Đề xuất Luật Cấp, thoát nước: Giải bài toán nước sạch và xử lý nước thải đô thị

Theo Bộ Xây dựng, hệ thống thoát nước tại các khu dân cư đô thị và lưu vực sông chủ yếu là hệ thống thoát nước chung, trong khi tỷ lệ đường ống thoát nước còn thấp so với mức trung bình của các đô thị trên thế giới. Những hạn chế này góp phần làm gia tăng tình trạng ngập úng đô thị, ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến đời sống người dân.

Mưa lớn gây ngập lụt diện rộng tại đô thị, cản trở giao thông và sinh hoạt của người dân (Ảnh minh hoạ).

Bộ Xây dựng đang xây dựng Luật Cấp, thoát nước đầu tiên tại Việt Nam, hướng tới thiết lập khung pháp lý thống nhất, tăng tính minh bạch, nâng cao chất lượng dịch vụ và khuyến khích phát triển bền vững trong lĩnh vực cấp, thoát nước.

Cả nước hiện có 83 nhà máy xử lý nước thải đô thị, tổng công suất 2,06 triệu m3/ngày đêm. Tuy nhiên, các nhà máy mới khai thác khoảng 60-70% công suất thiết kế do thiếu nguồn thu, trong khi chi phí vận hành cao.

Theo Thạc sĩ Lương Ngọc Khánh, Phó trưởng phòng Cấp, thoát nước, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng), quản lý thoát nước và xử lý nước thải hiện liên quan đến nhiều luật như: Luật Quy hoạch, Luật Xây dựng, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Tài nguyên nước. Ngoài ra, một số quy định liên quan còn nằm trong các luật về đất đai, phòng chống thiên tai, khí tượng thủy văn.

Từ năm 2014, Chính phủ ban hành Nghị định 80/2014/NĐ-CP quy định về hoạt động thoát nước và xử lý nước thải tại đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất, khu công nghệ cao và khu dân cư nông thôn tập trung.

Tại Quyết định 589/QĐ-TTg năm 2016, Chính phủ cũng định hướng phát triển thoát nước bền vững, xác định bảo vệ môi trường là trách nhiệm của toàn xã hội, đồng thời giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu và nước biển dâng đối với đời sống người dân.

Tuy nhiên, ông Khánh cho rằng sau hơn 10 năm, Nghị định 80 không còn phù hợp với thực tiễn, trong khi một số nội dung đã được điều chỉnh tại các luật khác như Luật Giá, Luật Đầu tư công và Luật Bảo vệ môi trường.

Bên cạnh đó, đầu mối quản lý hiện còn phân tán khi Bộ Xây dựng và Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng tham gia, nhưng thiếu cơ chế phối hợp, kết nối đồng bộ với hệ thống thủy lợi và lưu vực sông.

"Chính vì vậy, Bộ Xây dựng đang xây dựng Luật Cấp, thoát nước để hợp nhất quản lý, tăng tính minh bạch và khuyến khích phát triển bền vững", ông Khánh cho biết.

Dự luật hướng tới nâng cao hiệu quả quản lý, chất lượng dịch vụ cấp, thoát nước; tạo điều kiện xã hội hóa đầu tư, khuyến khích khu vực tư nhân tham gia, đồng thời thúc đẩy ứng dụng chuyển đổi số và quản trị thông minh trong quản lý.

Một trong những mục tiêu được đặt ra là nâng tỷ lệ người dân được sử dụng nước sạch lên hơn 90% vào năm 2030. Tại các đô thị, tỷ lệ nước thải được xử lý dự kiến đạt ít nhất 40% vào năm 2035. Qua đó, cơ quan quản lý hướng tới hình thành cơ sở dữ liệu ngành nước quốc gia.

Trọng tâm của dự luật là thống nhất quản lý, trong đó Bộ Xây dựng là cơ quan đầu mối. Việc điều tiết giá dịch vụ sẽ thực hiện theo Luật Giá, bảo đảm tính đúng, tính đủ và có lộ trình điều chỉnh minh bạch.

Về quy hoạch, vùng cấp nước và lưu vực thoát nước sẽ được gắn với quy hoạch đô thị và nông thôn, cao độ nền và các yêu cầu về môi trường.

Bộ Xây dựng được giao chủ trì dự án Luật Cấp, thoát nước từ tháng 12/2023 và đã trình Chính phủ hồ sơ đề nghị vào tháng 1/2025. Hiện dự thảo luật đang trong quá trình hoàn thiện, dự kiến trình Chính phủ vào tháng 10/2026 và trình Quốc hội vào kỳ họp đầu năm 2027.