Di sản văn hóa Ruộng bậc thang: Sản phẩm kết nối du lịch Tây Bắc

Vẻ đẹp ruộng bậc thang ở Lào Cai. Ảnh: Ban tổ chức.

Ngày 6/10/2026, tại xã Bản Liền, tỉnh Lào Cai, Trung tâm Xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch tỉnh Lào Cai tổ chức hội nghị đánh giá tính khả thi và phát triển sản phẩm du lịch “Khám phá cung đường kết nối di sản văn hóa Ruộng bậc thang”, gắn với liên kết phát triển du lịch bền vững khu vực Tây Bắc. Đây là hoạt động kết thúc Chương trình FAMTRIP “Khám phá cung đường di sản văn hóa ruộng bậc thang - Hành trình kết nối những miền di sản Tây Bắc”.

TỪ ĐIỂM THAM QUAN THÀNH HÀNH TRÌNH CÓ KHẢ NĂNG BÁN

Phát biểu khai mạc, ông Phạm Tất Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch tỉnh Lào Cai, cho biết địa phương có nguồn tài nguyên du lịch phong phú, từ cảnh quan núi rừng, ruộng bậc thang, bản làng, văn hóa các dân tộc đến các sản phẩm du lịch cộng đồng, sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm.

Trong đó, ruộng bậc thang không chỉ là cảnh quan để ngắm nhìn mà còn là kết quả của quá trình con người thích ứng với địa hình miền núi, gắn với sản xuất, sinh kế, tri thức bản địa, phong tục, tập quán, kiến trúc và ẩm thực được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Vẻ đẹp ruộng bậc thang ở Lào Cai. Ảnh: Ban tổ chức.

"Mục tiêu đặt ra là biến cảnh quan thành trải nghiệm, biến trải nghiệm thành sản phẩm và biến sản phẩm thành hành trình có khả năng bán trên thị trường. Qua đó, giá trị tài nguyên được chuyển hóa thành sinh kế, thu nhập cho người dân và nguồn lực bảo tồn di sản. Nếu được kết nối hợp lý, sự khác biệt giữa các điểm đến sẽ trở thành lợi thế chung của cả cung đường", ông Thành nhận định.

Ruộng bậc thang được xác định là “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt hành trình, nhưng sản phẩm không chỉ dừng ở việc ngắm ruộng bậc thang mà mở rộng sang câu chuyện về con người sống cùng núi, cảnh quan theo mùa, trải nghiệm văn hóa, ẩm thực bản địa, lưu trú homestay, nghề truyền thống và đời sống cộng đồng".

Ông Phạm Tất Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch tỉnh Lào Cai.

“Cung đường kết nối Di sản văn hóa Ruộng bậc thang” được định hướng kết nối Tú Lệ, Mù Cang Chải, Khu du lịch quốc gia Sa Pa và Bản Liền. Mỗi địa danh có một sắc thái riêng, từ thung lũng và ruộng bậc thang, không gian núi cao, bản làng, văn hóa cộng đồng đến những khu vực đã có hệ thống dịch vụ tương đối phát triển hoặc còn giữ được nhiều giá trị nguyên bản.

Theo ông Thành, việc nghiên cứu, xây dựng và đưa sản phẩm vào khai thác có bốn ý nghĩa quan trọng.

Thứ nhất: Tạo ra một sản phẩm liên kết và khác biệt. Thay vì mỗi địa phương quảng bá một điểm đến hoặc một tuyến riêng, cung đường hình thành một hành trình nhiều điểm đến, nhiều lớp trải nghiệm và nhiều mùa khai thác. Giá trị của sản phẩm nằm ở khả năng tạo ra một câu chuyện xuyên suốt, có nhịp độ và tạo “lý do để đi tiếp” từ điểm này sang điểm khác.

Người dân sản xuất nông sản từ những thửa ruộng bậc thang. Ảnh: Ban tổ chức.

Thứ hai: Tăng giá trị kinh tế từ mỗi lượt khách. Một sản phẩm liên kết cần hướng tới kéo dài thời gian lưu trú, mở rộng mức chi tiêu và phân bổ dòng khách, dòng tiền đến nhiều địa bàn. Khi du khách ở lại lâu hơn, các dịch vụ lưu trú, ăn uống, vận chuyển, hướng dẫn, trải nghiệm, mua sắm và sản phẩm địa phương cũng được hưởng lợi.

Thứ ba: Tạo thêm động lực bảo tồn di sản và phát triển sinh kế cộng đồng. Người dân cần được tham gia trực tiếp vào chuỗi dịch vụ, từ giới thiệu văn hóa, ẩm thực, nghề truyền thống đến cung cấp sản phẩm nông nghiệp và trải nghiệm bản địa. Khi đó, bảo tồn văn hóa có thể trở thành một phần của phát triển sinh kế.

Thứ tư: Hình thành mô hình liên kết có khả năng nhân rộng, với sự phối hợp giữa địa phương, doanh nghiệp, cộng đồng và đơn vị quản lý. Từ một cung đường có thể phát triển thêm các tuyến nhánh, sản phẩm chuyên đề và chương trình theo mùa.

“Có tài nguyên chưa có nghĩa là đã có sản phẩm. Có sản phẩm chưa có nghĩa là thị trường sẽ mua. Và có khách mua chưa có nghĩa là sản phẩm đã bền vững”, ông Thành lưu ý; đồng thời đặt ra yêu cầu phải trả lời những câu hỏi cụ thể về khả năng vận hành tuyến, nhóm khách hàng mục tiêu và trải nghiệm mà du khách thực sự muốn mua.

KẾT NỐI NHIỀU MIỀN DI SẢN TÂY BẮC`

Tham gia chương trình khảo sát, các doanh nghiệp lữ hành cho rằng cung đường không nên chỉ là danh sách các điểm tham quan nối với nhau bằng một tuyến đường, mà mỗi điểm đến cần có một vai trò rõ ràng trong câu chuyện chung: điểm mở đầu, điểm tạo cảm xúc, điểm trải nghiệm sâu, điểm nghỉ, điểm mua sắm hoặc điểm tạo dấu ấn cuối hành trình.

Việc thiết kế sản phẩm cũng cần bám sát thị trường và tính mùa vụ. Mùa nước đổ, mùa lúa xanh, mùa lúa chín có thể trở thành những lý do khác nhau để du khách quay lại. Bên cạnh khách nội địa, cần nghiên cứu các thị trường quốc tế phù hợp với những nhóm khách quan tâm đến thiên nhiên, văn hóa, nhiếp ảnh, trekking, trải nghiệm cộng đồng và du lịch có trách nhiệm.

Vẻ đẹp ruộng bậc thang ở Lào Cai. Ảnh: Ban tổ chức.

Theo các ý kiến tại hội nghị, để cung đường có thể vận hành lâu dài, cần xây dựng cơ chế liên kết cụ thể, trong đó có đơn vị điều phối, doanh nghiệp đưa khách, các cơ sở dịch vụ cung ứng đúng cam kết và cộng đồng tham gia thực chất. Liên kết cần chuyển từ “cùng tham gia” sang “cùng chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm”.

Phát triển bền vững cũng phải được đặt xuyên suốt trong quá trình khai thác. Ruộng bậc thang là cảnh quan sống, gắn với sản xuất và đời sống người dân. Vì vậy, phát triển du lịch cần bảo đảm không làm tổn hại cảnh quan, môi trường, không gian văn hóa và sinh kế truyền thống; đồng thời kiểm soát rác thải, sức chứa, an toàn và chất lượng dịch vụ.