Di tích và tiềm năng du lịch

Di tích là những dấu vết của quá khứ để lại trên một vùng đất nào đó. Dấu tích này thể hiện dưới dạng vật chất mà mắt người có thể trông thấy rõ ràng. Qua các di tích, người đời sau có thể hiểu về các sự kiện, trình độ văn minh, tín ngưỡng, lối sống, tình trạng cuộc sống của người xưa.

Di tích Chùa Cầu tại Di sản Văn hóa thế giới Đô thị cổ Hội An

Nó hấp dẫn bởi nó cung cấp nhiều kiến thức qua trực quan sinh động, sự khác lạ so với cuộc sống đương thời. Di tích càng cổ, càng lạ, càng rõ ràng, độc đáo thì sức hấp dẫn càng lớn. Các di tích gắn với các bước ngoặt trong lịch sử, đánh dấu các sự kiện lớn, các di tích kiến trúc hoành tráng hiển nhiên sẽ được công chúng chú ý. Như trường hợp di tích chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”. Nghĩa là di tích vốn có sự hấp dẫn tự thân của nó, để thêm một tiền đề phát triển du lịch.

Di tích càng có sự hấp dẫn nếu nó gắn liền với các di sản văn hóa phi vật thể tiếp tục lưu truyền, như phố cổ Hội An có các hoạt động làm nghề thủ công truyền thống. Hội An còn gắn với cửa biển đẹp, giao thông thuận lợi. Đó là những ưu thế không dễ có đối với nhiều di tích khác.

Nói cho đúng, có một sự khác nhau nhất định giữa giá trị di tích với tiềm năng du lịch. Di tích đôi khi rất quan trọng vì nó phản ánh cả một thời kỳ lịch sử, gắn liền với một sự kiện lịch sử quan trọng, nhưng nhà làm du lịch lại không thấy tiềm năng lớn ở đó. Chẳng hạn các di tích không còn gì ngoài địa điểm lịch sử, như các trận đánh không còn dấu vết vật chất, ngoài địa danh.

Di tích có thể có giá trị nhưng tự thân nó có vị trí quá đơn lẻ và hẻo lánh, không có các yếu tố như thắng cảnh, di sản văn hóa phi vật thể bản địa bổ trợ. Di tích và thắng cảnh đôi khi rất quan trọng nhưng không phải là độc đáo, là duy nhất có, mà còn nhiều thực thể tương tự ở nhiều nơi khác.

Chẳng hạn ở dọc biển Nam Trung Bộ, nếu nói vũng vịnh thì có nhiều, như các vũng vịnh Thị Nại, Ô Loan, Vân Phong, Nha Trang, Cam Ranh… mà vũng vịnh nào cũng đẹp, và không dám chắc cái nào đẹp hơn cái nào, tất nhiên vẫn có những nét riêng. Chỉ có điều đã nói vũng vịnh thì đâu cũng có, đâu cũng biển xanh cát trắng, rừng dừa mát rượi, rừng phi lao vi vút. Cũng có nghĩa không nơi nào dám xưng độc nhất vô nhị, vì chúng tương đồng nhau.

Tóm lại di tích (và thắng cảnh) có thể nhiều, có thể giá trị, nhưng không thể đánh đồng với tiềm năng du lịch. Nói cách khác, đứng ở góc độ du lịch, thì di tích có những “hạng” khác với các hạng đã được xếp loại hay đánh giá cho góc độ di tích.

Sở dĩ phải nói điều này là bởi ở một số địa phương thường có câu nói có vẻ phê bình, chê trách: Địa phương có nhiều di tích quý báu mà du lịch lại kém phát triển. Đương nhiên trong phát triển du lịch có yếu tố chủ quan là con người (quản lý và trực tiếp làm du lịch) giỏi, dở, chuyên nghiệp hay mới tập tành, và ở đây không có ý biện minh cho họ.

Nhưng về mặt khách quan, sự đánh giá cảm tính về tiềm năng du lịch từ di tích cần được làm rõ. Chẳng hạn cần phải nêu những câu hỏi này: Các di tích ấy có tính độc đáo hay không? Công chúng chú ý nhiều đến nó hay không? Nó có sự tương hỗ với các yếu tố chung quanh hay không?... Từ đó mới có thể đánh giá đúng với thực tế khách quan, và từ đánh giá ấy mới có thể hoạch định đúng đường hướng phát triển du lịch.

Ngành du lịch nước ta có bước phát triển rất ấn tượng. Nhưng có nơi, có lúc cũng mắc những lỗi nhất định do đánh giá không đúng mức đối với tiềm năng, gây lãng phí nguồn lực. Đối với các tiềm năng du lịch từ các di tích phải tránh đánh giá chung chung, cảm tính. Bộ VHTTDL đang triển khai quy hoạch văn hóa trên toàn quốc, thiết nghĩ ghi nhớ điều này là vô cùng quan trọng.