Đề xuất hàng hóa nông sản, thủy sản tươi sống thực hiện theo cơ chế 'thông quan trước, kiểm tra sau'

Đại biểu Quốc hội Tô Ái Vang phát biểu tại phiên họp (Ảnh: Quang Vinh)

Xuất khẩu nông sản đang đối mặt với nhiều thách thức

Ngày 5/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội thảo luận tại hội trường dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp.

Đại biểu Quốc hội Tô Ái Vang (Đoàn Cần Thơ) cho biết, hiện nay các mặt hàng nông sản của Việt Nam xuất khẩu liên tục tăng trưởng, vươn lên nhóm các quốc gia xuất khẩu nông, thủy sản hàng đầu trên thế giới như: gạo, thủy sản, rau quả, sầu riêng. Trong đó, có sự đóng góp rất quan trọng của vùng Đồng bằng sông Cửu Long với tỉ trọng rất lớn về lúa gạo, trái cây và cá tra xuất khẩu của cả nước, đóng vai trò là bệ đỡ an ninh lương thực và kinh tế nông nghiệp của quốc gia.

Tuy nhiên, theo bà Vang, xuất khẩu nông sản của Việt Nam cũng như vùng Đồng bằng sông Cửu Long đang đối mặt với nhiều thách thức. Trong đó có vấn đề thời gian thông quan kéo dài đối với các mặt hàng dễ hư hỏng như là nông sản, thủy sản rất cần Luật Hải quan sửa đổi lần này quan tâm.

Tại điểm 1 khoản 20 Điều 1 sửa đổi, bổ sung một số Điều 65 quy định: Hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát hải quan phải được vận chuyển đúng tuyến đường, đúng cửa khẩu, đúng thời hạn. Từ quy định trên, bà Vang kiến nghị dự thảo Luật xem xét bổ sung quy định riêng đối với hàng hóa nông sản, thủy sản tươi sống được áp dụng cơ chế “luồng xanh” ưu tiên và thực hiện cơ chế thông quan trước, kiểm tra sau dựa trên kết quả đánh giá rủi ro điện tử và chứng nhận xuất xứ, kiểm dịch tự động từ hệ thống một cửa quốc gia.

Bà Vang đánh giá, thời gian qua, ngành Hải quan đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ cải cách thể chế, ứng dụng công nghệ số đến đổi mới phương thức quản lý. Đối với doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật, phần lớn tờ khai được phân “luồng xanh” và được hệ thống tự động thông quan chỉ trong vài giây đối với hàng hóa xuất khẩu không thuộc diện quản lý chuyên ngành. Còn đối với tờ khai “luồng vàng” hoặc là “luồng đỏ”, công chức hải quan thực hiện kiểm tra theo đúng thời gian quy định nhằm bảo đảm thông quan giải phóng hàng nhanh nhất cho doanh nghiệp.

Về quy định thời hạn 10 ngày làm việc để hải quan khu vực phản hồi hồ sơ kiểm tra giám sát sở hữu trí tuệ, theo bà Vang là chưa hoàn toàn hợp lý trong bối cảnh tốc độ thông quan nhanh của thương mại quốc tế.

Thời gian 10 ngày là tương đối dài, dễ gây ùn tắc hàng hóa và làm gia tăng chi phí lưu kho bãi của doanh nghiệp. Hàng hóa xuất khẩu thông thường chỉ mất vài giờ hoặc vài ngày để thông quan. Nếu kéo dài thời gian chờ đợi phản hồi lên đến 10 ngày làm việc thì lô hàng nghi vấn sẽ phải nằm tại cảng, phát sinh chi phí lớn. Trong khi chủ trương hiện nay là hiện đại hóa, cắt giảm thời gian, chi phí tuân thủ và ứng dụng hải quan số. Cùng với việc tiếp nhận và kiểm tra tính hợp lệ về mặt hình thức của hồ sơ sở hữu trí tuệ, trong thời đại số hóa như hiện nay không đòi hỏi quỹ thời gian dài đến 10 ngày làm việc.

“Vì thế nên rút ngắn thời hạn xử lý thông báo giảm xuống còn 3 đến 5 ngày làm việc, hoặc nhanh hơn đối với trường hợp áp dụng biện pháp khẩn cấp”, bà Vang kiến nghị, đồng thời kiến nghị xem xét bổ sung quy định áp dụng xử lý hồ sơ trực tuyến ngay khi nhận đủ dữ liệu trên hệ thống một cửa quốc gia.

Thủ tục hải quan rút gọn đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử

Đại biểu Quốc hội Tráng A Dương (Đoàn Lào Cai) đề cập đến việc hoàn thiện thể chế phát triển hải quan số và nâng cao hiệu quả phối hợp trong quản lý hải quan. Theo đó, đối với các địa phương có cửa khẩu, ông Dương đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan hải quan với chính quyền địa phương và giữa các tỉnh có cửa khẩu; chia sẻ dữ liệu, điều tiết dung lượng hàng hóa, xử lý ùn tắc và kết nối hạ tầng bao gồm hoạt động thông quan thông suốt và hiệu quả.

Bên cạnh đó, sau khi tổ chức hệ thống theo mô hình hải quan khu vực, ông Dương đề nghị Chính phủ quan tâm chỉ đạo tăng cường cơ chế phối hợp giữa hải quan khu vực với UBND các tỉnh, thành phố trong việc rà soát trụ sở làm việc, quỹ đất, địa điểm kiểm tra, giám sát hải quan và hạ tầng kỹ thuật theo quy hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt. “Việc rà soát này sẽ tạo điều kiện để hải quan khu vực ổn định, đáp ứng yêu cầu quản lý, yêu cầu phát triển hải quan số, nâng cao hiệu quả thông qua phát triển kinh tế - xã hội cửa khẩu”, ông Dương nói và đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát các văn bản quy định chi tiết để đảm bảo thống nhất với pháp luật về dữ liệu, giao dịch điện tử và quản lý chuyên ngành, để tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Đại biểu Lê Thị Thanh Lam (Đoàn Cần Thơ) cũng cho hay, tại Điều 16a, quy định kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử. Bà Lam cho rằng, đặc thù của loại hàng hóa này là số lượng giao dịch lớn, giá trị từng đơn hàng nhỏ, yêu cầu luân chuyển nhanh, nếu áp dụng quy trình hàng hóa truyền thống có thể ách tắc tại các cửa khẩu. Vì vậy, đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu cơ chế quản lý cho phù hợp dựa trên quản lý rủi ro, ứng dụng công nghệ thông tin và thủ tục hải quan điện tử rút gọn.