Di sản xanh nơi đảo tiền tiêu Cồn Cỏ

Với địa hình núi lửa bazan đặc trưng, thảm thực vật ở Cồn Cỏ mang tính đặc hữu cao, là nơi hội tụ nhiều loài thực vật quý hiếm, phù hợp với phát triển rừng nhiệt đới ven biển và hình thành khu hệ sinh thái bán tự nhiên đặc trưng. Tuy nhiên, phát triển cây xanh ở Cồn Cỏ không phải là hành trình bằng phẳng. Điều kiện khí hậu khắc nghiệt với gió mùa Đông Bắc thổi mạnh, hơi muối biển, đất đá khô cằn, thiếu nước ngọt… đã và đang đặt ra những thách thức lớn cho việc bảo vệ và mở rộng diện tích rừng. Bên cạnh đó, đảo xa đất liền nên việc vận chuyển cây giống, công tác chăm sóc, bảo vệ rừng đều gặp nhiều khó khăn.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND đặc khu Cồn Cỏ Trần Xuân Anh cho hay: “Thấu hiểu vai trò chiến lược của rừng trên đảo, trong nhiều năm qua, chúng tôi xác định nhiệm vụ trồng cây, gây rừng là một trong những trụ cột then chốt trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, gắn với bảo vệ môi trường và chủ quyền biển, đảo. Từ các chương trình hỗ trợ và các nguồn lực địa phương, đặc khu đã từng bước hình thành được hệ thống cây xanh dọc các trục đường, khu dân cư, công viên, khu vực ven biển, đồng thời triển khai các phân khu bảo vệ nghiêm ngặt và phục hồi sinh thái theo quy hoạch”.

Hiện trạng rừng trên đảo đến cuối năm 2025 cho thấy diện tích đất có rừng đạt 117,84ha, trong đó 116,44ha là rừng tự nhiên. Không chỉ giữ vai trò chắn gió, giữ nước, bảo vệ đất, các khu rừng còn là điểm tựa cho phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giáo dục môi trường và nghiên cứu khoa học.

Trong suốt nhiều năm qua, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân đặc khu Cồn Cỏ đã nỗ lực phủ xanh đồi trọc, cải tạo môi trường trong điều kiện tự nhiên khắc nghiệt. Từ năm 2018 - 2023, trên đảo trồng được hơn 3.400 cây bóng mát từ nhiều nguồn hỗ trợ, nhưng tỉ lệ cây sống chỉ đạt khoảng 30%. Những loài cây bản địa như bàng vuông, mù u, phi lao là những giống loài thích nghi tốt nhất với điều kiện lập địa trên đảo.

Tuy gặp nhiều khó khăn, nhưng công tác trồng cây, bảo vệ rừng vẫn được duy trì đều đặn. Một số chương trình trọng điểm như phát động “Tết trồng cây”, giao khoán chăm sóc cho các đơn vị đóng quân... đã phát huy hiệu quả. Các đợt tổng vệ sinh rừng, nhất là tại khu vực Đồi 37 được tổ chức định kỳ, góp phần cải thiện môi trường sinh thái tự nhiên.

Tháng 8/2024, huyện Cồn Cỏ (cũ) phối hợp với Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam tổ chức khảo sát, đánh giá hiện trạng cây cổ thụ trên đảo. Kết quả, 17 cây thuộc 5 loài đặc hữu được xác định đạt tiêu chí “Cây di sản Việt Nam”, bao gồm: 5 cây liên diệp đồng, 4 cây bàng vuông, 3 cây bàng, 3 cây phong ba và 2 cây mù u, tất cả đều có tuổi đời từ 100 năm trở lên.

Ngày 9/4/2025, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam chính thức ban hành Quyết định số 56/QĐ-HMTg công nhận các cây nói trên là Cây di sản. Những gốc cây trăm tuổi này không chỉ mang giá trị sinh học mà còn là chứng tích của chiến tranh, của lòng kiên cường bất khuất của quân dân Cồn Cỏ trong kháng chiến. Nhiều cây còn in dấu vết bom đạn.

“Việc công nhận 17 cây cổ thụ là Cây di sản Việt Nam là một dấu mốc quan trọng trong chiến lược bảo tồn thiên nhiên và phát triển du lịch sinh thái, gắn với bảo vệ chủ quyền biển đảo. Đặc khu Cồn Cỏ đã triển khai dự án thành lập Khu rừng đặc dụng bảo vệ cảnh quan đảo Cồn Cỏ với tổng diện tích 133,43ha. Mục tiêu đến năm 2030 là nâng tỉ lệ che phủ rừng lên 60,6%”, ông Trần Xuân Anh cho biết thêm.

Song song đó, nhiều chương trình hành động đang được huyện triển khai đồng bộ, như: xây dựng vườn ươm cây bản địa có diện tích 7.400m2, trồng rừng cây bản địa với diện tích 33ha, làm giàu rừng 62ha, trồng 1.000 cây phân tán mỗi năm. Đồng thời phát triển du lịch sinh thái, gắn bảng định danh cây di sản, mở tuyến đường xuyên rừng phục vụ nghiên cứu và giáo dục môi trường.

Những cây cổ thụ trên đảo Cồn Cỏ đã và đang vươn cành, đơm lá trong gió biển, như một biểu tượng về sức bền của tự nhiên, sự gắn bó của con người với đất và nước. Từ sự kiện vinh danh Cây di sản Việt Nam, mỗi cán bộ, chiến sĩ, người dân và du khách đến với Cồn Cỏ thêm một lần được nhắc nhở rằng, bảo vệ cây xanh là bảo vệ chính sự sống của chúng ta.

Trần Tuyền