Đề xuất cấm thế hệ 2010 hút thuốc: Không thể để nicotine 'đi thẳng' vào giới trẻ

Nicotine đang được "bình thường hóa"

Đề xuất cấm người sinh từ năm 2010 trở đi mua và sử dụng thuốc lá được Bộ Y tế đưa vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đang thu hút nhiều sự quan tâm.

Trao đổi với phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam, PGS.TS Bùi Thị An – nguyên Đại biểu Quốc hội khóa XIII, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng cho rằng đây là bước đi cần thiết trong bối cảnh nicotine đang len vào giới trẻ theo cách ngày càng khó kiểm soát.

Theo bà An, điều đáng lo nhất lúc này không chỉ là thuốc lá trẻ hóa. Mà là nicotine đang xuất hiện ngày càng dày đặc trên không gian mạng, khiến việc tiếp cận thuốc lá trở nên quá dễ dàng với người trẻ. "Thuốc lá giờ không chỉ nằm ở quầy tạp hóa. Người trẻ có thể bắt gặp thuốc lá điện tử ngay trên điện thoại, trong các video ngắn hay những hội nhóm kín trên mạng xã hội. Tiếp xúc nhiều quá thì lâu dần các em sẽ coi đó là chuyện bình thường", bà nói.

PGS.TS Bùi Thị An, nguyên Đại biểu Quốc hội khóa XIII, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng, phát biểu

Điều bà An lo không phải chỉ là một thiết bị thuốc lá điện tử hay một điếu thuốc. Mà là việc nicotine đang dần mất đi cảm giác nguy hiểm trong mắt người trẻ. Theo bà, nhiều sản phẩm thuốc lá điện tử hiện không còn xuất hiện như một sản phẩm độc hại mà được quảng bá theo kiểu hợp thời, bắt mắt, thậm chí gắn với người nổi tiếng hoặc các nội dung giải trí dành cho giới trẻ. "Không được phép quảng cáo những hình ảnh khiến các em bị lôi kéo", bà nói.

Theo bà An, một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là tốc độ thay đổi của các sản phẩm thuốc lá mới đang vượt nhanh hơn khả năng cập nhật của cơ quan quản lý. Chỉ trong vài năm, thuốc lá điện tử đã chuyển từ sản phẩm lạ thành thứ xuất hiện phổ biến trong đời sống giới trẻ.

"Có những thứ đi vào rất nhanh, đến lúc mình nhận ra mức độ ảnh hưởng thì nó đã len vào học đường, vào giới trẻ rồi", bà nói. Bà An cho rằng câu chuyện đáng lo không chỉ nằm ở việc sử dụng thuốc lá, mà còn ở tâm lý xem nhẹ nicotine đang xuất hiện ở một bộ phận người trẻ hiện nay.

Theo bà, nhiều em tiếp cận thuốc lá điện tử với tâm lý "thử cho biết", "không nghiện đâu" hoặc coi đây là một trào lưu nhất thời. Chính suy nghĩ đó khiến việc phòng ngừa trở nên khó khăn hơn nhiều so với trước đây.

Việc cấm theo "thế hệ", tức dựa trên năm sinh, được bà An nhìn nhận là cần thiết trong bối cảnh hiện nay. "Tôi cho đây là đề xuất rất tốt và mạnh tay. Chúng ta phải làm sao để tạo ra một thế hệ thanh niên không khói thuốc, không nicotine", bà nhấn mạnh.

Nhưng theo bà, vấn đề không nằm ở chuyện có cấm hay không. Mà là cấm thế nào. Bởi nếu nguồn cung vẫn còn, quảng cáo trá hình vẫn xuất hiện và thuốc lá điện tử vẫn được mua bán quá dễ dàng trên mạng thì giới trẻ vẫn có thể tiếp cận nicotine bằng nhiều cách khác nhau.

Phải chặn nicotine từ "đầu vào"

Theo bà An, "không có cung thì không có cầu". Nếu thuốc lá điện tử vẫn được mua bán công khai trên mạng xã hội, xuất hiện trong các hội nhóm kín hay được quảng bá trá hình trên không gian mạng thì rất khó để lệnh cấm phát huy hiệu quả.

Cái khó hiện nay là thuốc lá không còn chỉ được bán theo cách truyền thống. Việc mua bán qua mạng xã hội, hội nhóm kín hay các giao dịch trực tuyến ngày càng phổ biến. Muốn kiểm soát phải chặn từ nguồn cung, từ quảng cáo đến các nền tảng trung gian.

Theo bà An, công tác quản lý hiện vẫn còn nhiều lỗ hổng, từ thị trường online đến hoạt động quảng bá trá hình trên mạng xã hội. Trong khi đó, nhiều nội dung liên quan tới thuốc lá điện tử vẫn xuất hiện công khai mà chưa được xử lý triệt để.

Thuốc lá điện tử bị cấm vẫn rao bán tràn lan trên mạng xã hội. Ảnh chụp màn hình

Bà cũng nhấn mạnh, nếu muốn kiểm soát hiệu quả thì không thể chỉ xử lý phần "ngọn", tức người sử dụng, mà phải siết chặt cả chuỗi phía sau, từ nhập lậu, phân phối đến quảng bá trên không gian mạng. "Không thể để sản phẩm xuất hiện tràn lan rồi mới đi xử lý hậu quả", bà nói.

Theo bà An, điểm quan trọng nhất của dự thảo không chỉ nằm ở một quy định cấm, mà là việc phát đi thông điệp rõ ràng rằng xã hội không chấp nhận để nicotine tiếp tục len vào giới trẻ dễ dàng như hiện nay.

Đề xuất cấm thế hệ sinh từ năm 2010 mua và sử dụng thuốc lá có thể là bước đi mạnh tay chưa từng có trong kiểm soát thuốc lá tại Việt Nam.

Bởi nếu nguồn cung, quảng cáo trá hình và việc mua bán trên mạng vẫn không được kiểm soát chặt, thì câu chuyện sẽ không còn nằm ở việc có cấm hay không.Mà là cấm như thế nào để nicotine không tiếp tục "đi thẳng" vào giới trẻ.