Đề xuất giải pháp nâng cao năng lực bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh mới

Tọa đàm nhằm nhận diện các nguy cơ, thách thức và đề xuất giải pháp nâng cao năng lực bảo đảm an ninh năng lượng.

Toàn cảnh Tọa đàm “An ninh năng lượng - Trụ cột của an ninh quốc gia trong kỷ nguyên rủi ro phi truyền thống”. Ảnh: P.Trà

Làm rõ các nguy cơ trước mắt và lâu dài đối với an ninh năng lượng Việt Nam

Phát biểu tại Tọa đàm, GS.TS Hoàng Đình Phi, Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh nhấn mạnh, an ninh năng lượng không chỉ tác động trực tiếp đến an ninh con người mà còn gắn chặt với an ninh kinh tế, an ninh mạng và an ninh quốc gia. Những mối liên hệ ngày càng phức tạp giữa các lĩnh vực này đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, liên ngành và dựa trên quản trị rủi ro.

Theo GS.TS Hoàng Đình Phi, kỳ vọng lớn nhất của Tọa đàm là làm rõ các nguy cơ trước mắt và lâu dài đối với an ninh năng lượng Việt Nam, qua đó đề xuất các giải pháp và chiến lược quản trị rủi ro phục vụ các cơ quan quản lý, tập đoàn, tổng công ty và các đơn vị trong ngành năng lượng. Tọa đàm nhằm trao đổi, nhận diện những điểm yếu, thách thức và rủi ro để đề xuất các giải pháp khả thi, góp phần nâng cao năng lực quản trị chiến lược, bảo đảm an ninh năng lượng, phát triển bền vững đất nước và thực hiện các mục tiêu tăng trưởng trong giai đoạn tới.

GS.TS Hoàng Đình Phi, Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh phát biểu. Ảnh: P.Trà

TS Nguyễn Thanh Hưởng, Trưởng ban Quản trị rủi ro và giám sát tuân thủ, Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng quốc gia Việt Nam - Petrovietnam nhìn nhận năng lượng là nền tảng của phát triển, quốc phòng và an ninh; trong khi các nguy cơ hiện nay ngày càng đan xen, lan truyền và khuếch đại. Xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu, cạnh tranh công nghệ, tấn công mạng và chuyển dịch năng lượng đang đồng thời đặt ra những thách thức lớn đối với an ninh và sức chống chịu của mỗi quốc gia.

TS Nguyễn Thanh Hưởng cho rằng, đối với ngành năng lượng, an ninh phải được tích hợp ngay từ khâu xây dựng chiến lược, đầu tư, lựa chọn công nghệ đến tổ chức vận hành. Phát triển đến đâu phải bảo đảm an ninh đến đó; mở rộng hạ tầng phải đi cùng năng lực dự phòng, phục hồi; chuyển đổi số phải gắn với bảo vệ hệ thống điều khiển, dữ liệu và không gian mạng; hội nhập phải đi đôi với tự chủ và bảo vệ lợi ích quốc gia.

Bên cạnh đó, phải tiếp cận an ninh năng lượng trong tổng thể nền an ninh. An ninh năng lượng ngày nay gắn chặt với an ninh kinh tế, tài chính, công nghệ, mạng, dữ liệu, môi trường và con người. Một sự cố tại một mắt xích có thể nhanh chóng lan rộng toàn hệ thống. Xung đột địa chính trị, gián đoạn các tuyến hàng hải và cạnh tranh công nghệ đang làm gia tăng rủi ro về nguồn cung, chi phí vận tải, bảo hiểm và sự phụ thuộc vào thiết bị, linh kiện, khoáng sản thiết yếu, phần mềm và công nghệ lõi.

TS Nguyễn Thanh Hưởng, Trưởng ban Quản trị rủi ro và giám sát tuân thủ, Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng quốc gia Việt Nam - Petrovietnam. Ảnh: P.Trà

Đặc biệt, tấn công mạng vào hệ thống điều khiển công nghiệp có thể gây dừng máy, mất kiểm soát thiết bị và mất an toàn công trình. Vì vậy, an ninh mạng phải được coi là bộ phận trực tiếp của an ninh sản xuất; không thể xây dựng một hệ thống năng lượng thông minh trên nền tảng an ninh mạng yếu.

Cũng theo TS Nguyễn Thanh Hưởng, các Nghị quyết của Bộ Chính trị đã hình thành một hệ quan điểm nhất quán về phát triển, làm chủ và bảo vệ hệ thống năng lượng quốc gia.

Nghị quyết 55-NQ/TW đặt nền tảng phát triển hệ thống năng lượng đồng bộ, hiện đại và bền vững; Nghị quyết 57-NQ/TW tạo động lực bằng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Nghị quyết 70-NQ/TW nâng yêu cầu lên cấp độ an ninh, tự chủ và khả năng chống chịu. Có thể khái quát ba nghị quyết thành một chỉnh thể: phát triển – làm chủ – bảo vệ.

TS Nguyễn Thanh Hưởng cho rằng, chuyển dịch năng lượng phải an toàn, có trật tự và không tạo ra những dạng phụ thuộc mới. Việt Nam cần phát triển hệ thống năng lượng xanh và sạch hơn, nhưng phải bảo đảm đủ nguồn cung, giá hợp lý, vận hành ổn định, có dự phòng và từng bước làm chủ công nghiệp, công nghệ trong nước. Chuyển dịch năng lượng không phải là từ bỏ ngay các nguồn truyền thống, mà là cơ cấu lại hợp lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên, phát triển khí, LNG, năng lượng tái tạo, nhiên liệu sạch, lưu trữ và công nghệ mới. Nếu chỉ chuyển từ phụ thuộc nhiên liệu sang phụ thuộc thiết bị, khoáng sản, phần mềm và công nghệ nhập khẩu, thì chúng ta mới thay đổi dạng phụ thuộc, chưa thực sự nâng cao an ninh năng lượng.

Ông nhấn mạnh trong kỷ nguyên mới, an ninh không chỉ là bảo vệ những gì đã có, mà còn phải chủ động kiến tạo môi trường để đất nước phát triển nhanh, bền vững và không bị bất ngờ trước các biến động. Một cấu trúc năng lượng mạnh không chỉ có công suất lớn, mà phải bảo đảm đủ năng lượng, đứng vững trong khủng hoảng và phục hồi nhanh sau các cú sốc. Bảo đảm an ninh năng lượng chính là bảo vệ dư địa phát triển của đất nước. Với Petrovietnam, trách nhiệm không chỉ là duy trì dòng chảy của năng lượng, mà còn góp phần giữ vững sản xuất, tăng trưởng, ổn định xã hội, chủ quyền quốc gia và niềm tin vào tương lai.

An ninh năng lượng hiện đại không chỉ là an ninh nguồn cung

Chia sẻ tại Tọa đàm, ông Mai Tuấn Đạt, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) nhìn nhận, trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với những rủi ro phi truyền thống ngày càng phức tạp như xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu, an ninh mạng và quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu, một câu hỏi quan trọng hơn cần được đặt ra là: Nếu nguồn cung quốc tế bị gián đoạn, Việt Nam có khả năng chủ động chuyển hóa các nguồn nguyên liệu thành những sản phẩm năng lượng thiết yếu cho nền kinh tế hay không?

Ông Mai Tuấn Đạt, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR). Ảnh: P.Trà

Từ góc nhìn đó, an ninh năng lượng hiện đại không chỉ là an ninh nguồn cung mà còn là an ninh của năng lực chế biến và khả năng chống chịu của toàn bộ hệ thống năng lượng quốc gia.

Ông Mai Tuấn Đạt đề xuất một số kiến nghị nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao năng lực bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn tới.

Theo đó, cần xây dựng mô hình quản trị an ninh năng lượng dựa trên sức chống chịu quốc gia thay vì chỉ dựa trên quy mô nguồn cung; tăng cường cơ chế phối hợp giữa Nhà nước, Petrovietnam và các doanh nghiệp năng lượng chiến lược trong chia sẻ dữ liệu, cảnh báo rủi ro và điều phối ứng phó khủng hoảng.

Đồng thời, hình thành hệ thống cảnh báo sớm về rủi ro chuỗi cung ứng dầu khí và năng lượng. Có cơ chế hỗ trợ đầu tư, chuyển đổi công nghệ, phát triển SAF, nhiên liệu sinh học, giảm phát thải và các công nghệ tiết kiệm năng lượng tại các cơ sở lọc hóa dầu chiến lược.

Ông nhấn mạnh, trong kỷ nguyên rủi ro phi truyền thống, không một quốc gia nào có thể loại bỏ hoàn toàn các cú sốc năng lượng. Điều quan trọng là phải xây dựng đủ năng lực để hấp thụ các cú sốc, duy trì sản xuất, bảo đảm nguồn cung và phục hồi nhanh khi khủng hoảng xảy ra. An ninh năng lượng trong kỷ nguyên mới không chỉ được xây dựng bằng các nguồn tài nguyên, mà còn được xây dựng bằng năng lực chuyển hóa nguồn nguyên liệu thành năng lượng hữu ích một cách an toàn, liên tục và linh hoạt trước mọi biến động. Đó cũng chính là cam kết, trách nhiệm và sứ mệnh của BSR đối với an ninh năng lượng.

Thượng tá, TS Nguyễn Trọng Hải, Phó trưởng Khoa An ninh kinh tế, Học viện An ninh nhân dân cho rằng đối với an ninh năng lượng, điều quan trọng không chỉ là nhận diện rủi ro mà còn là đề xuất giải pháp và xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan trong hệ thống chính trị.

Thượng tá, TS Nguyễn Trọng Hải, Phó trưởng Khoa An ninh kinh tế, Học viện An ninh nhân dân. Ảnh: P.Trà

Từ góc độ nghiên cứu lý luận và thực tiễn bảo vệ an ninh kinh tế, TS Nguyễn Trọng Hải đề xuất tập trung vào hai nhóm giải pháp chính.

Thứ nhất, bảo đảm an ninh nguồn cung năng lượng. An ninh năng lượng đòi hỏi sự phối hợp của các cơ quan hoạch định chính sách, quản lý nhà nước, doanh nghiệp và lực lượng bảo đảm an ninh. Nguồn cung cần được phát triển đa dạng, tương xứng với tốc độ tăng trưởng kinh tế; đồng thời huy động hiệu quả các nguồn lực từ doanh nghiệp nhà nước, khu vực tư nhân và đầu tư nước ngoài.

Bên cạnh đó, cần sớm tháo gỡ những vướng mắc về cơ chế đối với năng lượng tái tạo, nhất là tình trạng nhiều dự án điện gió, điện mặt trời đã hoàn thành nhưng chưa thể hòa lưới hoặc tiêu thụ điện, nhằm khai thác hiệu quả các nguồn lực.

Thứ hai, bảo đảm an ninh trong triển khai các dự án năng lượng. Cần tăng cường bảo đảm an ninh, an toàn đối với các công trình năng lượng trọng điểm; đồng thời rà soát, hoàn thiện quy định pháp luật để khắc phục những bất cập trong phân loại công trình trọng điểm về an ninh quốc gia.

Ông nhấn mạnh, việc điều chỉnh quy định sẽ góp phần bảo đảm an ninh, an toàn cho các công trình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với an ninh năng lượng quốc gia.

Trung tướng, GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống phát biểu bế mạc tọa đàm. Ảnh: P.Trà

Các đại biểu tham dự Tọa đàm. Ảnh: P.Trà

Tại tọa đàm, các đại biểu cũng tập trung nhận diện những nguy cơ, thách thức đối với an ninh năng lượng Việt Nam, đồng thời thống nhất quan điểm chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động phòng ngừa, nhận diện và quản trị rủi ro.

Nhiều nhóm giải pháp được đề xuất như sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả; bảo đảm và đa dạng hóa nguồn cung; mở rộng đầu tư trong và ngoài nước; phát triển năng lượng tái tạo; thúc đẩy mô hình hợp tác công-tư; bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính; đồng thời tăng cường năng lực ứng phó với các rủi ro từ thiên tai, xung đột địa chính trị, biến động thị trường năng lượng, an ninh mạng và an ninh công nghệ.

Để nâng cao năng lực bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh mới, các đại biểu cũng kiến nghị hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật liên quan; tăng cường đào tạo, tập huấn về an ninh phi truyền thống cho đội ngũ cán bộ quản lý; đẩy mạnh nghiên cứu, tư vấn xây dựng các phương án, kế hoạch bảo đảm an ninh phi truyền thống và tổ chức diễn tập thực tế; đồng thời tiếp tục duy trì diễn đàn phối hợp giữa Viện An ninh phi truyền thống và Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ nhằm chia sẻ thông tin, tham mưu chính sách và nâng cao nhận thức về an ninh năng lượng trong tình hình mới.