Di sản Spiral – khi di sản được vận hành trên nền ADN hệ giá trị

Trong nhiều thập kỷ, di sản văn hóa thường được tiếp cận theo hướng bảo tồn: lưu giữ hiện vật, phục dựng nghi lễ, trưng bày tạo phẩm hoặc tôn vinh những giá trị đã thuộc về quá khứ. Cách tiếp cận này giúp xã hội nhận diện các dấu mốc văn hóa, nhưng đồng thời cũng đặt di sản vào trạng thái tĩnh, như một ký ức cần được gìn giữ hơn là một dòng chảy đang vận động.

Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội chuyển dịch nhanh, sự đứt gãy giữa các thế hệ và sự thay đổi trong nhịp sống cộng đồng đang đặt ra một câu hỏi căn bản: làm thế nào để di sản không chỉ được bảo tồn, mà còn có thể tiếp tục sống, thích nghi và phát triển trong đời sống đương đại?

Từ nhận thức đó, hành trình Di sản Spiral được khởi động như một mô hình mới trong quản trị di sản tại Việt Nam, tiếp cận di sản như một hệ sống thay vì một tập hợp các giá trị tĩnh cần được lưu giữ.

ThS.NTK Sĩ Hoàng phát biểu tại Lễ khai mạc Hành trình Di sản Spiral giai đoạn 2026-2030.

Di sản như một hệ sống có khả năng di truyền

Theo cách tiếp cận của Di sản Spiral, di sản không tồn tại như một vật thể, danh xưng hay hình thức biểu đạt đơn lẻ, mà là một hiện tượng sống, vận hành trong dòng chảy liên tục của lịch sử, cộng đồng và ký ức tập thể.

Tương tự một sinh thể được định hình và phát triển dựa trên ADN sinh học, di sản cũng vận hành trên nền một ADN hệ giá trị – cấu trúc di truyền văn hóa mang theo mã gốc định hình bản sắc, chuẩn mực ứng xử và năng lực vận động của một nền văn hóa qua nhiều thế hệ.

Nếu ADN sinh học quy định hình hài, khả năng thích nghi và tiến hóa của cơ thể sống, thì ADN hệ giá trị giữ vai trò quy định bản sắc, cấu trúc hành vi và năng lực chuyển hóa của một cộng đồng trong tiến trình lịch sử. ADN này không tồn tại dưới dạng khẩu hiệu hay định vị thương hiệu, mà được hình thành từ ký ức tập thể, tập quán sống, chuẩn mực đạo đức và hệ tri thức được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Chính cấu trúc di truyền văn hóa này cho phép di sản có khả năng tự nhận diện, tự hiệu chỉnh và tái sinh trong những bối cảnh xã hội mới mà không đánh mất bản chất nền.

Từ bảo tồn sang quản trị di sản

Trong các mô hình truyền thống, di sản thường được nhìn nhận như một đối tượng cần bảo vệ khỏi sự mai một. Cách tiếp cận này mới chỉ chạm đến “hình thể” của di sản – những gì có thể nhìn thấy, trưng bày hay ghi nhận – mà chưa tiếp cận được cấu trúc di truyền giá trị nằm bên trong.

Di sản Spiral đề xuất cách tiếp cận di sản như một hệ sinh thái văn hóa có khả năng tự tổ chức, tự điều chỉnh và tự phát triển, tương tự cách một sinh thể vận hành trên nền ADN sinh học của mình. Trên nền tảng đó, di sản không chỉ được bảo tồn, mà được quản trị như một hệ giá trị đang sống.

Quản trị di sản, theo mô hình này, không nhằm đóng khung các giá trị trong quá khứ, mà tạo ra khung vận hành để di sản tiếp tục được thực hành, truyền mang và phát triển trong đời sống đương đại.

Tọa đàm định hướng quản trị di sản văn hóa Việt Nam trong tương lai.

Cá nhân như điểm truyền thừa của ADN văn hóa

Trong cấu trúc di truyền của di sản, cá nhân không phải là trung tâm, nhưng có thể trở thành điểm truyền thừa – nơi ADN hệ giá trị được tiếp nhận, chuyển hóa và tiếp tục lan tỏa sang một chu kỳ lịch sử mới.

Trên trục đó, hành trình sáng tạo hơn ba thập kỷ của NTK Lê Sĩ Hoàng được nhìn nhận như một điểm truyền thừa văn hóa tiêu biểu. Từ việc góp phần định hình hình ảnh áo dài Việt Nam với bản sắc rõ nét, đến nghiên cứu chiều sâu văn hóa của 54 dân tộc, ThS. NTK Sĩ Hoàng đặt năng lực sáng tạo cá nhân trong một trật tự văn hóa rộng lớn hơn chính mình.

ThS.NTK Sĩ Hoàng cùng bộ sưu tập Áo Dài “ Cánh cổng tri thức”.

Qua đó, bản sắc Việt không chỉ được thể hiện bằng hình thức, mà được tái hiện như một hệ giá trị đang sống, có khả năng tiếp nối và lan tỏa trong bối cảnh đương đại. Trong Di sản Spiral, năng lực sáng tạo này không được nhìn nhận như một dự án cá nhân, mà là một cấu phần trong dòng chảy ADN văn hóa đang tiếp tục vận động.

Di sản Spiral – thiết lập ADN quản trị di sản tương lai

Di sản Spiral được khởi động từ thực hành sáng tạo của NTK Lê Sĩ Hoàng, dưới sự dẫn dắt của hệ Spiral Shapework – hình thái chuyên biệt của Spiral Framework do Vietso JSC phát triển, dành cho không gian di sản.

Hệ thống này được xây dựng trên tư duy chuyển dịch từ Asset Legacy Heritage: từ tài sản sáng tạo cá nhân/tổ chức, hình thành di sản tinh thần mang giá trị cộng đồng, và tiếp tục phát triển thành hệ di sản sống có khả năng truyền thừa qua các thế hệ.

Khác với mô hình bảo tồn truyền thống, Di sản Spiral xác lập phương thức quản trị di sản bằng cấu trúc mềm dựa trên ADN hệ giá trị, cho phép quan sát, hiệu chỉnh và tích lũy giá trị theo thời gian mà không làm gián đoạn dòng chảy văn hóa nền.

Di sản được đặt trong quỹ đạo vận động theo hình xoắn (Spiral), nơi mỗi chu kỳ lịch sử là một vòng mở mới, tiếp nối và làm dày thêm mã di truyền văn hóa của dân tộc.

Lễ ra mắt Di sản Spiral đánh dấu cột mốc khởi động hành trình định hình trục ADN hệ giá trị, đặt nền cho một tiến trình quản trị di sản trong tương lai – nơi di sản không chỉ được ghi nhớ, mà tiếp tục được sống, được thực hành và được truyền mang như một phần của đời sống văn hóa đương đại.