Địa phương được phân quyền mạnh và chịu trách nhiệm trong phòng chống thiên tai

Chuẩn hóa quy trình, chấm dứt lập kế hoạch “hình thức”

Trước những diễn biến ngày càng phức tạp của thiên tai và yêu cầu cấp bách về hoàn thiện thể chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Văn bản hợp nhất số 33/VBHN-BNNMT, hướng dẫn xây dựng kế hoạch phòng, chống thiên tai các cấp tại địa phương.

Ông Phạm Đức Luận - Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai

Theo ông Phạm Đức Luận - Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đây là bước đi quan trọng nhằm đồng bộ hóa hệ thống quy định vốn trước đây còn phân tán, chồng chéo, gây khó khăn cho quá trình triển khai tại cơ sở.

Cụ thể, văn bản hợp nhất được xây dựng trên cơ sở tích hợp Thông tư 02/2021 cùng các sửa đổi, bổ sung mới nhất đến năm 2026. Điểm đáng chú ý là lần đầu tiên, quy trình xây dựng kế hoạch phòng, chống thiên tai được quy định cụ thể, bài bản.

"Các địa phương phải thực hiện đầy đủ các bước từ rà soát, thu thập dữ liệu; đánh giá rủi ro; xây dựng dự thảo; lấy ý kiến đến phê duyệt và ban hành kế hoạch. Quy trình này giúp hạn chế tình trạng lập kế hoạch mang tính đối phó, thiếu căn cứ khoa học, một tồn tại kéo dài nhiều năm. Kế hoạch được xây dựng theo chu kỳ 5 năm, đồng thời cập nhật hàng năm, bảo đảm vừa có tầm nhìn trung hạn, vừa linh hoạt trước những biến động khó lường của thiên tai", ông Luận cho hay.

Một trong những điểm mới quan trọng của Văn bản 33 là điều chỉnh phân cấp quản lý phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới. Theo đó, một số vai trò trung gian cấp huyện được bãi bỏ, thay vào đó là tăng quyền chủ động cho cấp tỉnh và đặc biệt là cấp xã, nơi trực tiếp chịu tác động của thiên tai. Việc rút ngắn tầng nấc quản lý không chỉ giúp phản ứng nhanh hơn mà còn nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở.

Cùng với đó, văn bản cũng quy định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân trong toàn bộ chu trình từ xây dựng đến triển khai và giám sát kế hoạch, nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, “khoán trắng” trách nhiệm.

Lấy khoa học làm nền tảng, quản lý rủi ro theo bản đồ

Theo Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, không dừng lại ở việc chuẩn hóa quy trình, văn bản hợp nhất 33 còn thể hiện rõ tư duy chuyển từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa dựa trên đánh giá rủi ro khoa học.

Các địa phương được yêu cầu xác định đầy đủ các loại hình thiên tai đặc trưng, phân tích dữ liệu lịch sử trong 5-10 năm, đồng thời cập nhật các kịch bản biến đổi khí hậu mới nhất. Đặc biệt, việc xây dựng bản đồ rủi ro thiên tai theo từng khu vực được quy định cụ thể, giúp nhận diện chính xác các “điểm nóng”, từ đó có phương án bố trí dân cư, phát triển hạ tầng và tổ chức sản xuất phù hợp.

Một số vai trò trung gian cấp huyện được bãi bỏ, thay vào đó là tăng quyền chủ động cho cấp tỉnh và đặc biệt là cấp xã, nơi trực tiếp chịu tác động của thiên tai. Việc rút ngắn tầng nấc quản lý không chỉ giúp phản ứng nhanh hơn mà còn nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở.

Một điểm mới đáng chú ý khác là yêu cầu lồng ghép nội dung phòng, chống thiên tai vào quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại mà còn hướng tới phát triển bền vững. Đáng chú ý, cơ quan chủ trì hướng dẫn nội dung lồng ghép đã được chuyển từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư sang Bộ Tài chính, nhằm bảo đảm tính thống nhất trong quản lý nguồn lực.

Nâng cao năng lực “tại chỗ”, tăng sức chống chịu cộng đồng

"Ở cấp xã, văn bản bổ sung nhiều quy định cụ thể nhằm nâng cao năng lực ứng phó tại chỗ. Các địa phương phải xây dựng phương án theo từng loại hình thiên tai, chuẩn bị đầy đủ vật tư, trang thiết bị, nhu yếu phẩm và tổ chức diễn tập định kỳ. Song song đó, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng được đặt thành yêu cầu bắt buộc, góp phần hình thành “lá chắn mềm” từ người dân trong phòng, chống thiên tai", ông Luận cho biết thêm.

Có thể thấy, Văn bản hợp nhất 33/VBHN-BNNMT không chỉ đơn thuần là sự “gộp lại” các quy định, mà còn là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý rủi ro thiên tai – từ bị động sang chủ động, từ phân tán sang đồng bộ.

Trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan, khó lường, đây được xem là nền tảng pháp lý quan trọng để nâng cao năng lực ứng phó của cả hệ thống, bắt đầu từ chính cơ sở.

Văn Ngân/VOV.VN