Đề xuất làm rõ cách xác định doanh nghiệp thống lĩnh thị trường

Ngày 28/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội tiến hành thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Làm rõ việc xác định doanh nghiệp thống lĩnh thị trường

Theo quy định hiện tại của Luật Cạnh tranh, có 2 cách để xác định một doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường gồm sở hữu thị phần từ 30% trở lên hoặc căn cứ vào những bằng chứng cho thấy doanh nghiệp thực sự có sức mạnh thị trường đáng kể.

Trong khi đó, dự án luật sửa đổi lần này đã bổ sung điều kiện mới là nếu thị phần dưới 10% thì doanh nghiệp không thuộc trường hợp được xác định có vị trí thống lĩnh theo quy định sửa đổi, dù có bằng chứng về sức mạnh thị trường đáng kể.

Đại biểu Trần Mạnh Huy (đoàn TP Đà Nẵng) cho rằng nên cân nhắc quy định về ngưỡng thị phần dưới 10% này, đồng thời đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ căn cứ để lựa chọn ngưỡng 10% thị phần.

Đại biểu Trần Mạnh Huy (đoàn TP Đà Nẵng) yêu cầu làm rõ căn cứ chọn ngưỡng 10% thị phần để xác định doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường. Ảnh: Quochoi.vn.

Theo ông, trong kinh tế số, thị phần chưa phản ánh đầy đủ khả năng chi phối thị trường của doanh nghiệp, nhất là khi doanh nghiệp nắm giữ dữ liệu, công nghệ, hạ tầng hoặc hệ sinh thái mà đối thủ khó thay thế.

Do đó, cần nghiên cứu cơ chế đánh giá dựa trên bằng chứng về sức mạnh thị trường thực tế, bảo đảm ngăn ngừa hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh nhưng không gây bất lợi cho doanh nghiệp hoạt động hiệu quả.

Đại biểu đề xuất giữ khả năng xác định vị trí thống lĩnh dựa trên bằng chứng về sức mạnh thị trường thực tế. Trường hợp cơ quan soạn thảo vẫn giữ ngưỡng 10% thị phần để loại trừ thì nghiên cứu một ngoại lệ chặt chẽ hơn như chỉ xem xét doanh nghiệp dưới ngưỡng khi cơ quan cạnh tranh có đủ chứng cứ, phải giải trình rõ căn cứ và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.

“Pháp luật phải bảo vệ doanh nghiệp làm ăn tốt, nhưng không nên để một con số cố định trở thành khoảng trống cho hành vi lạm dụng sức mạnh thị trường”, đại biểu Trần Mạnh Huy nhấn mạnh.

Cùng góp ý về nội dung này, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (đoàn Lạng Sơn) cho rằng cần làm rõ nguyên tắc, phương pháp đánh giá sức mạnh thị trường đáng kể của doanh nghiệp và phân biệt giữa lợi thế cạnh tranh hợp pháp và hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, qua đó bảo đảm hiệu quả thực thi pháp luật mà không cản trở đổi mới sáng tạo.

Tại dự thảo luật mới đã bổ sung phương pháp xác định thị phần theo số lượng và giá trị giao dịch trên nền tảng số, đồng thời quy định thị phần của doanh nghiệp thuộc nhóm doanh nghiệp liên kết là thị phần của cả nhóm.

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân (ảnh trái) và đại biểu Dương Khắc Mai (ảnh phải) góp ý về dự án luật sửa đổi, bổ sung 4 luật liên quan ngành Công Thương. Ảnh: Quochoi.vn.

Cùng góp ý về nội dung sửa đổi, bổ sung Luật Cạnh tranh, đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) cho rằng kết quả tính thị phần có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định vị trí thống lĩnh, đánh giá tập trung kinh tế và áp dụng chế tài.

Do đó, ông đề nghị quy định rõ hơn các nguyên tắc cốt lõi về dữ liệu ngay trong luật hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết trong phạm vi được luật xác định, bao gồm dữ liệu phải gắn với đúng thị trường liên quan và kỳ tính; giao dịch dùng để tính phải là giao dịch thực tế, đã hoàn tất; loại trừ giao dịch bị hủy, hoàn trả, giao dịch giả tạo và tránh cộng trùng giao dịch nội bộ trong nhóm.

Đồng thời, đại biểu cho rằng cần có tiêu chí nhận diện nhóm doanh nghiệp liên kết đủ rõ, quy trình đối soát và bảo mật dữ liệu, quyền giải trình của doanh nghiệp và cơ chế kiểm tra độc lập khi có tranh chấp về số liệu.

Lý do chọn ngưỡng thị phần 10%

Giải trình các nội dung đại biểu Quốc hội góp ý, Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh việc sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật lần này nhằm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; cắt giảm thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ.

Đồng thời, việc sửa đổi, bổ sung luật cũng nhằm tháo gỡ thực chất các điểm nghẽn sản xuất kinh doanh, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.

Liên quan nội dung kiểm soát cạnh tranh trong môi trường số, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết dự thảo luật đã hoàn thiện các tiêu chí xác định doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh và sức mạnh thị trường đáng kể.

Trên cơ sở tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, dự thảo quy định doanh nghiệp có thị phần từ 10% trở lên đồng thời có sức mạnh thị trường đáng kể thì vẫn có thể được xác định là có vị trí thống lĩnh.

Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng giải trình các nội dung đại biểu Quốc hội quan tâm. Ảnh: Quochoi.vn.

Bộ trưởng Công Thương giải thích thêm về lý do lựa chọn ngưỡng 10% thị phần dựa trên căn cứ thực tiễn và kinh nghiệm của các quốc gia, vùng lãnh thổ phát triển như Hàn Quốc, Liên minh châu Âu (EU), đồng thời có xem xét các yếu tố đặc thù như dữ liệu người tiêu dùng, hiệu ứng mạng lưới, chi phí chuyển đổi và hệ sinh thái.

“Thực tế cho thấy một số doanh nghiệp dù thị phần không lớn nhưng nắm giữ sức mạnh cạnh tranh đáng kể về dữ liệu và công nghệ vẫn có khả năng chi phối hoặc ngăn cản sự tham gia của các doanh nghiệp khác”, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết.

Liên quan nội dung góp ý của các đại biểu, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu, tiếp tục phối hợp với Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội và các cơ quan có liên quan để nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo trình Quốc hội xem xét, quyết định.