Đề xuất bổ sung tài sản số vào diện có thể trưng dụng

Chiều 22/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi).

Thu hẹp tài sản trưng mua, mở rộng tài sản trưng dụng

Theo Chính phủ, trong bối cảnh các mối đe dọa chuyển dịch từ an ninh truyền thống sang an ninh phi truyền thống, phạm vi bảo vệ được mở rộng sang biến đổi khí hậu, dịch bệnh, khủng bố, tội phạm mạng, việc hoàn thiện quy định về trưng mua, trưng dụng tài sản là yêu cầu đặt ra để chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa và bảo đảm nguồn lực cho Nhà nước kịp thời ứng phó với các tình huống khẩn cấp, cấp bách.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận trình bày tại phiên họp

Dự thảo Luật gồm 4 chương, 30 điều; giữ nguyên 2 điều, sửa đổi, bổ sung 24 điều, bổ sung 3 điều và lược bỏ 13 điều của Luật hiện hành.

Một trong những nội dung trọng tâm là thu hẹp loại tài sản trưng mua, chỉ áp dụng đối với tài sản thực sự cần chuyển quyền sở hữu cho Nhà nước như thuốc, vắc-xin, vật tư y tế, lương thực, thực phẩm, công cụ, dụng cụ, xăng dầu, khí đốt, hóa chất, nguyên liệu, nhiên liệu và vật tiêu hao khác. Hàng dự trữ quốc gia và tài sản công không thuộc đối tượng trưng mua.

Ở chiều ngược lại, dự thảo mở rộng tài sản được trưng dụng, bổ sung vật nuôi; khu vực biển đã giao cho tổ chức, cá nhân, trừ khu vực biển được giao để thực hiện hoạt động lấn biển; cơ sở hạ tầng viễn thông, cơ sở hạ tầng thông tin, công trình điện lực, hạ tầng số, tài sản số và công trình kết cấu hạ tầng khác.

Được quyền khiếu nại, khởi kiện nếu không đồng ý với giá trưng mua

Dự thảo sửa đổi nguyên tắc xác định giá trưng mua theo hướng phù hợp với giá trị thị trường của tài sản. Người có tài sản được quyền khiếu nại, khởi kiện nếu không đồng ý với giá trưng mua do người có thẩm quyền quyết định. Trường hợp tài sản trưng dụng bị mất hoặc hư hỏng không thể sửa chữa, người có tài sản được bồi thường bằng tiền hoặc tài sản tương đương.

Dự thảo cũng bổ sung quy định xem xét miễn, giảm trách nhiệm cho người ra quyết định và người trực tiếp tổ chức thực hiện trưng mua, trưng dụng tài sản khi đã thực hiện đúng thẩm quyền, đúng trình tự, trên cơ sở thông tin khách quan tại thời điểm quyết định, tổ chức thực hiện và không có động cơ vụ lợi.

Dự thảo đồng thời phân cấp cho Chủ tịch UBND cấp xã quyết định trưng mua, trưng dụng trong một số trường hợp; cho phép người có thẩm quyền ủy quyền, phân công cấp phó ký thay để đáp ứng yêu cầu kịp thời khi xảy ra tình huống cấp bách.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp.

Thẩm tra sơ bộ, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị các nội dung liên quan đến hạn chế quyền sử dụng, quyền sở hữu tài sản phải được quy định ngay trong Luật, không giao Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm minh bạch, rõ ràng và đúng quy định của Hiến pháp. Các quy phạm điều chỉnh quan hệ giữa cơ quan nhà nước với cá nhân, tổ chức phải được thiết kế cụ thể, chặt chẽ.

Dự thảo cũng cần xác định rõ mối quan hệ giữa Luật này với các luật có liên quan; bảo đảm quyền lợi của người có tài sản không thấp hơn các nguyên tắc, điều kiện và mức bảo đảm được quy định tại Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản.

Đối với quy định miễn, giảm trách nhiệm, nhiều ý kiến trong Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cân nhắc không quy định nội dung này, bởi thực tiễn thi hành Luật năm 2008 chưa phát sinh việc trưng mua tài sản.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ thứ tự áp dụng giữa trưng dụng tài sản và các biện pháp huy động bắt buộc. Theo Luật hiện hành, trưng mua, trưng dụng chỉ được thực hiện khi các biện pháp huy động khác không thực hiện được.

Với nhóm tài sản mới gồm hạ tầng viễn thông, hạ tầng thông tin, hạ tầng số và tài sản số, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục đánh giá kỹ, cân nhắc phạm vi áp dụng phù hợp với đặc tính kỹ thuật của từng loại tài sản; bổ sung cơ chế bảo đảm an toàn dữ liệu, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người thứ ba và hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến môi trường đầu tư, kinh doanh.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành phân quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã, nhưng đề nghị rà soát để bảo đảm thống nhất giữa quy định về trưng mua và trưng dụng, nhất là giới hạn về loại tài sản, giá trị tài sản và phạm vi địa bàn.

Làm rõ việc hoàn trả, khôi phục quyền kiểm soát tài sản số sau trưng dụng

Thảo luận tại phiên họp, các ý kiến nhất trí việc sửa đổi toàn diện Luật là cần thiết vì sau năm 2008, nhiều luật mới đã được ban hành, nhiều loại tài sản mới được hình thành và tổ chức chính quyền địa phương đã chuyển sang mô hình hai cấp.

Một vấn đề được quan tâm là mối quan hệ giữa “huy động” và “trưng dụng”. Trong các tình huống cấp bách như cháy, dịch bệnh, người thi hành công vụ thường sử dụng biện pháp huy động để đáp ứng ngay yêu cầu thực tế, trong khi thủ tục trưng dụng mất nhiều thời gian. Vì vậy, dự thảo cần làm rõ thứ tự ưu tiên áp dụng giữa các biện pháp.

Về tài sản số, ý kiến thảo luận cho rằng không phải mọi tài sản số đều có thể được sử dụng tạm thời mà không làm thay đổi giá trị, quyền kiểm soát hoặc tình trạng pháp lý. Do đó, cần xác định rõ loại tài sản số có thể chuyển quyền sử dụng tạm thời và có khả năng hoàn trả hoặc khôi phục quyền kiểm soát cho chủ sở hữu sau khi kết thúc trưng dụng.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai.

Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục bổ sung nguyên tắc xác định mối quan hệ giữa Luật này với các luật có liên quan; làm rõ thứ tự ưu tiên giữa trưng dụng tài sản với các biện pháp huy động bắt buộc khác.

Dự thảo phải khẳng định rõ chỉ trưng dụng vì lợi ích công cộng, lợi ích quốc gia khi các biện pháp khác không thực hiện được, trong điều kiện đặc biệt cần thiết khi Nhà nước không đáp ứng được; phải bồi thường, bồi hoàn tương xứng và không làm ảnh hưởng đến quyền sở hữu, quyền sử dụng, quyền kinh doanh hoặc hoạt động nghiên cứu khoa học.

Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, theo Hiến pháp năm 2013, việc hạn chế quyền con người, quyền công dân phải được quy định bằng luật. Vì vậy, Luật phải quy định rõ nguyên tắc, điều kiện, tiêu chí đối với hạ tầng số, hạ tầng thông tin, tài sản số, hạ tầng viễn thông và các đối tượng mới, quan trọng, nhạy cảm.