Đề xuất không quy định công suất khai thác đối với mỏ sắt Thạch Khê

Mỏ sắt Thạch Khê đã được thăm dò sơ bộ và thăm dò tỉ mỉ giai đoạn từ 1970 - 1985, đã được Hội đồng đánh giá trữ lượng khoáng sản quốc gia công nhận kết quả chuyển đổi cấp trữ lượng và cấp tài nguyên tại Quyết định số 46/QĐ-HĐTL/CĐ ngày 2/4/2008, với trữ lượng hơn 293.312,9 nghìn tấn, tài nguyên là 250.767,2 nghìn tấn.

Công ty CP Sắt Thạch Khê đã được Bộ TN&MT (nay là Bộ NN&MT) cấp Giấy phép khai thác khoáng sản số 222/GP-BTNMT ngày 24/02/2009 để khai thác quặng sắt tại mỏ Thạch Khê thuộc các xã Thạch Hải, Thạch Đỉnh và Thạch Khê, huyện Thạch Hà (nay là xã Thạch Khê), tỉnh Hà Tĩnh với diện tích 527 ha, cốt sâu được phép khai thác -550m, trữ lượng được phép khai thác 230 triệu tấn quặng sắt, thời hạn khai thác 30 năm.

Khu vực mỏ sắt Thạch Khê trở thành "túi nước" đe doạ đời sống của người dân, nhất là trong mùa mưa bão.

Ngày 2/7/2026, Sở Tài chính Hà Tĩnh đã có Văn bản chấm dứt hoạt động Dự án “Đầu tư khai thác và tuyển quặng sắt mỏ Thạch Khê, Hà Tĩnh” của Công ty CP Sắt Thạch Khê (TIC) và Bộ NN&MT thông báo chấm dứt hiệu lực giấy phép khai thác khoáng sản tại Văn bản số 7571/BNNMT-ĐCKS ngày 10/7/2026.

Theo Quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng các loại khoáng sản thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 866/QĐ-TTg ngày 18/7/2023, khu vực mỏ sắt Thạch Khê được quy hoạch với diện tích quy hoạch 527ha, trữ lượng huy động 230 triệu tấn quặng sắt; công suất khai thác thiết kế xác định 5 triệu tấn/năm trong giai đoạn 2021 - 2030 và 10 triệu tấn/năm trong giai đoạn 2031 - 2050.

Theo Lãnh đạo Sở NN&MT Hà Tĩnh, qua rà soát cho thấy, công suất quy hoạch nêu trên được xác định trên cơ sở phương án khai thác của Dự án đầu tư khai thác và tuyển quặng sắt mỏ Thạch Khê do Công ty CP Sắt Thạch Khê thực hiện trước đây. Tuy nhiên, Dự án đã chấm dứt hoạt động, trong khi hiện nay pháp luật về địa chất và khoáng sản, quy trình kỹ thuật, công nghệ có nhiều thay đổi. Do vậy, việc tiếp tục ấn định công suất khai thác cụ thể theo phương án của Dự án đã chấm dứt hoạt động là không phù hợp với thực tiễn và hạn chế tính linh hoạt trong việc nghiên cứu, lựa chọn phương án đầu tư mới.

Trên công trường mỏ sắt Thạch Khê những ngày đầu khai thác (Ảnh: Tư liệu).

Vì vậy, cần được rà soát, điều chỉnh Quy hoạch theo hướng không quy định công suất khai thác cụ thể đối với mỏ sắt Thạch Khê. Công suất khai thác sẽ được xác định trong quá trình xem xét, chấp thuận dự án và cấp phép khai thác, trên cơ sở trữ lượng, điều kiện địa chất, phương án kỹ thuật - công nghệ, hiệu quả kinh tế và yêu cầu bảo đảm an toàn, bảo vệ môi trường theo quy định của pháp luật.

Để triển khai kịp thời, hiệu quả ý kiến của Bộ Chính trị tại Văn bản số 4403-CV/VPTW ngày 16/8/2026 về chủ trương tiếp tục nghiên cứu phát huy giá trị mỏ sắt Thạch Khê trong giai đoạn mới và chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tại Văn bản số 3883/VPCP-CN ngày 20/8/2026; ngày 6/9/2026 Sở NN&MT Hà Tĩnh đã có Văn bản đề nghị UBND tỉnh có văn bản kiến nghị Bộ trưởng Bộ NN&MT xem xét, khoanh định khu vực mỏ sắt Thạch Khê, tỉnh Hà Tĩnh theo quy định.

Thực hiện việc rà soát, đánh giá, tham mưu cấp có thẩm quyền điều chỉnh công suất khai thác mỏ sắt Thạch Khê tại Quyết định số 866/QĐ-TTg ngày 18/7/2023 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng các loại khoáng sản thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, theo hướng không quy định giới hạn cụ thể về công suất khai thác, nhằm tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình lựa chọn phương án đầu tư, khai thác phù hợp với điều kiện thực tế, công nghệ và đảm bảo hiệu quả kinh tế - xã hội theo quy định pháp luật.

Trước đó, vào năm 2008 dự án Mỏ sắt Thạch Khê được cấp phép cho TIC khai thác với tổng nguồn vốn 14.500 tỷ đồng. Sau 3 năm, dự án buộc phải tạm dừng hoạt động cho đến nay do nhà đầu tư không góp đủ vốn đối ứng, cùng với đó là công nghệ khai thác, phương án môi trường chưa đáp ứng yêu cầu, đặc biệt là nguy cơ sạt lở bờ mỏ, thoát nước và nhiễm mặn. Hơn 4.000 hộ dân ở 6 xã ven biển huyện Thạch Hà (cũ) phải sống cảnh "quy hoạch treo" gần 15 năm.

Do vậy, sau khi có sự thống nhất của các bộ ngành và chủ trương của Chính phủ, tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành quyết định chấm dứt hoạt động dự án khai thác và tuyển quặng sắt mỏ Thạch Khê để để lập dự án mới với nhà đầu tư đủ năng lực và công nghệ chế biến sâu, đáp ứng yêu cầu khắc phục những tồn tại của dự án trước đây.

Khu tái định cư được xây dựng để thực hiện việc di dời người dân phục vụ cho dự án mỏ sắt Thạch Khê nhưng chưa một lần được sử dụng kể từ năm 2010 đến nay.

Theo UBND tỉnh Hà Tĩnh, hiện nay, để chuẩn bị các điều kiện tốt nhất nhằm lựa chọn nhà đầu tư mới đáp ứng đầy đủ các yêu cầu là có năng lực, có nhà máy chế biến sâu, bảo đảm công nghệ cao, đáp ứng yêu cầu về môi trường, xử lý được những tồn tại cũ của dự án và giải quyết hài hòa quyền lợi các bên liên quan, tỉnh Hà Tĩnh cũng đang nỗ lực rà soát, xử lý các nội dung liên quan đến mỏ sắt Thạch Khê thuộc thẩm quyền.

Ưu tiên trước mắt là tập trung xử lý dứt điểm các tồn tại của Dự án khai thác và tuyển quặng sắt mỏ Thạch Khê như thu hồi đất phần diện tích đã giao cho TIC; xử lý tài sản, chi phí và quyết toán; đẩy nhanh thủ tục đóng cửa mỏ…nhằm tạo đầy đủ điều kiện về pháp lý, đất đai, quy hoạch và hạ tầng để quản lý, phát huy giá trị mỏ sắt Thạch Khê trong bối cảnh mới.

Đến nay, tỉnh Hà Tĩnh cũng đã thống nhất phương án giao UBND xã Thạch Khê quản lý toàn bộ diện tích 150ha đất được UBND tỉnh Hà Tĩnh ban hành Quyết định cho thuê đất sử dụng vào mục đích hoạt động khoáng sản ngày 5/02/201 cho Công ty CP sắt Thạch Khê nhưng chưa hoàn thành thủ tục giao đất, cho thuê đất.