Hoàn thiện hành lang pháp lý cho hải quan số, hải quan thông minh

Chiều 5/8, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.

Theo đại biểu Tráng A Dương (Đoàn Lào Cai) việc sửa đổi Luật Hải quan lần này vừa khắc phục những hạn chế sau hơn 10 năm thi hành, vừa tạo nền tảng pháp lý cho chuyển đổi số và hiện đại hóa toàn diện hải quan, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tạo thuận lợi cho xuất khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đại biểu Tráng A Dương (Đoàn Lào Cai) phát biểu. Ảnh: Quochoi.vn

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan hải quan với chính quyền địa phương và giữa các tỉnh có cửa khẩu trong chia sẻ dữ liệu, điều tiết lượng hàng hóa, xử lý ùn tắc và kết nối hạ tầng, bảo đảm thông quan thông suốt, hiệu quả.

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm (Đoàn Quảng Trị) đánh giá, việc sửa đổi Luật đã đáp ứng yêu cầu thực tiễn, đặc biệt là kịp thời cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Dự thảo đã thể hiện việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động liên quan đến thương mại xuất nhập khẩu.

Đại biểu cũng đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo đã kịp thời tiếp thu, giải trình bước đầu ý kiến thảo luận tại tổ. Qua nghiên cứu báo cáo tiếp thu, giải trình, nhiều ý kiến của đại biểu đã được tiếp thu và làm rõ.

Liên quan đến nội dung mới về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa qua nền tảng thương mại điện tử, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) đánh giá cao việc Bộ Tài chính tiếp thu ý kiến thảo luận tổ về thiết lập cơ chế thông quan rút gọn đối với hàng hóa có giá trị thấp, quản lý trên cơ sở dữ liệu, quản lý rủi ro và phân tầng giao dịch. Đại biểu đề nghị thể hiện rõ các nguyên tắc này trong dự thảo Luật chỉnh lý; khi xây dựng nghị định, ngưỡng trị giá và thủ tục đơn giản phải được thiết kế minh bạch, dễ thực hiện, tránh làm tăng chi phí tuân thủ.

Đại biểu Nguyễn Hoàng Giang (Đoàn Đắk Lắk) cũng cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Luật để phát triển hải quan số và thúc đẩy doanh nghiệp. Theo đại biểu, hải quan số sẽ giúp ích rất nhiều cho hoạt động xuất khẩu các mặt hàng nông sản chủ lực như cà phê, sầu riêng tại Đắk Lắk và Tây Nguyên.

Không yêu cầu cung cấp lại dữ liệu Nhà nước đã có

Bên cạnh đó, các đại biểu cũng góp ý nhiều nội dung để tiếp tục hoàn thiện hạ tầng dữ liệu, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, bảo đảm tính khách quan trong kiểm định hải quan và không làm phát sinh thêm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.

Theo đại biểu Nguyễn Minh Tâm, quy định bắt buộc tổ chức, cá nhân tại Việt Nam khi mua bán hàng hóa với người nước ngoài qua nền tảng thương mại điện tử phải xác thực định danh điện tử là một yêu cầu pháp lý mới, có phạm vi tác động rộng.

Do đó, hồ sơ dự án Luật cần đánh giá đầy đủ khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa hệ thống định danh điện tử quốc gia với các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới, nhất là những nền tảng do nước ngoài vận hành; làm rõ mức độ sẵn sàng của hạ tầng kỹ thuật, chi phí tuân thủ và lộ trình triển khai.

Đại biểu Lê Thị Thanh Lam (Đoàn Cần Thơ) đề nghị bổ sung nguyên tắc cơ quan hải quan không được yêu cầu người khai hải quan cung cấp lại thông tin, dữ liệu hoặc chứng từ mà cơ quan nhà nước đã có hoặc có thể khai thác từ cơ chế một cửa quốc gia và các cơ sở dữ liệu quốc gia đã được chia sẻ.

Các cơ quan quản lý nhà nước phải phối hợp, chia sẻ kết quả kiểm tra, tránh kiểm tra trùng lặp cùng một nội dung đối với một lô hàng, tránh lãng phí thời gian và làm hàng hóa bị hư hỏng, trừ trường hợp có vi phạm hoặc rủi ro.

Đại biểu Nguyễn Hoàng Giang (Đoàn Đắk Lắk) phát biểu. Ảnh: Quochoi.vn

Đại biểu Nguyễn Hoàng Giang cũng đề nghị áp dụng nguyên tắc “một lần khai báo, một lần xác thực”; cơ quan hải quan không yêu cầu cung cấp lại những thông tin, chứng từ đã có trên hệ thống một cửa quốc gia hoặc các cơ sở dữ liệu liên thông. Dự thảo cần phân định rõ trách nhiệm của chủ quản nền tảng, doanh nghiệp vận chuyển, chủ hàng và đại lý.

Đối với các hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ tại Tây Nguyên, miền núi, vùng sâu, vùng xa còn hạn chế về năng lực công nghệ, đại biểu đề nghị có cơ chế hỗ trợ khai báo, cảnh báo lỗi hệ thống và không xử lý bất lợi đối với doanh nghiệp khi lỗi xuất phát từ hệ thống của cơ quan quản lý.

Cùng quan điểm này, đại biểu Tráng A Dương đề nghị, việc xây dựng, vận hành hệ thống hải quan số phải bảo đảm khả năng tiếp cận bình đẳng giữa các vùng, miền, ưu tiên giải pháp hỗ trợ miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, không làm gia tăng khoảng cách số trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan điện tử.

Đề xuất “cơ chế xanh” cho nông sản, thủy sản tươi sống

Quan tâm đến lĩnh vực nông sản, đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn Cần Thơ) cho biết, xuất khẩu nông sản của Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Trong đó, thời gian thông quan kéo dài có thể ảnh hưởng lớn đến những mặt hàng dễ hư hỏng như nông sản, thủy sản tươi sống.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định riêng, cho phép hàng hóa nông sản, thủy sản tươi sống được áp dụng “cơ chế xanh ưu tiên” và thực hiện thông quan trước, kiểm tra sau trên cơ sở kết quả đánh giá rủi ro điện tử, chứng nhận xuất xứ và kiểm dịch tự động từ hệ thống một cửa quốc gia.

Theo đại biểu, thời gian qua, ngành Hải quan đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ cải cách thể chế, ứng dụng công nghệ số đến đổi mới phương thức quản lý. Đối với doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật, phần lớn tờ khai được phân luồng xanh và được hệ thống tự động thông quan chỉ trong vài giây đối với hàng hóa xuất khẩu không thuộc diện quản lý chuyên ngành.

Đối với tờ khai luồng vàng hoặc luồng đỏ, công chức hải quan thực hiện kiểm tra theo thời gian quy định nhằm bảo đảm thông quan, giải phóng hàng nhanh nhất cho doanh nghiệp.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tại Quốc hội. Ảnh: Đức Thanh

Phát biểu tiếp thu, giải trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội, tiếp thu tối đa những ý kiến khoa học, xác đáng của đại biểu để hoàn thiện dự thảo, trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp này.

“Việc sửa đổi này được thực hiện với tinh thần thể chế hóa đầy đủ các ý kiến, tinh thần lãnh đạo của Đảng và Nhà nước nhằm xây dựng một Luật Hải quan mới, tạo điều kiện tối đa cho hoạt động thương mại qua biên giới và nâng cao năng lực cạnh tranh của quốc gia” - Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nêu rõ.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cũng khẳng định quyết tâm “chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ”, giảm thiểu tối đa chi phí tuân thủ của người dân, doanh nghiệp, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, đặc biệt là ứng dụng công nghệ thông tin để xây dựng hải quan số, hải quan thông minh./.