Đề xuất loạt thay đổi trong thu phí cao tốc đầu tư công

Bổ sung điều kiện thu phí, kết nối thống nhất hệ thống 

Bộ Xây dựng vừa trình Chính phủ Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 130/2024 ngày 10/10/2024 của Chính phủ quy định về thu phí sử dụng đường bộ cao tốc đối với phương tiện lưu thông trên tuyến đường bộ cao tốc thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và trực tiếp quản lý, khai thác.

Việc sửa đổi, bổ sung xuất phát từ những yêu cầu đặt ra trong quá trình tổ chức thu phí thực tế, đồng thời nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa pháp luật về đường bộ, ngân sách nhà nước, phí và lệ phí.

Hệ thống thu phí tự động không dừng dự án thành phần Vĩnh Hảo - Phan Thiết thuộc tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông.

Theo Bộ Xây dựng, tính đến hết ngày 12/10/2026, hệ thống thu phí ghi nhận gần 34 triệu lượt phương tiện tại 15/18 dự án thành phần; số tiền phí đã thu, nộp ngân sách Nhà nước đạt gần 3.168 tỷ đồng, vượt số thu dự kiến trong các đề án khai thác tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ cao tốc được phê duyệt.

Kết quả này cho thấy chính sách thu phí đối với cao tốc đầu tư bằng vốn nhà nước đã được triển khai trên thực tế, tạo nguồn thu cho ngân sách. Tuy nhiên, quá trình thực hiện cũng phát sinh khó khăn trong tổ chức thu phí, vận hành và kết nối với hệ thống điều hành, trung tâm dữ liệu thanh toán tiền phí sử dụng đường bộ cao tốc do Bộ Xây dựng đầu tư.

Một trong những vấn đề nổi bật là sự thay đổi của khuôn khổ pháp lý về quản lý nguồn thu. Theo Bộ Xây dựng, Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15 quy định toàn bộ khoản phí từ hoạt động do cơ quan nhà nước thực hiện phải nộp ngân sách nhà nước. Đồng thời, quy định liên quan tại Luật Phí và lệ phí được sửa đổi theo hướng bỏ cơ chế khấu trừ chi phí hoạt động từ nguồn thu phí đối với trường hợp cơ quan nhà nước được khoán chi phí.

Trong khi đó, Nghị định 130/2024 hiện hành quy định cơ quan quản lý thu được trích để lại một phần phí sử dụng đường bộ cao tốc thực thu trước khi nộp ngân sách nhà nước, theo tỷ lệ phần trăm, để chi cho hoạt động cung cấp dịch vụ và tổ chức thu phí.

Sự khác biệt này đòi hỏi phải điều chỉnh quy định dưới luật để bảo đảm phù hợp với pháp luật mới, tránh chồng chéo trong quá trình thực hiện.

Bên cạnh đó, bài toán tổ chức vận hành hệ thống thu phí trên phạm vi toàn quốc cũng cần được giải quyết. Theo Bộ Xây dựng, các đoạn tuyến cao tốc thuộc phạm vi quản lý được đưa vào khai thác thu phí không cùng thời điểm, trong khi chỉ có một hệ thống điều hành và trung tâm dữ liệu thanh toán phí sử dụng đường bộ cao tốc do Bộ đầu tư.

Nếu tổ chức lựa chọn nhà thầu vận hành, bảo trì hệ thống thu phí theo từng đoạn tuyến, có thể hình thành nhiều gói thầu tương tự và nhiều nhà thầu khác nhau. Điều này làm gia tăng khó khăn trong quản lý, điều hành và bảo đảm sự thống nhất của trung tâm dữ liệu thanh toán điện tử giao thông.

Từ thực tiễn đó, Bộ Xây dựng đề xuất sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định 130/2024, tập trung vào điều kiện tổ chức thu phí, cơ chế quản lý và nộp tiền phí, cùng những nội dung cần cập nhật để phù hợp với tổ chức bộ máy hiện nay.

Một nội dung đáng chú ý trong dự thảo là sửa đổi, bổ sung về điều kiện thực hiện thu phí sử dụng đường bộ cao tốc.

Theo đề xuất, cao tốc thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và trực tiếp quản lý, khai thác chỉ được triển khai thu phí khi đáp ứng các điều kiện quy định, trong đó có yêu cầu về thiết kế, đầu tư xây dựng theo quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật; hoàn thành bàn giao, đưa vào khai thác theo quy định; và có đề án khai thác tài sản được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Đặc biệt, hệ thống thiết bị lắp đặt tại các điểm thu phải được kết nối liên thông với hệ thống điều hành và trung tâm dữ liệu thanh toán tiền phí sử dụng đường bộ cao tốc do Bộ Xây dựng đầu tư, tổ chức quản lý, vận hành và khai thác.

Quy định này hướng đến việc bảo đảm các điểm thu phí kết nối với hệ thống điều hành và dữ liệu thanh toán tập trung, thay vì tổ chức vận hành rời rạc theo từng đoạn tuyến. Đây là yêu cầu có ý nghĩa trong bối cảnh mạng lưới cao tốc đầu tư công tiếp tục được mở rộng, các dự án được đưa vào khai thác ở những thời điểm khác nhau.

Dự thảo cũng đề xuất xử lý trường hợp các tuyến cao tốc đã được quyết định chủ trương đầu tư trước ngày Luật Đường bộ có hiệu lực nhưng chưa đáp ứng đầy đủ một số điều kiện theo luật. Việc triển khai thu phí đối với các tuyến này được gắn với yêu cầu hoàn thành hạ tầng trạm thu phí, thiết bị phục vụ thu phí, các hạng mục thiết yếu tại trạm dừng nghỉ, cơ sở hạ tầng kỹ thuật và thiết bị công nghệ phục vụ quản lý, điều hành giao thông, đồng thời phải có đề án khai thác tài sản được phê duyệt.

Đáng chú ý, Bộ Xây dựng đề xuất bổ sung cơ chế mở rộng phạm vi cung cấp dịch vụ của đơn vị đang vận hành hệ thống điều hành và trung tâm dữ liệu thanh toán khi phát sinh các tuyến cao tốc mới được phê duyệt tổ chức thu phí.

Theo đó, cơ quan có thẩm quyền ký kết hợp đồng sẽ đàm phán với đơn vị vận hành để mở rộng phạm vi cung cấp dịch vụ và điều chỉnh hợp đồng. Thời gian thực hiện gắn với hợp đồng vận hành đã ký, dự kiến đến hết ngày 31/12/2028.

Cách tiếp cận này nhằm tạo điều kiện đưa các tuyến cao tốc mới vào hệ thống thu phí kịp thời, hạn chế phát sinh các gói thầu tương tự và tránh lãng phí thời gian, ngân sách nhà nước do phải tổ chức lại quy trình lựa chọn đơn vị vận hành.

Sửa quy định về tiền phí nộp ngân sách Nhà nước

Nhóm nội dung sửa đổi quan trọng tiếp theo liên quan đến Điều 10 Nghị định 130/2024 quy định về quản lý và sử dụng phí sử dụng đường bộ cao tốc trong trường hợp cơ quan quản lý đường bộ trực tiếp tổ chức khai thác tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ cao tốc.

Theo đề xuất của Bộ Xây dựng, cơ quan quản lý thu phải mở tài khoản phí chờ nộp ngân sách tại Kho bạc Nhà nước để quản lý tiền phí sử dụng đường bộ cao tốc.

Toàn bộ số tiền phí thu được phải nộp vào ngân sách nhà nước. Nhà cung cấp dịch vụ thanh toán có trách nhiệm chuyển tiền thu phí vào tài khoản của cơ quan quản lý thu theo thời hạn được đề xuất trong dự thảo.

Cụ thể, thời gian chuyển tiền không quá 48 giờ kể từ thời điểm chốt số liệu theo quy định, trong đó không quá 24 giờ đối với khoản tiền đã phát sinh trên tài khoản nhận tiền thu phí của nhà cung cấp dịch vụ thanh toán. Trường hợp hệ thống ngân hàng nghỉ làm việc vào ngày lễ, ngày nghỉ hoặc phát sinh sự cố kỹ thuật, dự thảo quy định cách xử lý tương ứng.

Trên cơ sở đối soát số liệu thu phí hằng tháng, cơ quan quản lý thu có trách nhiệm nộp toàn bộ số tiền thu được vào ngân sách Nhà nước, chậm nhất vào ngày 20 của tháng tiếp theo, theo mục lục ngân sách hiện hành.

Đối với các tuyến cao tốc sử dụng vốn ngân sách trung ương và ngân sách địa phương hợp vốn đầu tư, sau khi được chuyển giao cho Bộ Xây dựng quản lý, vận hành và khai thác, dự thảo đề xuất toàn bộ phí thu được nộp vào ngân sách trung ương; việc quản lý và phân chia sử dụng khoản thu thực hiện theo pháp luật về ngân sách nhà nước.

Các quy định này hướng đến việc xác định rõ quy trình luân chuyển tiền phí, thời hạn chuyển tiền, trách nhiệm của các bên và cơ chế nộp ngân sách. Qua đó, tăng cường tính minh bạch, tạo cơ sở kiểm soát dòng tiền và bảo đảm thống nhất với quy định pháp luật về ngân sách Nhà nước.