Để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD: Tính tất cả các dư địa, xem xét những cơ hội ở ba góc độ

Ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (ngồi giữa) trao đổi tại Tọa đàm.

Trao đổi tại tại Tọa đàm "Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD?" do Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ tổ chức, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, để đạt mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD vào cuối năm 2027, từ nay đến năm 2027, sơ bộ có thể thấy khoảng 500 ngày. Với một chỉ tiêu cao như thế này, chúng ta phải có mô hình mới, phải có nguồn lực và phải có đầu tư.

Dưới góc nhìn của ông Nam, giả dụ Chính phủ giao cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm tổng công trình sư để chỉ đạo chung chuyện này thì phải lập một Ban chỉ đạo kết nối được tất cả các ngành hàng, đại diện ngành hàng và doanh nghiệp, vì cuối cùng những chủ thế ấy là những người làm ra của cải để xuất khẩu.

Thông điệp này hay là mô hình và giải pháp, chỉ đạo này phải đến được với các cộng đồng. Ngành nông nghiệp, kể cả những lĩnh vực thủy sản hay lâm sản, rau quả, đang xuất khẩu tốt.

Nhưng để đạt 100 tỷ, chúng ta cần phải soát xét tất cả cơ hội, dư địa có thể sàng lọc được, kể cả những nhóm mặt hàng hiện còn đang nhỏ bé cũng cần đưa vào hệ quy chiếu đồng hành với chương trình này.

Rau quả, lâm sản, thủy sản nhưng còn những mặt hàng khác nữa, như chăn nuôi gia cầm, gia súc lớn, gia súc nhỏ mà hiện chúng ta có số lượng đàn nuôi khá lớn. Nhưng để định hướng ra xuất khẩu lại là câu chuyện khác.

Theo ông Nam, đầu tiên cần phải có mô hình mới, cần phải tính hết tất cả các dư địa, xem xét hết những cơ hội ở ba góc độ: Thứ nhất là cơ hội thị trường. Thứ hai là cơ hội về thể chế. Và thứ ba là cơ hội về thực thi.

Nếu được Chính phủ phê duyệt rồi Ban chỉ đạo là Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì cùng các bộ, và có một chương trình Chính phủ chỉ đạo. Chúng ta mạnh dạn theo tinh thần cách mạng để thấm được các giải pháp và nỗ lực này đến từng doanh nghiệp trong ngành.

Về những ngành hàng để chọn lựa, không nên bỏ lĩnh vực nào trong nông nghiệp. Những ngành xuất khẩu nhiều như lâm sản, thủy sản, rau quả hay cà phê nhưng những mặt hàng đang nhỏ theo góc độ thống kê cũng phải đưa vào.

Dư địa thị trường vẫn còn. Nhưng chúng ta luôn phải hiểu rằng đang cạnh tranh với những nước cũng luôn luôn vươn lên. Chúng ta phải có giải pháp tốt hơn hoặc bằng họ.

"Như kinh nghiệm ngành chúng tôi chẳng hạn, nếu không "chiến đấu" với thị trường Mỹ 10 năm qua thì thủy sản sẽ không giữ được thị phần tại Mỹ vì Mỹ bảo hộ sản xuất trong nước rất quyết liệt.

Hiện nay, không có mặt hàng nào của ngành nông nghiệp Việt Nam chịu nhiều đạo luật phía Mỹ đưa ra như thủy sản. Chỉ mình con tôm hiện nay đang mang về 4 tỷ USD, riêng thị trường Hoa Kỳ đã khoảng gần 1 tỷ USD. Tại sao thị trường Mỹ gia cường rất nhiều nguồn lực để ngăn cản mặt hàng tôm của chúng ta? Và nếu chúng ta không có được năng lực hoặc cách tiếp cận đúng, chúng ta sẽ không giữ được thị trường Mỹ.

Câu hỏi ở đây là những khó khăn gì, tôi nghĩ rằng luôn luôn phải chú ý đến vấn đề thị trường đầu tiên bởi vì thị trường sẽ kéo sản xuất của chúng ta. Còn ở trong nước, chúng ta đã có chương trình này, đó là sự động viên và đầu tư chắc chắn lnhiều người tham gia, chúng ta sẽ có nguồn lực lớn. Nhưng thị trường cần quan tâm đầu tiên.

Từ góc độ ngành hàng chúng tôi, để được tham gia vào câu chuyện này, ngay từ bây giờ chúng tôi đang có một gói khoảng 10 nội dung đề xuất. Chúng tôi gọi đấy là mở cơ hội, mở dư địa cần giải quyết của Nhà nước, bao gồm 3 mảng: Thị trường, thể chế và thực thi.

Lấy ví dụ, bây giờ con số xuất khẩu ngành chúng tôi là 12 tỷ USD hay là 1,5 triệu container hàng. Muốn lên mức 16 tỷ USD thì không phải 1,5 triệu container, mà phải là 2,5 triệu container. Cần thêm 1 triệu container hàng thì nguyên liệu lấy ở đâu? Vấn đề đầu tiên phải đặt ra là như vậy. Ngưỡng môi trường, ngưỡng đất đai quy hoạch, ngưỡng khai thác biển chúng ta còn bao nhiêu nữa?

Chúng ta phải tính được. Và khi tiếp cận dưới dạng hội nhập quốc tế, chúng ta phải tính đến một chuyện nữa là không phải chỉ có xuất của chúng ta đi mà khi chúng ta có năng lực cạnh tranh về chế biến hàng giá trị gia tăng, chúng ta phải biết lợi thế này để gom được các nguyên liệu tốt trên toàn cầu về để xoay vòng đồng vốn trong vòng 45 ngày". Ông Nam chia sẻ.

Cũng theo ông Nam, khó khăn lớn nhất đối với ngành là mô hình mới và đầu tiên nhất là nguyên liệu. Phải có nguyên liệu thì mới lên được 16 tỷ, không có hàng hóa thì làm sao giữ được.

Thứ hai là bài toán về lao động. Nếu không có lao động thì ngành nông nghiệp, trong đó có thủy sản, không giải quyết được bài toán.

Thứ ba là về tín dụng. Nguồn vốn bây giờ cho 100 container/tháng khác với nguồn vốn cho 200 container/tháng. Thế nhưng ở góc độ ngân hàng đánh giá rủi ro, liệu có chung tầm nhìn 100 tỷ này trong năm 2027 không hay vẫn giữ cách quản trị rủi ro hiện nay cho nguồn tín dụng 100 container.

Mặc dù hiện nay ngành Ngân hàng đã có chương trình riêng cho thủy sản, lâm sản rồi cho xuất khẩu, một chương trình rất tốt nhưng chỉ đang mức ở y như thế này thôi trong khi chúng ta tính đến con số gấp 30% trong năm tới, cần phải có giải pháp mạnh mẽ hơn.