'Di sản' trên những bánh xe thời hiện đại

Dòng người xếp hàng dài chờ lên xe.

Không có biển báo, không nhà chờ hay quầy bán vé, nhưng khu vực Trung tâm thương mại The Landmark ở Makati từ lâu đã trở thành một điểm đón jeepney quen thuộc với người dân Manila. Những chiếc xe với phần thân dài, bằng kim loại sáng bóng hoặc nhiều màu sắc, chậm rãi vào điểm tập kết, rồi nhanh chóng được lấp đầy hành khách và rời đi, hòa vào dòng giao thông đông đúc.

Với nhiều người Philippines, jeepney không chỉ là một phương tiện giao thông công cộng. Những chiếc xe có hình dáng đặc trưng, thân được trang trí bằng nhiều màu sắc và hình ảnh khác nhau, đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống đô thị, gắn với hành trình đi làm, đi học hoặc mưu sinh của hàng triệu người dân.

Jeepney tấp nập tại khu chợ Baclaran.

Chia sẻ với phóng viên TTXVN có mặt tại Manila, chị Carla Marie, một hành khách thường xuyên đi jeepney cho biết mỗi ngày chị đều lựa chọn phương tiện này để di chuyển bởi sự tiện lợi và mức giá phù hợp với khả năng chi trả. Jeepney có thể đưa chị đến nhiều nơi một cách rất tiện lợi. Dù đôi khi phải chờ đợi hoặc xếp hàng vào giờ cao điểm, đây vẫn là phương tiện đi lại quen thuộc và thuận tiện đối với chị và cả những người thân trong gia đình.

Buổi chiều là thời điểm khu vực Makati–San Lorenzo trở nên đông đúc nhất. Khi các văn phòng, công sở kết thúc giờ làm việc, dòng người nhanh chóng đổ ra các tuyến đường, tìm đến những điểm dừng xe công cộng. Trên một đoạn vỉa hè của bến xe, người điều phối liên tục nhận tiền vé, trả lại tiền thừa và nhắc hành khách di chuyển vào phía trong để nhường chỗ cho những người mới lên. Ông Joshua, người làm công việc này đã 20 năm, cho biết buổi chiều luôn là khoảng thời gian bận rộn nhất trong ngày. “Đây là lúc đông khách nhất. Rất nhiều người muốn trở về nhà bằng jeepney nên họ phải xếp hàng. Chuyến xe nào kín chỗ là khởi hành”, ông chia sẻ. Theo ông, dù hệ thống giao thông công cộng tại Manila ngày càng có thêm nhiều lựa chọn hiện đại, jeepney vẫn giữ được lượng hành khách ổn định nhờ mạng lưới tuyến đường rộng, khả năng tiếp cận các khu dân cư và mức giá phù hợp với phần lớn người lao động.

Jeepney là phương tiện phổ biến ở khu vực nhà thờ Baclaran.

Trong khi đó, tại khu chợ Baclaran, dọc các con đường gần khu chợ ngoài trời và Nhà thờ Baclaran, người mua bán tấp nập qua lại. Giữa dòng người và những chiếc xe nối nhau di chuyển, các jeepney liên tục dừng đón, trả khách. Khác với điểm đón Jeepney ở Makati hoạt động như một bến xe, có người điều phối vừa hướng dẫn hành khách lên xe, vừa thu tiền và bảo đảm các phương tiện lần lượt xuất bến, nhưng tại khu chợ Baclaran, mô hình vận hành đơn giản hơn khi tài xế trực tiếp nhận tiền vé từ hành khách.

Ông James, một tài xế jeepney đang chờ khách gần khu chợ, cho biết công việc này đã gắn bó với ông 16 năm. Mỗi ngày, sau khi trừ các khoản chi phí, ông có thể kiếm được khoảng 1.000 peso, tương đương gần 17 USD. Ông cho biết, “Khoản tiền đó giúp gia đình tôi mua thực phẩm và trang trải một số chi phí sinh hoạt hằng ngày. Thu nhập không phải lúc nào cũng ổn định, vì còn phụ thuộc vào số lượng hành khách và chi phí vận hành, nhưng tôi vẫn sẽ tiếp tục công việc này để nuôi gia đình”.

Jeepney chỉ có 1 cửa phía sau cho hành khách lên xe.

Jeepney ra đời từ quá trình tái thiết Philippines sau Chiến tranh Thế giới thứ hai. Những chiếc xe jeep quân sự do Mỹ để lại được người dân cải tạo, kéo dài thân xe, lắp mái che và hai hàng ghế để chở hành khách. Qua nhiều thập kỷ, phương tiện này dần được sản xuất và phát triển theo cách riêng của Philippines, với những mảng màu rực rỡ và các hình ảnh trang trí rất phong phú, mỗi chiếc xe mang đậm dấu ấn cá nhân muôn hình muôn vẻ. Từ một giải pháp giao thông trong thời kỳ hậu chiến, jeepney đã trải qua hơn 8 thập kỷ cùng người dân Philippines đi qua những chặng đường của lịch sử và đời sống đô thị, trở thành phương tiện giao thông quen thuộc và biểu tượng văn hóa đặc trưng của đất nước này.

Giữa nhịp phát triển nhanh chóng của Manila, jeepney đang đứng trước nhiều thay đổi. Phần lớn những chiếc jeepney truyền thống vẫn sử dụng động cơ diesel, trong khi các mẫu xe hiện đại đang từng bước chuyển sang những công nghệ tiết kiệm nhiên liệu và thân thiện hơn với môi trường. Những yêu cầu về hiện đại hóa giao thông, giảm khí thải và nâng cao chất lượng dịch vụ cũng đang thúc đẩy sự xuất hiện của các mẫu xe mới. Tuy nhiên, jeepney truyền thống vẫn mang một giá trị đặc biệt, gắn bó với đời sống của hàng triệu người dân Philippines.

Trạm Jeepney gần Trung tâm thương mại The Landmark ở Makati, Manila, Philippines.

Những chiếc jeepney vẫn tiếp tục lăn bánh, hòa vào nhịp giao thông đông đúc và hiện đại của Manila mỗi ngày không chỉ bởi sự tiện lợi và giá cả phù hợp, mà cũng bởi người Philippines vẫn mong muốn gìn giữ một biểu tượng đã gắn bó lâu đời với đời sống đô thị. Đó cũng là cách một di sản tiếp tục sống giữa những con phố đông đúc hiện đại chứ không phải chỉ nằm im lìm trong bảo tàng.