Điểm nghẽn dầu mỏ: 'Tử huyệt' xoay chuyển cuộc xung đột ở Iran

Chiến lược của Iran trong cuộc xung đột với Mỹ và Israel dần hiện ra khi nước này muốn gây ra tổn thất kinh tế đối với Mỹ, buộc Tổng thống Donald Trump phải từ bỏ "cuộc chiến mà ông lựa chọn" trong bối cảnh giá xăng dầu ở Mỹ tăng vọt.

Cú sốc mạnh với giá dầu

Đường ống dẫn dầu Đông - Tây, tuyến đường dài 1.200 km chạy ngang bán đảo Ả Rập từ Vịnh Ba Tư đến biển Đỏ được xây dựng với mục đích đáp ứng nguồn cung khi Iran đóng cửa eo biển Hormuz. Ả Rập Xê-út xây dựng nó cách đây 45 năm với suy nghĩ một ngày nào đó, Tehran sẽ làm được điều mà khi đó chưa thể tưởng tượng nổi và ngăn chặn việc vận chuyển hàng hóa qua tuyến đường thủy hẹp này.

Bản đồ thể hiện eo biển Hormuz và Iran nằm phía sau đường ống dẫn dầu được in 3D. (Ảnh: Reuters)

Eo biển Hormuz là điểm nghẽn đối với khoảng 20 triệu thùng dầu thô và sản phẩm lọc dầu mỗi ngày - tương đương với 1/5 lượng tiêu thụ toàn cầu. Đường ống dẫn dầu của Ả Rập Xê-út không thể bù đắp toàn bộ lượng thiếu hụt đó, thậm chí là không thể. Nhưng nó có thể cung cấp giải pháp thay thế cho khoảng 5 triệu thùng/ngày.

Một đường ống khác, thuộc sở hữu của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), cung cấp phương án đường vòng riêng biệt đến Vịnh Oman với công suất 1,5 triệu thùng. Trong trường hợp khẩn cấp, UAE có thể nâng công suất lên gần 2 triệu thùng.

Những đường ống dẫn dầu này có thể làm chậm lại, dù không thể ngăn chặn hoàn toàn giá dầu tăng vọt nếu cả hai nước có thể đưa đủ tàu chở dầu đến cảng bốc hàng nơi dầu được vận chuyển đến. Hiện tại, khoảng 25 siêu tàu chở dầu, mỗi tàu có khả năng chở khoảng 2 triệu thùng chuyển hướng khỏi điểm đến ban đầu và đang hướng đến điểm nhận hàng mới.

Tuy nhiên, việc thiếu hụt nguồn cung kể từ những đòn tấn công đầu tiên vào Iran diễn ra quá tàn khốc khiến giá dầu có thời điểm tăng vọt lên trên 100 USD/thùng. Nhiều chuyên gia cho rằng việc chuyển hướng đường ống dẫn dầu có thể trì hoãn những đợt tăng giá tiếp theo, giúp ông Trump có thêm thời gian.

Đoàn xe vận chuyển bệ phóng THAAD tại Hàn Quốc trong đêm.

Trên thực tế, Nhà Trắng vẫn đang đặt cược tất cả rằng họ có thể kết thúc cuộc xung đột trước khi áp lực về dầu mỏ trở nên không thể chịu đựng được.

“Chúng tôi dự đoán giá dầu sẽ tăng và đúng là như vậy. Nhưng chúng cũng sẽ giảm. Chúng sẽ giảm rất nhanh. Và chúng ta sẽ loại bỏ được khối u ung thư khổng lồ trên Trái đất", ông Trump nói với phóng viên.

Chiến lược này dường như được thiết kế một cách tùy hứng khi diễn biến thực tế của cuộc chiến không đi đúng theo những gì ông Trump từng kỳ vọng.

Nếu cuộc xung đột kéo dài các đường ống dẫn dầu khác khó có thể trụ vững. (Ảnh: CNA)

Để kế hoạch có thể đạt kết quả, trước hết Washington cần các tuyến đường ống dẫn dầu của Ả Rập Xê-út và UAE hoạt động hiệu quả nhằm giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz.

Thứ hai, cuộc xung đột phải được kết thúc chỉ trong vài ngày, thay vì kéo dài nhiều tuần hoặc ít nhất phải bảo đảm một số tàu chở dầu vẫn có thể ra vào eo biển Hormuz trong khoảng thời gian đó. Trên thực tế, những tuyến đường ống này chỉ có thể đóng vai trò như giải pháp tạm thời, khó thay thế hoàn toàn tuyến vận chuyển chiến lược qua eo biển.

Sau cùng, ông Trump cần phải trông chờ vào việc cơ sở khai thác, lọc dầu và bốc dỡ dầu mỏ trong khu vực không bị tàn phá nghiêm trọng, để hoạt động xuất khẩu có thể nhanh chóng được nối lại sau xung đột. Tuy nhiên, đây đều là những canh bạc rất lớn và thực tế hiện nay cho thấy những giả định lạc quan trước cuộc chiến của Washington bộc lộ nhiều hạn chế.

Chuyển hướng khỏi Hormuz

Tập đoàn dầu khí Saudi Aramco của Saudi Arabia đang triển khai hoạt động bốc dỡ 3 tàu chở dầu thô siêu lớn (VLCC) tại các cảng Yanbu và Al Muajjiz trên biển Đỏ. Diễn biến này cho thấy tập đoàn này đang tìm cách chuyển hướng tối đa lượng dầu xuất khẩu ra khỏi tuyến vận tải qua eo biển Hormuz.

Trong khi đó, Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC) cũng tiến hành bốc dỡ tàu VLCC khác tại cảng Fujairah, nằm bên ngoài eo biển. Quy mô hoạt động đồng thời tại ba địa điểm nói trên được đánh giá là chưa từng có tiền lệ.

Tuy vậy, câu hỏi đặt ra là liệu biện pháp này có thực sự phát huy hiệu quả. Nếu xét theo giá trị thực sau khi điều chỉnh theo mức lạm phát tích lũy, giá dầu hiện tại vẫn thấp hơn đáng kể so với các đợt tăng mạnh trước đây. Mức 139 USD/thùng ghi nhận vào tháng 3/2022, sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine và mức đỉnh 147,50 USD/thùng vào tháng 7/2008.

Bên cạnh đó, tác động lên giá dầu cho đến nay chủ yếu chỉ diễn ra trong thời gian rất ngắn, tính bằng vài ngày, thay vì kéo dài hàng tháng hoặc hàng quý như trước đây.

Các tàu tránh đi qua eo biển Hormuz. (Ảnh: LSEG, Reuters)

Để giá dầu tăng mạnh và thực sự biến thành một cuộc khủng hoảng quy mô lớn, giá cần phải tăng vọt lên cao và phải duy trì ở mức đó trong một khoảng thời gian đáng kể.

Tuy nhiên, nếu những đợt không kích và phản công kéo dài từ vài ngày sang nhiều tuần, thị trường năng lượng toàn cầu sẽ bắt đầu chịu tác động rõ rệt. Các tuyến đường ống dẫn dầu có thể đóng vai trò giải pháp tạm thời nhằm kéo dài thời gian ứng phó, nhưng về lâu dài chúng không thể thay thế việc khôi phục hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz.

Ả Rập Xê-út và UAE đang phải bước đi thận trọng trên một lằn ranh an ninh mong manh. Việc chuyển hướng dòng dầu qua những tuyến đường ống dài và phức tạp là một phần trong nỗ lực của họ nhằm bảo đảm nguồn cung năng lượng cho thị trường toàn cầu bằng mọi giá.

Tuy nhiên, bước đi này rõ ràng mang lại lợi ích cho Washington và có nguy cơ kích hoạt hành động trả đũa quân sự mạnh hơn từ Tehran. Khi ngày càng nhiều tàu chở dầu tìm đến các điểm bốc hàng mới nằm ngoài Vịnh Ba Tư, giới chức ngành năng lượng tại Riyadh và Abu Dhabi lo ngại các đường ống, trạm bơm, thậm chí cả cảng xuất khẩu dầu có thể trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái.

Trong khi đó, các quốc gia Ả Rập theo dòng Sunni ở khu vực Vịnh Ba Tư từ lâu duy trì mối quan hệ căng thẳng với Iran. Dù vậy, trong vài năm gần đây, Riyadh và Abu Dhabi đã nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng và từng bước cải thiện quan hệ với Tehran.

Trước khi xung đột bùng phát, hai nước đặc biệt kỳ vọng Iran có thể đạt được một thỏa thuận ngoại giao với Mỹ thông qua những cuộc đàm phán do Oman đứng ra làm trung gian.

Tuy nhiên, yếu tố dầu mỏ đang kéo họ tiến gần hơn vào vòng xoáy của cuộc đối đầu với nhiều hệ lụy khó đoán định. Một số nhà quan sát cho rằng cục diện của cuộc xung đột lần này đang gợi nhớ tới những giai đoạn nhất định của Thế chiến II.

Họ liên tưởng tới Trận chiến Đại Tây Dương, khi Đức tìm cách cắt đứt các tuyến tiếp tế hàng hóa thiết yếu cho Anh. Còn hiện nay, mặt trận mới có thể được xem như “trận chiến đường ống dẫn dầu”.

Kông Anh (Nguồn: Bloomberg)