Di sản văn hóa tâm linh đặc sắc của vùng Đồng Tháp Mười

TÍN NGƯỠNG THỜ BÀ CHÚA XỨ

Thờ Bà Chúa Xứ là tín ngưỡng dân gian của người Việt đã có từ lâu đời, là một biểu hiện cụ thể của tín ngưỡng thờ Mẫu nói chung. Bà Chúa Xứ là hiện sinh của vị Mẫu thần, biểu hiện to lớn về khát vọng tìm kiếm sự che chở, bảo bọc cho cuộc sống bình yên của người dân địa phương.

Ban Hội hương Gò Tháp thực hiện các nghi lễ cúng Bà Chúa Xứ theo tín ngưỡng văn hóa dân gian truyền thống.

Nhiều giá trị văn hóa ẩn chứa nội tại trong tín ngưỡng thờ Bà Chúa Xứ là cơ sở để tín ngưỡng này đồng hành chung với lịch sử mở rộng lãnh thổ của dân tộc.

Thờ Bà Chúa Xứ là cầu cho quốc thái, dân an, mưa thuận gió hòa, vụ mùa bội thu; đồng thời thể hiện lòng tôn kính đối với “Mẹ Xứ Sở” của Đồng Tháp Mười.

Không rõ việc thờ Bà Chúa Xứ Gò Tháp bắt đầu có từ lúc nào, nhưng tương truyền, năm 1914, người dân nơi đây cùng nhau cất lên một cái miếu bằng vật liệu nhẹ để thờ cúng Bà Chúa Xứ.

Sau đó, chiến tranh tàn phá nên ngôi miếu bị hư hại hoàn toàn. Đến năm 1973, miếu được cất lại trên khu vực nền cũ với quy mô đơn sơ. Về sau, Miếu Bà Chúa Xứ được dời về phía Nam 40 m.

Qua nhiều lần di dời và tu sửa, năm 1996, ngôi Miếu Bà Chúa Xứ được dời về vi trí hiện tại xây dựng nghiêm trang và kiên cố như ngày nay.

Miếu Bà Chúa Xứ là một hạng mục nằm trong quần thể Khu di tích quốc gia đặc biệt Gò Tháp, do vậy, trong những ngày Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ tại đây, các hạng mục di tích này cùng với Miếu Bà Chúa Xứ luôn diễn ra các hoạt động lễ nghi theo từng chức năng của hạng mục để phục vụ nhu cầu tham quan, chiêm bái riêng cho du khách.

Vía Bà Chúa Xứ là lễ hội văn hóa truyền thống đặc sắc của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, có sức lan tỏa rộng và tính cộng đồng cao.

Nhưng tại Miếu Bà Chúa Xứ vẫn là nơi diễn ra các hoạt động nghi lễ nhiều nhất, đông nhất và quan trọng nhất trong Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp.

Miếu Bà Chúa Xứ Gò Tháp là một cơ sở tín ngưỡng có sự dung hợp và tổng hòa giữa tín ngưỡng dân gian với tín ngưỡng dân gian bản địa, nơi đây được coi là một trong những trung tâm tôn giáo quan trọng của nền văn hóa Óc Eo - một trung tâm tôn giáo, với 2 tôn giáo lớn: Phật giáo và Hindu giáo, cùng nhiều di tích, cơ sở tín ngưỡng dân gian, tôn giáo như: Đền thờ Thiên hộ Võ Duy Dương, Đốc binh Nguyễn Tấn Kiều; Chùa Tháp Linh... Các tín ngưỡng tôn giáo ở đây đã hòa quyện vào nhau để ngưỡng vọng về cội nguồn dân tộc.

LỄ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG CỦA CỘNG ĐỒNG

Với lịch sử hơn 100 năm, Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp đã trở thành nét văn hóa truyền thống của cộng đồng. Hằng năm, lễ hội thu hút hàng trăm ngàn lượt khách thập phương đến với lễ hội để chiêm bái, cầu an, vui chơi giải trí, giao lưu của Nhân dân.

Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp diễn ra từ ngày 14 - 16 tháng 3 âm lịch hằng năm, gồm: Phần lễ và phần hội. Về phần nghi lễ do Ban Hội hương Gò Tháp thực hiện gồm các chương trình, nghi thức truyền thống với các lễ cúng chính: Lễ cúng cơm chay, Lễ tắm Bà Chúa Xứ, Lễ cúng cầu an, Lễ Thỉnh Sanh, Lễ cúng Thần Nông, Lễ cúng Chánh tế Bà Chúa Xứ.

Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp trở thành lễ hội văn hóa truyền thống đặc sắc thu hút đông đảo khách thập phương đến hành hương.

Về phần hội do tỉnh, địa phương tổ chức xuyên suốt trong những ngày diễn ra lễ hội với nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật như: Biểu diễn nghệ thuật cải lương, đờn ca tài tử, Hò Đồng Tháp, múa lân sư rồng; triển lãm hình ảnh di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh và các bộ sưu tập cổ tỉnh Đồng Tháp…; tổ chức các trò chơi dân gian, thể dục thể thao cùng các gian hàng trưng bày triển lãm sản phẩm du lịch, các sản phẩm đặc sản ẩm thực và quảng bá hình ảnh tour, tuyến du lịch của Đồng Tháp...

Trải qua thời gian, Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp trở thành lễ hội truyền gắn với đời sống tâm linh, tôn giáo tín ngưỡng, một hoạt động sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Lễ hội Vía Bà Chúa xứ Gò Tháp năm 2026 diễn ra từ ngày 30-4 đến 2-5 (nhằm ngày 14 đến 16-3 âm lịch) tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Gò Tháp (ấp Gò Tháp, xã Đốc Binh Kiều) gồm phần lễ và phần hội.

Phần lễ được thực hiện theo nghi thức tín ngưỡng văn hóa dân gian truyền thống.

Phần hội gồm các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể dục thể thao như: Triển lãm về Di sản văn hóa du lịch tỉnh Đồng Tháp; trưng bày các ấn phẩm về Đồng Tháp, các tài liệu, sách báo chuyên đề; chương trình biểu diễn nghệ thuật tuồng cổ, biểu diễn nghệ thuật diễn xướng dân gian “Múa bóng rỗi”...

Cùng với đó là hoạt động chợ quê Gò Tháp; các trò chơi dân gian... phục vụ người dân, khách thập phương đến tham quan, trải nghiệm.

Thông qua các hoạt động tại lễ hội giúp du khách thập phương hiểu thêm về thiên nhiên, văn hóa, con người vùng đất Đồng Tháp, góp phần quảng bá hình ảnh Đồng Tháp đến với du khách gần xa.

Đặc biệt, ngày 27-6-2025, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã quyết định đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Lễ hội truyền thống Lễ giỗ Thiên Hộ Dương và Đốc Binh Kiều; Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp, xã Tân Kiều và xã Mỹ Hòa, huyện Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp (nay là xã Đốc Binh Kiều và xã Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp).

Đây là ghi nhận xứng đáng của Đảng, Nhà nước đối với những giá trị văn hóa tiêu biểu của tỉnh Đồng Tháp, là niềm vinh dự, tự hào chung của Đảng bộ, chính quyền, Nhân dân tỉnh nhà.

Đồng thời, cũng là trách nhiệm trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản, để di sản thực sự trở thành nguồn lực tinh thần và động lực phát triển bền vững.

Tín ngưỡng thờ Bà Chúa Xứ là nét văn hóa cộng đồng đặc sắc ở Khu di tích quốc gia đặc biệt Gò Tháp. Hằng năm, Lễ hội thu hút đông đảo khách thập phương đến hành hương, qua đó góp phần gìn giữ, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ và phát triển du lịch văn hóa về tâm linh ở Khu di tích quốc gia đặc biệt Gò Tháp nói riêng và tỉnh Đồng Tháp nói chung.