Tạo sức hút từ du lịch tâm linh

Nghi lễ rước kiệu tại Lễ hội Kỳ Cùng - Tả Phủ thu hút đông đảo người dân và du khách

Du lịch văn hóa tâm linh là hình thức du lịch dựa trên cơ sở khám phá văn hóa, tín ngưỡng, tâm linh nhằm đáp ứng nhu cầu tinh thần của con người. Loại hình du lịch này không chỉ mang đến cho khách du lịch những trải nghiệm mới lạ về một vùng đất mới, mà còn thêm những trải nghiệm tinh thần hết sức thiêng liêng cho du lịch. Hằng năm, đặc biệt vào dịp cuối năm và mùa lễ hội xuân, Lạng Sơn đón một lượng lớn du khách đến tham quan, chiêm bái tại các di tích tâm linh, tín ngưỡng. Đây chính là điều kiện thuận lợi để tỉnh phát triển bền vững loại hình du lịch đặc thù này.

Tiềm năng sẵn có

Lạng Sơn có một hệ thống di tích khá phong phú và đa dạng, có giá trị rất lớn về văn hóa, dân tộc, tôn giáo, quân sự… từ thời tiền sơ sử đến cận hiện đại. Theo kết quả kiểm kê, phân loại di tích, hiện nay trên địa bàn tỉnh có hơn 160 cơ sở thờ tự tôn giáo, tín ngưỡng (đình, đền, chùa...) thờ Phật, Mẫu, Trần Hưng Đạo, thủy thần, thổ công, thành hoàng... Các di tích nổi tiếng như: chùa Thành, chùa Tiên (phường Lương Văn Tri); chùa Tam Thanh, chùa Tam Giáo (phường Tam Thanh); đền Tả Phủ, chùa Bắc Nga (phường Kỳ Lừa); đền Kỳ Cùng (phường Đông Kinh); đình Vằng Khắc (xã Thống Nhất); chùa Tà Lài, chùa Tân Thanh (xã Hoàng Văn Thụ); đền Bắc Lệ, đền Chầu Lục (xã Tân Thành)… Đây không chỉ là những địa chỉ sinh hoạt tín ngưỡng của Nhân dân mà còn là điểm đến hấp dẫn đối với du khách thập phương.

Du khách Trung Quốc tham quan, chiêm bái tại đền Mẫu Đồng Đăng, xã Đồng Đăng năm 2026

Là một trong những di tích tiêu biểu của phường Kỳ Lừa, Tiên Nga Tự (chùa Bắc Nga) chứa đựng những giá trị văn hóa đặc sắc. Theo các tài liệu lịch sử ghi chép lại, chùa Bắc Nga, xã Gia Cát, huyện Cao Lộc được xây dựng khoảng cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, khởi đầu là ngôi miếu nhỏ được Nhân dân dựng lên để thờ Tiên gắn với câu chuyện các nàng tiên nữ xuống nơi đây. Khi khởi dựng, chùa được xây dựng bằng gạch, mái lợp ngói, gồm 1 gian tiền tế thờ công đồng và 1 gian hậu cung thờ Tam Bảo.

Bà Hoàng Thùy Ninh, Trưởng Phòng Văn hóa – Xã hội phường Kỳ Lừa cho biết: Chùa Bắc Nga hiện lưu giữ được một số hiện vật quý như các bức hoành phi, đôi câu đối, bát hương cổ, văn bia ghi lại việc trùng tu chùa… Ngôi chùa là biểu tượng của sự giao thoa các lớp tín ngưỡng, tôn giáo đặc trưng gồm đạo thờ Tiên, đạo Phật, tục thờ Mẫu. Năm 2002, chùa Bắc Nga được Chủ tịch UBND tỉnh xếp hạng di tích cấp tỉnh, thành phố. Năm 2023, Lễ hội chùa Bắc Nga đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du Lịch ghi vào danh mục di sản phi vật thể cấp quốc gia. Thời gian qua, chúng tôi đã tham mưu UBND phường tuyên truyền, vận động người dân tích cực tham gia phát triển du lịch gắn với di tích chùa Bắc Nga, tạo môi trường thân thiện để thu hút du khách trong, ngoài tỉnh và du khách quốc tế đến tham quan các điểm du lịch trên địa bàn.

Nếu như chùa Bắc Nga là di tích tiêu biểu của sự kết hợp giữa tín ngưỡng dân gian với Phật giáo thì đền Mẫu Đồng Đăng, xã Đồng Đăng lại được biết đến như một trong những di tích tín ngưỡng thờ Mẫu nổi tiếng của Lạng Sơn. Di tích Đền Mẫu Đồng Đăng được xây dựng lần đầu tiên vào khoảng thế kỷ XIX tại một mái đá sát chân núi cách vị trí ngày nay khoảng 300 m về phía Đông Bắc. Khoảng vài chục năm sau, thấy nơi đây chật hẹp không mấy thuận tiện cho việc thờ phụng, nhân dân địa phương đã di chuyển đền đến vị trí hiện tại và dựng lên một bát hương nhỏ để thờ. Từ năm 1990, nhân dân địa phương đã đóng góp xây dựng đền.

Bà Đỗ Thị Thúy, Thủ nhang đền Mẫu Đồng Đăng cho biết: Theo tiềm thức dân gian, đền Mẫu là nơi diễn ra cuộc gặp gỡ giữa Mẫu Liễu Hạnh và Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan sau khi ông đi xứ từ Trung Quốc trở về. Năm 2002, đền Mẫu được Chủ tịch UBND tỉnh xếp hạng di tích cấp tỉnh, thành phố. Trung bình mỗi năm, di tích thu hút hơn 10.000 lượt khách đến tham quan, chiêm bái. Để tạo không gian sạch sẽ, tôn nghiêm, chúng tôi đã thường xuyên bố trí 6 người gồm cả bảo vệ thường trực ở đền quét dọn 2 lần trong ngày, đảm bảo an ninh khu vực đền, phục vụ tốt du khách đến tham quan, chiêm bái.

Bên cạnh các di tích tín ngưỡng, trên địa bàn tỉnh hiện có hơn 200 lễ hội dân gian truyền thống mang đậm yếu tố tín ngưỡng đặc sắc như lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ, lễ hội đền Bắc Lệ, lễ hội chùa Tam Thanh, lễ hội lồng tồng… đã trở thành sản phẩm du lịch văn hóa độc đáo, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh, nhất là vào dịp đầu xuân năm mới.

Tích cực khai thác

Để gắn kết giữa du lịch tâm linh và bảo tồn văn hóa, lịch sử, những năm gần đây, tỉnh đã triển khai nhiều hoạt động cụ thể, thiết thực.

Ông Lưu Bá Mạc, Phó Giám Đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: Nhằm thúc đẩy loại hình du lịch tâm linh phát triển, thời gian qua, chúng tôi đã quan tâm bảo tồn, trùng tu, tôn tạo các điểm di tích song vẫn đảm bảo giữ gìn những giá trị về cảnh quan, kiến trúc, lịch sử; chú trọng nghiên cứu, lập hồ sơ đề nghị xếp hạng, công nhận di tích, di sản; khôi phục và nâng tầm các lễ hội truyền thống; đưa một số điểm du lịch tâm linh, về nguồn vào các tour, tuyến trải nghiệm, khám phá; tăng cường tuyên truyền, quảng bá du lịch.

Theo đó, các điểm tham quan du lịch tâm linh và hệ thống cơ sở vật chất phục vụ cho du lịch tâm linh đã được đầu tư, nâng cấp và cải tạo. Giai đoạn 2003-2023, bằng nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia, vốn ngân sách nhà nước, tỉnh Lạng Sơn đã có gần 300 lượt di tích được bảo quản, tu bổ, phục hồi với tổng kinh phí trên 300 tỷ đồng. Trong đó có một số công trình tiêu biểu được đầu tư xây mới như: Đền thờ Liệt sĩ huyện Bắc Sơn, Nhà bia Thủy Môn Đình; đền Kỳ Cùng, Tả Phủ; chùa Tân Thanh . Qua đó thu hút ngày càng đông du khách tới chiêm bái, tham quan.

Ông Phùng Văn Quang, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Thành, Trưởng Ban Quản lý di tích đền Bắc Lệ cho biết: Để đón tiếp du khách chu đáo, trong năm 2025, chúng tôi đã đầu tư trên 1 tỷ đồng để thay lại mái toàn bộ đền và sơn sửa lại đền. Bên cạnh việc nâng cấp cơ sở hạ tầng, hiện nay một số hạt nhân văn nghệ tại các thôn cũng đang tích cực luyện tập các tiết mục văn nghệ cho Hội hát sli của xã diễn ra vào ngày 13 tháng Giêng sắp tới. Ban quản lý cũng đã xây dựng kế hoạch đảm bảo an ninh trật tự, xử lý dứt điểm các trường hợp ăn xin, bán hàng rong trong khuôn viên di tích...

Một trong những hoạt động tiêu biểu đã và đang được tỉnh đầu tư phải kể đến đó là việc xây dựng Đề án “Xây dựng và phát triển khu di tích Chi Lăng, huyện Chi Lăng (cũ), tỉnh Lạng Sơn đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035” do UBND tỉnh ban hành ngày 11/4/2018 tại Quyết định số 652/QĐ-UBND. Khu di tích Chi Lăng có tổng diện tích 50 ha, gồm các công trình: bảo tàng, tượng đài, đền thờ, các dịch vụ du lịch giải trí, cảnh quan dự trữ phát triển… Đề án không chỉ góp phần bảo tồn, phát huy giá trị Khu di tích lịch sử Chi Lăng mà còn góp phần tích cực trong việc thúc đẩy sự phát triển của loại hình du lịch văn hóa – tâm linh của tỉnh.

Bên cạnh đó, các sản phẩm du lịch tâm linh được khai thác và đưa vào phục vụ nhu cầu của người dân và khách du lịch như: du lịch tham quan các cơ sở tín ngưỡng tâm linh; du lịch thực hành các nghi thức tín ngưỡng, tâm linh: tại đây du khách hành lễ, dâng hương, dâng hoa, cầu nguyện... Ngoài ra, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã trang bị bảng quét mã QR tại 30 điểm di tích nổi tiếng, là các điểm du lịch. Mọi thông tin được mã hóa trong mã QR đều chuẩn xác, có sự kiểm tra, thẩm định của cơ quan chuyên môn. Do vậy, số lượng du khách đến các khu, điểm du lịch văn hóa tâm linh tăng đều qua các năm và chiếm tỷ lệ lớn trong cơ cấu du khách đến tham quan, du lịch tại tỉnh.

Đơn cử, năm 2025, Lạng Sơn đã đón trên 4,4 triệu lượt (tăng 5,3% so với năm 2024), doanh thu đạt 4.501 tỷ đồng (tăng 3,47% so với năm 2024). Những con số này là minh chứng cụ thể cho thấy sức hấp dẫn của du lịch Lạng Sơn, trong đó có sản phẩm du lịch tâm linh.

Chị Nguyễn Thu Hà, du khách đến từ Hà Nội cho biết: Năm nào gia đình tôi cũng sắp xếp thời gian để đến Lạng Sơn du lịch văn hóa tâm linh tín ngưỡng tại một số di tích đền, chùa. Mỗi năm quay trở lại các di tích đều được tu sửa đẹp hơn, bãi đỗ xe được bố trí rộng rãi việc đi lại cũng thuận tiện, dễ dàng. Cảnh đẹp cùng sự đón tiếp chu đáo khiến lòng người đi lễ thêm phần nhẹ nhõm, an nhiên.

Du lịch tâm linh không chỉ là sản phẩm du lịch đơn thuần mà mang “giá trị kép”, vừa thúc đẩy phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, vừa góp phần giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thống văn hóa, giá trị di sản. Đồng thời lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống, kết nối cộng đồng, xây dựng khối đại đoàn kết cùng nhau phát triển.

HOÀNG HIẾU - TUYẾT MAI