Đề xuất của Chủ tịch Ủy ban châu Âu về Canada: Các nước EU bất ngờ, Tổng thống Trump dọa trả đũa

Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen (trái) và Thủ tướng Canada Mark Carney tại Nghị viện châu Âu ở Strasbourg, Pháp, ngày 16/9. (Nguồn: EU)

Phát biểu tại Nghị viện châu Âu ở Strasbourg, Pháp, bà von der Leyen trực tiếp đề nghị Thủ tướng Canada Mark Carney, người có mặt tại hội trường, cùng xây dựng một mô hình quan hệ mới, bao trùm các lĩnh vực công nghệ, quốc phòng, năng lượng, khoáng sản quan trọng, trí tuệ nhân tạo (AI) và Bắc Cực.

“Tôi muốn cùng ngài mở cánh cửa để Canada trở thành thành viên liên kết đầu tiên của EU”, bà von der Leyen nói, đồng thời đề xuất xây dựng “Liên minh vì tương lai” dựa trên quan hệ thương mại hiện có giữa EU và Canada.

Chủ tịch EC nhấn mạnh, đây không phải là một quan hệ đối tác nhằm vào bất kỳ bên thứ ba nào, mà nhằm tăng cường sức mạnh chung của EU và Canada.

Báo Politico đánh giá, đề xuất trên được đưa ra khá bất ngờ ngay tại sự kiện chính trị quan trọng nhất trong năm của EC. Theo các nhà ngoại giao châu Âu được báo chí dẫn lời, một số chính phủ thành viên EU không được thông báo trước về ý tưởng này.

Một nhà ngoại giao thậm chí cho rằng, việc thiếu tham vấn là “nguy hiểm” và “không khôn ngoan”, trong khi một nhà ngoại giao khác cho biết, bản dự thảo bài phát biểu được chính phủ nước này nhận trước đó không đề cập đến cụm từ “thành viên liên kết”.

Ngay trong nội bộ EC, một quan chức phụ trách vấn đề mở rộng EU cho biết, nhóm của ông không tham gia các cuộc thảo luận về đề xuất này và không biết trước về kế hoạch.

“Thành viên liên kết” chưa có cơ sở pháp lý rõ ràng

Một trong những vấn đề được đặt ra ngay sau đề xuất của bà von der Leyen là khái niệm “thành viên liên kết” hiện không tồn tại trong các hiệp ước của EU. Theo các quan chức và nghị sĩ châu Âu, nếu thiết lập một quy chế thành viên mới, EU có thể phải sửa đổi các hiệp ước.

Khác với 27 nước thành viên, các đối tác ngoài EU hiện không có ghế trong những thể chế chính trị cốt lõi của khối và không tham gia chính thức vào quá trình xây dựng luật của EU.

Báo Politico dẫn lời một quan chức EU am hiểu các cuộc thảo luận với Canada cho hay, mô hình được đề xuất có thể tạo ra một nhóm đối tác mới với mức độ hợp tác sâu rộng hơn về thương mại, quốc phòng, AI, công nghệ cao và khoa học. Canada sẽ không có quyền chính trị hay quyền tự do đi lại trong EU, ít nhất trong giai đoạn hiện nay.

Quan chức này cho biết, Canada có thể là trường hợp đầu tiên, nhưng không nhất thiết là duy nhất. Australia, New Zealand, Singapore và Nhật Bản cũng từng được nhắc tới như những nước có thể tham gia một mô hình tương tự trong tương lai.

Tuy nhiên, một số nghị sĩ châu Âu cho rằng, đề xuất của bà von der Leyen chủ yếu nhằm tạo một thương hiệu mới cho việc mở rộng hợp tác trong những lĩnh vực mà Canada quan tâm, bởi hiện chưa có cơ sở pháp lý cho quy chế “thành viên liên kết”.

Điều này cũng đặt ra khả năng Anh, quốc gia đã rời EU và hiện đang tìm cách tăng cường kết nối với liên minh, tìm kiếm một thỏa thuận tương tự. Tuy nhiên, một quan chức cấp cao EU bác bỏ khả năng này, nhấn mạnh Canada khác với Anh ở chỗ “không nằm tại châu Âu” và do đó không thể trở thành thành viên EU theo quy định hiện hành.

Canada thận trọng, Mỹ cảnh báo đáp trả

Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo có thể áp thuế lên các nước châu Âu vì việc đưa Canada thành thành viên liên kết. (Nguồn: The Standard)

Theo báo Politico, phản ứng từ Ottawa đối với đề xuất của bà von der Leyen cũng không phải là sự ủng hộ rõ ràng đối với ý tưởng “thành viên liên kết”. Văn phòng Thủ tướng Carney đã bày tỏ hoan nghênh nỗ lực của EU nhằm tăng cường quan hệ, đồng thời cho biết, Canada muốn vượt ra ngoài khuôn khổ quan hệ thương mại tự do hiện nay để xây dựng một “liên minh mạnh mẽ và tham vọng hơn”.

Tuy nhiên, ông Carney trước đó chỉ nói muốn xây dựng một quan hệ đối tác “độc đáo” với EU và không sử dụng khái niệm “thành viên liên kết”. Đại sứ sắp tới của Canada tại EU Jonathan Wilkinson cũng nhanh chóng hạ thấp khả năng này, nói với báo chí tại Strasbourg: “Chúng ta chưa ở đó”, đồng thời nhấn mạnh Ottawa tập trung vào việc tạo ra những kết quả cụ thể.

Tại Đức, người phát ngôn chính phủ Stefan Kornelius cho biết, Berlin coi Canada là “đối tác đặc biệt gần gũi” và sẵn sàng thảo luận những mô hình hợp tác mới, song cho rằng khái niệm “thành viên liên kết” cần được xem xét thêm.

Trong khi đó, cùng ngày 16/9, Tổng thống Mỹ Donald Trump gọi khả năng Canada trở thành thành viên liên kết của EU là “nực cười”, đồng thời cảnh báo có thể áp các mức thuế cao với châu Âu nếu việc Ottawa trở thành thành viên liên kết của EU bị Washington coi là hành động chống lại Mỹ.

Phát biểu với báo chí tại sân bay ở Charlotte, bang North Carolina, ông Trump tuyên bố rõ: “Nếu tôi cho rằng đó là một hành động thù địch, tôi sẽ áp các mức thuế rất nghiêm trọng hoặc ngừng giao thương với châu Âu về nhiều mặt”.

Tổng thống Mỹ để ngỏ khả năng chấp nhận nếu thỏa thuận được xây dựng với “thiện chí”, nhưng cảnh báo Washington có thể áp “mức thuế rất cao” đối với châu Âu nếu không đáp ứng điều kiện này.

Đề xuất của EU được đưa ra trong bối cảnh Canada đang tìm cách giảm mức độ phụ thuộc kinh tế vào Mỹ giữa lúc quan hệ thương mại hai nước căng thẳng. Thủ tướng Carney từng kêu gọi xây dựng một “liên minh độc đáo” với EU, song chưa công khai ủng hộ việc Canada trở thành “thành viên liên kết”. Dự kiến trong ngày 17/9, ông Carney sẽ phát biểu tại Nghị viện châu Âu.