Đề xuất thu hẹp phạm vi trưng mua, mở rộng các loại tài sản thuộc diện trưng dụng

Sáng 23/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi). Nếu được Quốc hội xem xét, thông qua, Luật sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi). Ảnh: Media Quốc hội.

Trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo luật quy định về các trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản; quy định các quyền, nghĩa vụ của người có tài sản trưng mua, trưng dụng; thẩm quyền quyết định trưng dụng tài sản; các quy định về hoàn trả, bồi thường tài sản được trưng dụng…

Dự thảo luật được sửa đổi theo hướng thu hẹp phạm vi tài sản được trưng mua, tập trung vào những loại thực sự cần chuyển quyền sở hữu cho Nhà nước như thuốc, vaccine, vật tư y tế, lương thực, thực phẩm, xăng dầu, hóa chất, nguyên liệu, nhiên liệu. 

Đồng thời, mở rộng diện tài sản có thể trưng dụng, bổ sung vật nuôi, khu vực biển được xác lập hợp pháp, hạ tầng viễn thông, điện lực, hạ tầng số, tài sản số và các công trình kết cấu hạ tầng khác.

Việc trưng mua, trưng dụng chỉ được thực hiện trong các trường hợp như chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, thiên tai, thảm họa, dịch bệnh và khi thật sự cần thiết, các biện pháp huy động khác không đáp ứng được yêu cầu...

ĐBQH Vũ Văn Tiến (Đoàn TP Hải Phòng) phát biểu sáng 23/10. Ảnh: Media Quốc hội.

Thảo luận tại tổ, đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn TP Hải Phòng) cho biết, qua gần 20 năm thi hành, không phải lúc nào Nhà nước cũng cần đến biện pháp trưng mua, trưng dụng tài sản, tuy nhiên Luật lại có ý nghĩa đặc biệt vào những thời điểm cam go, gay cấn nhất, đặc biệt vào thời điểm thiên tai, mưa lũ hay đại dịch Covid-19 bùng phát, gây ra hậu quả nặng nề, ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe của nhân dân.

Đặt trong bối cảnh hiện nay, thiên tai, dịch bệnh ngày càng khó lường, những loại tài sản cần huy động cũng đa dạng hơn, trong khi tổ chức bộ máy chính quyền và nhiều quy định pháp luật đã có sự thay đổi. Vì vậy, việc sửa đổi Luật là cần thiết.

Về quyền của người có tài sản trưng mua, trưng dụng, đại biểu Tiến băn khoăn với quy định tại điểm b khoản 1 Điều 12, theo đó người có tài sản chỉ được yêu cầu giải thích sau khi đã thực hiện quyết định trưng mua, trưng dụng.

Theo ông Tiến, trong những tình huống khẩn cấp, việc chấp hành quyết định phải được đặt lên hàng đầu. Nhưng nghĩa vụ chấp hành và quyền được giải thích cần song hành với nhau.

"Người dân có trách nhiệm bàn giao tài sản, nhưng cũng cần được biết vì sao tài sản của mình được huy động, sử dụng trong trường hợp gì và quyền lợi được bảo đảm như thế nào", ông Vũ Văn Tiến nói.

Ông Tiến đề nghị tiếp tục đánh giá tác động, cụ thể hóa những nội dung cốt lõi ngay trong Luật, để trong các tình huống khẩn cấp có thể bảo đảm huy động nguồn lực kịp thời, sử dụng đúng mục đích, hạn chế thấp nhất những tác động đến đời sống người dân. Đồng thời, xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người có tài sản.

ĐBQH Nguyễn Thành Đồng (Đoàn Hà Tĩnh) phát biểu. Ảnh: Văn Duẩn.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Thành Đồng (Đoàn Hà Tĩnh) cho rằng, một số quy định về thanh toán tiền trưng mua, bồi thường thiệt hại do trưng dụng tài sản chưa làm rõ trách nhiệm bảo đảm kinh phí, nhất là khi ngân sách địa phương không đủ khả năng chi trả. 

Dẫn tình huống thực tế, đại biểu cho biết khi xảy ra thiên tai lớn, địa bàn bị chia cắt, chính quyền cấp xã có thể phải khẩn cấp trưng dụng phương tiện, máy móc, thiết bị của tổ chức, cá nhân để cứu hộ, cứu nạn. 

Nếu tài sản bị hư hỏng, số tiền bồi thường lớn, vượt khả năng cân đối ngân sách cấp xã, việc chi trả cho người có tài sản có nguy cơ gặp khó khăn.