ninh quốc gia hoặc trật tự xã hội.

Theo cơ quan soạn thảo, AI đang là công nghệ trung tâm của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, mở ra nhiều cơ hội thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, việc triển khai công nghệ này cũng đặt ra nhiều thách thức về quản trị.

Một số rủi ro đáng chú ý bao gồm khả năng thiên lệch thuật toán, các vấn đề đạo đức trong ứng dụng AI, nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư và bảo vệ dữ liệu cá nhân, cũng như khả năng lộ bí mật kinh doanh khi dữ liệu bị khai thác trái phép.

Ngoài ra, việc thiếu cơ chế phân loại mức độ rủi ro của các hệ thống AI và chưa có quy định rõ ràng về trách nhiệm khi hệ thống gây thiệt hại cũng đang tạo ra khoảng trống pháp lý, phần nào làm chậm quá trình nghiên cứu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nước.

Sự phát triển nhanh của AI cũng kéo theo các nguy cơ an ninh phi truyền thống. Công nghệ deepfake có thể bị lợi dụng để tạo ra thông tin sai lệch, phục vụ các hoạt động lừa đảo hoặc gây bất ổn xã hội, trong khi các hệ thống vũ khí tự động cũng đặt ra những thách thức mới về đạo đức và luật pháp quốc tế.

Hạ tầng và dữ liệu: Đòn bẩy cho doanh nghiệp AI

Song song với các yêu cầu về quản lý an ninh, dự thảo Nghị định cũng hướng tới việc hình thành một hệ sinh thái phát triển trí tuệ nhân tạo có tính tự chủ cao, bao gồm hạ tầng, dữ liệu và nguồn nhân lực.

Một trong những đề xuất đáng chú ý là việc xây dựng các khu vực huấn luyện và khai thác dữ liệu an toàn. Đây sẽ là môi trường chuyên biệt phục vụ xử lý các tập dữ liệu quan trọng cấp quốc gia dưới cơ chế giám sát chặt chẽ, nhằm bảo đảm dữ liệu gốc không bị trích xuất trái phép.

Cùng với đó, cơ sở dữ liệu quốc gia về trí tuệ nhân tạo sẽ được xây dựng theo nguyên tắc mở có kiểm soát. Dữ liệu sẽ được phân loại thành ba nhóm gồm dữ liệu mở, dữ liệu có điều kiện và dữ liệu thương mại, giúp cân bằng giữa yêu cầu bảo mật và nhu cầu chia sẻ thông tin phục vụ nghiên cứu.

Cách tiếp cận này được kỳ vọng tạo điều kiện cho các tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp tiếp cận nguồn dữ liệu lớn, đây là yếu tố then chốt trong phát triển AI, đồng thời nâng cao năng lực làm chủ các công nghệ nền tảng như bán dẫn hoặc phần mềm mã nguồn mở.

Đối với khu vực doanh nghiệp, dự thảo đề xuất nhiều cơ chế hỗ trợ nhằm giúp các doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, có cơ hội tiếp cận hạ tầng tính toán và dữ liệu dùng chung. Những doanh nghiệp này cũng có thể được ưu tiên trong các chương trình mua sắm công liên quan đến công nghệ AI.

Một chính sách mới được đề xuất là cơ chế “Phiếu hỗ trợ phát triển trí tuệ nhân tạo”. Đây là chứng từ điện tử cho phép các tổ chức và cá nhân sử dụng để thanh toán chi phí thuê hạ tầng tính toán, mua dữ liệu hoặc sử dụng các dịch vụ kiểm thử an toàn cho sản phẩm AI.

Ngoài ra, dự thảo còn đề cập việc hình thành các cụm liên kết trí tuệ nhân tạo. Các cụm này được kỳ vọng tạo ra mạng lưới hợp tác giữa cơ quan nhà nước, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp, qua đó chia sẻ nguồn lực và thúc đẩy quá trình thương mại hóa sản phẩm công nghệ.

Từ góc độ kinh tế, việc xây dựng khung quản lý cho AI không chỉ nhằm giảm thiểu rủi ro mà còn giúp định hình thị trường công nghệ mới. Khi các tiêu chuẩn an ninh, dữ liệu và trách nhiệm pháp lý được thiết lập rõ ràng, doanh nghiệp sẽ có cơ sở để đầu tư dài hạn, đặc biệt trong các lĩnh vực như tài chính, sản xuất, logistics hay y tế.

Bên cạnh hạ tầng và dữ liệu, nguồn nhân lực cũng được xác định là yếu tố quyết định trong chiến lược phát triển trí tuệ nhân tạo. Dự thảo Nghị định đề xuất tích hợp nội dung AI vào chương trình giáo dục ở nhiều cấp học, đồng thời triển khai chương trình quốc gia đào tạo nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực này.

Trong dài hạn, việc kết hợp giữa quản lý an ninh chặt chẽ và các chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam hình thành thị trường AI có năng lực cạnh tranh, góp phần nâng cao năng suất lao động và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong kỷ nguyên số.

Tiến Anh