TP.HCM tìm nguồn lực cho hơn 1 triệu tỷ đồng đầu tư giao thông

Hạ tầng giao thông chịu áp lực lớn

Sau khi sáp nhập địa giới hành chính, TP.HCM trở thành siêu đô thị đa trung tâm với quy mô dân số khoảng 14 triệu người. Theo số liệu tính đến tháng 6/2026, thành phố đang quản lý hơn 12,77 triệu phương tiện giao thông, gồm khoảng 1,22 triệu ô tô và 11,55 triệu mô tô.

TP.HCM đang chịu áp lực lớn về giao thông trong quá trình đô thị hóa và mở rộng không gian phát triển.

Tốc độ đô thị hóa nhanh, cùng lượng phương tiện cá nhân gia tăng, tạo áp lực lớn lên mạng lưới giao thông đường bộ hiện hữu. Trong khi đó, hệ thống đường vành đai chưa hoàn thiện theo quy hoạch, vận tải hành khách công cộng chưa đáp ứng nhu cầu đi lại trên diện rộng.

Cụ thể, đường Vành đai 2 còn 13,75km chưa khép kín; các tuyến Vành đai 3, Vành đai 4 và cao tốc liên vùng đang trong quá trình thi công hoặc chuẩn bị đầu tư. Đối với đường sắt đô thị, thành phố mới đưa tuyến metro số 1 dài gần 20km vào khai thác thương mại, chưa hình thành mạng lưới kết nối rộng khắp.

Tỷ lệ người dân sử dụng giao thông công cộng hiện chỉ đạt khoảng 7,23%. Hệ thống xe buýt gom và các phương thức kết nối giữa những khu vực đô thị chưa phủ kín, khiến phương tiện cá nhân tiếp tục tập trung tại các cửa ngõ. Thành phố hiện ghi nhận 28 điểm có nguy cơ ùn tắc giao thông.

Bên cạnh những hạn chế về hạ tầng, nguồn lực đầu tư cũng là bài toán lớn. Theo thông tin từ Sở Xây dựng TP.HCM, tổng nhu cầu vốn phát triển hạ tầng giao thông TP.HCM giai đoạn 2026-2030 ước khoảng 1,12 triệu tỷ đồng, nhưng vốn ngân sách mới cân đối được khoảng 616.000 tỷ đồng, tương đương 55% tổng nhu cầu.

Ùn tắc giao thông là một trong những thách thức đặt ra đối với quá trình phát triển đô thị TP.HCM.

Khoảng chênh lệch nguồn vốn đặt ra yêu cầu thành phố phải đa dạng hóa phương thức huy động đầu tư, sử dụng hiệu quả nguồn lực công và khai thác tốt hơn giá trị đất đai gắn với phát triển hạ tầng.

Tận dụng cơ chế mới, rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án 

Để đẩy nhanh đầu tư hạ tầng, TP.HCM định hướng vận dụng các cơ chế phân cấp, phân quyền theo Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16, nhất là trong quyết định chủ trương đầu tư, tổ chức thực hiện dự án và huy động nguồn lực.

Theo khoản 2 Điều 15 của luật, HĐND thành phố được quyết định chủ trương đầu tư đối với các dự án đầu tư công, dự án PPP thuộc nhóm dự án quan trọng quốc gia sử dụng ngân sách và nguồn vốn hợp pháp khác của thành phố, trừ dự án nhà máy điện hạt nhân. Chủ tịch UBND thành phố được quyết định đầu tư đối với các dự án đầu tư công, dự án PPP lớn, quan trọng thuộc phạm vi quy định mà không phải thực hiện thủ tục lập, thẩm định, quyết định chủ trương đầu tư.

Các cơ chế này được kỳ vọng rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ các công trình trọng điểm. Hiện Sở Xây dựng đã tham mưu UBND thành phố trình Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố ban hành danh mục dự án lớn, quan trọng theo luật.

Thành phố cần các giải pháp đồng bộ để giảm áp lực giao thông tại những tuyến đường đông phương tiện.

Cùng với đó, Sở Xây dựng tham mưu quy định cụ thể để triển khai cơ chế cho phép Chủ tịch UBND thành phố quyết định việc chủ đầu tư hoặc nhà đầu tư tổ chức lập, thẩm định, phê duyệt thiết kế xây dựng và dự toán xây dựng triển khai sau khi dự án đầu tư công, dự án PPP lớn, quan trọng được quyết định đầu tư.

Một hướng đi khác là phát triển đô thị theo mô hình TOD, lấy giao thông công cộng làm trung tâm, xung quanh 11 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài gần 500km và tuyến Vành đai 3.

Theo định hướng này, thành phố có thể chủ động quy định chính sách phát triển đô thị trong khu vực TOD, các chỉ tiêu sử dụng đất, chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật, quy hoạch không gian ngầm và không gian trên cao; đồng thời nghiên cứu cơ chế chuyển nhượng chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch giữa các dự án trong khu vực TOD.

Việc đấu giá các khu đất sạch xung quanh nhà ga metro và nút giao cũng được xác định là một giải pháp tạo nguồn thu, tái đầu tư cho hạ tầng giao thông.

TP.HCM yêu cầu tăng cường phối hợp giữa các sở, ngành, chủ đầu tư và địa phương; tập trung nguồn lực cho các dự án giao thông lớn, cấp bách, có tính kết nối liên vùng, tránh đầu tư dàn trải.

TP.HCM hướng tới chuyển từ đầu tư từng công trình riêng lẻ sang phát triển hệ thống giao thông tích hợp.

Sở Xây dựng phối hợp tham mưu danh mục dự án trọng điểm, đồng thời nghiên cứu cơ chế, ứng dụng công nghệ và dữ liệu trong quản lý, tổ chức giao thông. Các chủ đầu tư phải đẩy nhanh bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư; công khai tiến độ, kịp thời báo cáo những vướng mắc vượt thẩm quyền. Việc tách dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và chuẩn bị quỹ đất sạch cũng được xem xét khi cần thiết.

Thành phố yêu cầu lập tiến độ thi công chi tiết, giám sát hằng tuần, hằng tháng; tổ chức thi công liên tục đối với dự án cấp bách. Giải ngân được định hướng đánh giá theo KPI, kết hợp cảnh báo tiến độ bằng "thẻ vàng", "thẻ đỏ"; điều chuyển vốn hoặc thay thế nhà thầu, tư vấn yếu kém, chậm trễ. Công nghệ BIM, GIS và AI được khuyến khích ứng dụng trong quản lý, giám sát.

Về định hướng đầu tư, TP.HCM ưu tiên các tuyến vành đai, cửa ngõ, trục kết nối cảng biển, sân bay, khu công nghiệp, trung tâm logistics và đô thị trong vùng. Đường sắt đô thị gắn với phát triển đô thị theo mô hình TOD, đường thủy và logistics đa phương thức cũng được chú trọng.

Thành phố hướng tới đầu tư hệ thống giao thông tích hợp, bảo đảm kết nối đồng bộ giữa đường bộ, đường sắt đô thị, đường thủy, hàng không và giao thông công cộng. Hiệu quả đầu tư được đánh giá qua khả năng kết nối, giảm thời gian, chi phí đi lại và vận chuyển hàng hóa, thay vì chỉ dựa vào số ki lô mét đường hay số tuyến metro được xây dựng.