Đề xuất bổ sung cơ chế Nhà nước đầu tư trạm dừng nghỉ cao tốc

Đầu tư trạm dừng nghỉ đồng bộ với cao tốc

Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số nghị định trong lĩnh vực đường bộ. Trong đó, một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất hoàn thiện quy định của Nghị định số 165/2024/NĐ-CP nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong đầu tư xây dựng trạm dừng nghỉ trên đường cao tốc.

Theo cơ quan soạn thảo, Luật Đường bộ 2024 quy định đường cao tốc phải được đầu tư đồng bộ với trạm dừng nghỉ; đối với các dự án đầu tư công, trạm dừng nghỉ được đầu tư cùng với dự án hoặc lựa chọn nhà đầu tư theo quy định của pháp luật về đấu thầu.

Trạm dừng nghỉ trên cao tốc Mai Sơn - Quốc lộ 45 thuộc tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông đã đưa vào khai thác.

Thời gian qua, Bộ Xây dựng đã tổ chức lựa chọn nhà đầu tư xây dựng các trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông. Một số trạm đã hoàn thành các công trình dịch vụ thiết yếu, một số khác đã hoàn thành toàn bộ và đưa vào khai thác. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn phát sinh nhiều khó khăn khiến tiến độ đầu tư trạm dừng nghỉ chưa theo kịp tiến độ hoàn thành tuyến cao tốc.

Theo đánh giá của cơ quan soạn thảo, nguyên nhân chủ yếu là các thủ tục đầu tư trạm dừng nghỉ hiện vẫn được thực hiện như một dự án độc lập, từ đánh giá tác động môi trường, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng đến xác định nguồn vật liệu xây dựng, dẫn đến kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư. Bên cạnh đó, quá trình lựa chọn nhà đầu tư cũng mất nhiều thời gian và phụ thuộc vào khả năng thu hút đầu tư của từng vị trí.

Đáng chú ý, đối với các tuyến cao tốc do Nhà nước đầu tư, việc hoàn thành các công trình dịch vụ công tại trạm dừng nghỉ là một trong những điều kiện để tổ chức thu phí. Nếu việc đầu tư các hạng mục thiết yếu tiếp tục phụ thuộc hoàn toàn vào tiến độ lựa chọn và triển khai của nhà đầu tư thì dù tuyến cao tốc đã hoàn thành, vẫn có nguy cơ chưa đủ điều kiện đưa vào thu phí.

Theo Bộ Xây dựng, ở một số dự án có vị trí chưa hấp dẫn nhà đầu tư, nếu đấu thầu không thành công thì cơ quan có thẩm quyền phải thực hiện lại nhiều thủ tục để chuyển sang đầu tư công, từ điều chỉnh hình thức đầu tư, cân đối vốn đến lựa chọn nhà thầu, làm kéo dài thời gian và ảnh hưởng đến tiến độ khai thác đồng bộ tuyến cao tốc.

Ngược lại, nếu Nhà nước đầu tư toàn bộ trạm dừng nghỉ thì sẽ phải bố trí vốn cho cả các hạng mục kinh doanh thương mại có khả năng thu hồi vốn, làm tăng nhu cầu vốn đầu tư công và chưa phát huy hiệu quả nguồn lực xã hội.

Để tháo gỡ bất cập này, dự thảo Nghị định đề xuất bổ sung cơ chế cho phép cơ quan chủ quản, trong trường hợp cần thiết, được quyết định đầu tư trước các công trình dịch vụ công thiết yếu thuộc trạm dừng nghỉ cùng với dự án đường cao tốc nhằm đáp ứng yêu cầu khai thác đồng bộ và đủ điều kiện tổ chức thu phí.

Các hạng mục kinh doanh, dịch vụ còn lại sẽ được triển khai sau khi hoàn thành việc lựa chọn nhà đầu tư xây dựng, khai thác trạm dừng nghỉ theo quy định.

Theo cơ quan soạn thảo, việc hoàn thiện cơ chế này không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn trong đầu tư trạm dừng nghỉ mà còn góp phần bảo đảm tiến độ đưa các tuyến cao tốc vào khai thác, tổ chức thu phí kịp thời và sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư công kết hợp với nguồn lực xã hội.

Theo ông Đoàn Chí Hiếu, Trưởng phòng Thẩm định, Cục Đường bộ Việt Nam, thực tế triển khai các trạm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông cho thấy, mặc dù Chính phủ, Bộ Xây dựng và các địa phương đã rất quyết liệt chỉ đạo, nhưng tiến độ nhiều dự án vẫn không đạt yêu cầu. Nhiều dự án từng bị chậm từ 6 đến 15 tháng chỉ vì mặt bằng được bàn giao không đúng kế hoạch.

Ngoài giải phóng mặt bằng, các thủ tục đầu tư kéo dài, thay đổi quy định pháp luật trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư, biến động giá vật liệu xây dựng, cùng với việc một số nhà đầu tư chưa có nhiều kinh nghiệm triển khai dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn nên lúng túng ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, khiến tiến độ nhiều trạm bị chậm trễ.

Ông Bùi Quang Thái, Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam, nhìn nhận đây chính là bài học lớn sau quá trình triển khai 21 trạm dừng nghỉ. Theo ông Thái, sau khi đường cao tốc hoàn thành, mỗi trạm dừng nghỉ lại phải thực hiện như một dự án riêng, từ lập dự án, giải phóng mặt bằng đến chuyển đổi mục đích sử dụng đất, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng và nhiều thủ tục khác.

Điều này đồng nghĩa với việc một quy trình đầu tư gần như được lặp lại từ đầu, trong khi toàn bộ hệ thống chính trị vừa hoàn thành khối lượng rất lớn công việc tương tự đối với dự án đường cao tốc. Đây là nguyên nhân khiến tiến độ bị kéo dài và làm gián đoạn tính đồng bộ của công trình.

Từ những bài học trên, ông Bùi Quang Thái cho biết sẽ kiến nghị Bộ Xây dựng thay đổi phương thức đầu tư các trạm dừng nghỉ trong thời gian tới. Các dự án mới cần được tổ chức theo hướng đầu tư đồng bộ giữa đường cao tốc với các công trình kỹ thuật thiết yếu như hệ thống ITS, thu phí điện tử và trạm dừng nghỉ ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư.

Theo đó, Nhà nước sẽ giải phóng mặt bằng theo quy mô quy hoạch của trạm dừng nghỉ ngay cùng với giải phóng mặt bằng dự án đường cao tốc. Đồng thời đầu tư các hạng mục dịch vụ công thiết yếu như bãi đỗ xe, khu vệ sinh, khu nghỉ ngơi... đảm khi tuyến cao tốc đưa vào khai thác thì người dân đã có đầy đủ các dịch vụ cơ bản.

Sau khi công trình hoàn thành, Cục Đường bộ Việt Nam sẽ quản lý khai thác tạm thời cho đến khi lựa chọn được nhà đầu tư tiếp tục đầu tư các hạng mục thương mại và vận hành trạm dừng nghỉ. Khi đó, nhà đầu tư sẽ hoàn trả phần kinh phí Nhà nước đã bỏ ra theo cơ chế phù hợp.

Việc đề xuất cơ chế Nhà nước đầu tư trạm dừng nghỉ nhằm đảm bảo đồng bộ với cao tốc khi đưa vào khai thác (Ảnh minh họa).

Sửa đồng loạt 4 nghị định về đường bộ

Nghị định số 165/2024 là một trong 4 nghị định lĩnh vực đường bộ được Bộ Xây dựng sửa đổi, bổ sung lần này.

Theo đó, Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định trong lĩnh vực đường bộ, gồm Nghị định số 119/2024 về thanh toán điện tử giao thông đường bộ, Nghị định số 161/2024 về vận chuyển hàng hóa nguy hiểm, Nghị định số 165/2024 hướng dẫn thi hành Luật Đường bộ và Nghị định số 94/2026 về hoạt động đào tạo, sát hạch lái xe.

Theo cơ quan soạn thảo, việc sửa đổi nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng, Chính phủ về sắp xếp tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, đồng thời đáp ứng yêu cầu triển khai chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết số 57 của Ban Chấp hành Trung ương.

Đối với Nghị định số 119/2024 và Nghị định số 161/2024, dự thảo tập trung sửa đổi thẩm quyền quản lý Nhà nước phù hợp với cơ cấu tổ chức mới của Chính phủ; bổ sung quy định về tiếp nhận hồ sơ, trả kết quả thủ tục hành chính bằng phương thức điện tử, bảo đảm hồ sơ điện tử có giá trị pháp lý như hồ sơ giấy; đồng thời cắt giảm thời gian giải quyết một số thủ tục hành chính.

Đối với Nghị định số 165/2024, ngoài việc sửa đổi để thống nhất với Luật Xây dựng năm 2025 và bãi bỏ một số điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính trong lĩnh vực thẩm tra an toàn giao thông, dự thảo còn đề xuất bổ sung cơ chế đầu tư trước các công trình dịch vụ công thiết yếu tại trạm dừng nghỉ nhằm bảo đảm khai thác đồng bộ các tuyến cao tốc và không làm chậm tiến độ thu phí.

Trong khi đó, Nghị định số 94/2026 được đề xuất sửa đổi theo hướng rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính bằng phương thức điện tử và điều chỉnh cách thức cơ sở đào tạo gửi văn bản đề nghị thu hồi giấy phép xe tập lái, bảo đảm phù hợp với thực tiễn tổ chức thực hiện.

Theo dự kiến, Nghị định sẽ được trình Chính phủ xem xét ban hành vào tháng 12/2026.