Đề xuất giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu: Sức ảnh hưởng ra sao?

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự án Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về mức thuế bảo vệ môi trường với xăng dầu.

Theo đó, cơ quan này đề xuất giảm thuế bảo vệ môi trường với xăng (trừ etanol) từ mức 2.000 đồng xuống còn 1.000 đồng mỗi lít. Tương tự, mức thuế với dầu diesel cũng có thể giảm một nửa, từ 1.000 đồng về 500 đồng.

Riêng nhiên liệu bay, cơ quan quản lý đề xuất đưa thuế này về 1.000 đồng, hạ 500 đồng so với hiện hành.

Nếu được thông qua, mức thuế này có hiệu lực từ ngày ký ban hành dự thảo Nghị quyết tới hết 30/6. Trường hợp cần kéo dài, Bộ Công Thương sẽ có ý kiến đề xuất gửi Bộ Tài chính tổng hợp trình Chính phủ.

Trong bối cảnh giá năng lượng toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều biến động, việc điều chỉnh thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu tiếp tục là một trong những công cụ điều hành kinh tế đáng chú ý. Đề xuất duy trì mức giảm thuế trong năm 2026 không chỉ tác động trực tiếp đến giá xăng, mà còn đặt ra những câu hỏi dài hạn về hành vi tiêu dùng và lộ trình chuyển đổi năng lượng.

Giảm thuế xăng dầu: Hạ áp lực chi phí, giữ nhịp tăng trưởng

Theo định hướng điều hành, thuế bảo vệ môi trường với xăng dầu trong năm 2026 tiếp tục được giữ ở mức thấp hơn đáng kể so với khung trần, trong đó xăng duy trì quanh mức 2.000 đồng/lít, bằng một nửa mức tối đa trước đây. Khoảng chênh lệch này, dù không lớn trên từng lít xăng, lại có tác động lan tỏa rộng trong toàn bộ nền kinh tế.

Khi giá xăng giảm hoặc được "kìm giữ", chi phí vận tải và sản xuất cũng theo đó được hạ nhiệt. Điều này góp phần ổn định mặt bằng giá, giảm áp lực lạm phát và duy trì sức mua - những yếu tố then chốt để giữ nhịp tăng trưởng trong giai đoạn phục hồi kinh tế.

Tuy nhiên, phía sau tác động tích cực đó là một đánh đổi rõ ràng. Việc giảm thuế đồng nghĩa với việc ngân sách nhà nước phải chấp nhận hụt thu hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi năm. Đây không chỉ là một quyết định tài khóa, mà còn là lựa chọn ưu tiên: Đặt ổn định kinh tế và hỗ trợ doanh nghiệp lên trước mục tiêu điều tiết tiêu dùng nhiên liệu.

Kéo giãn thời gian chuyển đổi: Từ năng lượng hóa thạch sang năng lượng xanh

Ở một tầng sâu hơn, chính sách thuế không chỉ ảnh hưởng đến giá, mà còn tác động đến cách xã hội sử dụng năng lượng.

Về nguyên tắc, thuế môi trường đóng vai trò như một "đòn bẩy" thúc đẩy chuyển đổi xanh: Khi chi phí nhiên liệu hóa thạch tăng, người tiêu dùng và doanh nghiệp sẽ có xu hướng tìm đến các giải pháp tiết kiệm hơn hoặc thay thế bằng năng lượng sạch. Nhưng khi mức thuế này được giảm, áp lực thay đổi hành vi cũng phần nào được nới lỏng.

Dù vậy, trong điều kiện thực tế, sự "nới lỏng" này không hoàn toàn tiêu cực. Quá trình chuyển đổi sang năng lượng xanh tại Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản: từ hạ tầng, chi phí đầu tư ban đầu đến thói quen tiêu dùng. Nếu áp lực chuyển đổi diễn ra quá nhanh, chi phí có thể dồn lên người dân và doanh nghiệp, gây tác động ngược đến tăng trưởng.

Vì thế, việc giảm thuế trong giai đoạn này có thể được nhìn nhận như một cách "kéo giãn thời gian", tạo dư địa để nền kinh tế thích nghi dần. Trong khoảng thời gian đó, các yếu tố nền tảng như công nghệ, hạ tầng và chính sách hỗ trợ cần được hoàn thiện, để khi quá trình chuyển đổi diễn ra, nó không còn là lựa chọn bị ép buộc, mà trở thành xu hướng tất yếu.

Thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu cụ thể phản ánh cách một nền kinh tế cân bằng giữa hai mục tiêu: Duy trì tăng trưởng trong ngắn hạn và hướng tới phát triển bền vững trong dài hạn.

Việc tiếp tục giảm thuế trong năm 2026 cho thấy ưu tiên hiện tại đang nghiêng về ổn định kinh tế. Tuy nhiên, trong tương lai, trước những biến động của thị trường thế giới, doanh nghiệp và người dân vẫn cần chuẩn bị cho một cách tiêu dùng năng lượng khác tiết kiệm hơn, hiệu quả hơn và bền vững hơn.

Đỗ Tho