'Điểm nghẽn số' Hormuz: Nguy cơ mới từ xung đột ở Trung Đông

Tàu thuyền di chuyển trên eo biển Hormuz, ngoài khơi tỉnh Musandam, Oman, ngày 22/4/2026. Reuters/TTXVN

Cáp ngầm dưới biển là các tuyến cáp quang hoặc cáp điện được đặt dưới đáy đại dương, đảm nhiệm việc truyền tải dữ liệu và năng lượng giữa các quốc gia. Theo Liên minh Viễn thông Quốc tế, khoảng 99% lưu lượng internet toàn cầu hiện nay được truyền qua hệ thống này. Ngoài ra, chúng còn đóng vai trò sống còn đối với các dịch vụ điện toán đám mây, giao dịch tài chính và liên lạc quốc tế.

Tại eo biển Hormuz, hàng loạt tuyến cáp quan trọng chạy qua đáy biển, kết nối châu Á với châu Âu thông qua Trung Đông và Bắc Phi. Trong số đó có tuyến Asia-Africa-Europe 1 nối Đông Nam Á với châu Âu, mạng FALCON liên kết Nam Á với Trung Đông, và hệ thống Gulf Bridge International Cable System kết nối các quốc gia Vùng Vịnh, bao gồm cả Iran. Đây là nền tảng giúp các nền kinh tế khu vực vận hành trơn tru trong thời đại số.

Những năm gần đây, các quốc gia như Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Saudi Arabia đã đầu tư hàng tỷ USD vào trí tuệ nhân tạo và hạ tầng số nhằm giảm phụ thuộc vào dầu mỏ. Các trung tâm dữ liệu và dịch vụ công nghệ của họ phụ thuộc gần như hoàn toàn vào mạng cáp ngầm để truyền dữ liệu tốc độ cao.

Tuy nhiên, chiến sự giữa Iran và Mỹ cùng các đồng minh đang làm gia tăng rủi ro đối với hệ thống này. Dù đến nay các tuyến cáp chưa bị tấn công trực tiếp, nhưng các chuyên gia cảnh báo nguy cơ gián tiếp ngày càng lớn. Hoạt động quân sự dày đặc có thể khiến tàu thuyền bị hư hại, trôi dạt và vô tình kéo neo làm đứt cáp - kịch bản từng xảy ra tại Biển Đỏ năm 2024.

Theo Ủy ban Bảo vệ Cáp Quốc tế, mỗi năm có khoảng 150 - 200 sự cố liên quan đến cáp ngầm, trong đó 70 - 80% là do hoạt động con người như đánh bắt cá hoặc neo tàu. Các yếu tố tự nhiên như động đất, dòng chảy dưới biển hay bão lớn cũng góp phần gây rủi ro.

Dù ngành công nghiệp đã áp dụng nhiều biện pháp bảo vệ như chôn cáp sâu dưới đáy biển, bọc thép hoặc lựa chọn tuyến đường an toàn, nhưng trong bối cảnh xung đột vũ trang, nguy cơ vẫn khó kiểm soát hoàn toàn. Đặc biệt, việc sửa chữa cáp trong vùng chiến sự là thách thức lớn, do tàu sửa chữa phải đối mặt với nguy cơ trúng đạn, thủy lôi hoặc gặp khó khăn trong việc xin phép tiếp cận lãnh hải.

Ngay cả khi xung đột kết thúc, quá trình khôi phục cũng không đơn giản. Các nhà vận hành sẽ phải khảo sát lại đáy biển để tránh những vật thể nguy hiểm như xác tàu chìm hoặc thiết bị quân sự còn sót lại.

Trong trường hợp cáp ngầm bị gián đoạn, các tuyến truyền dẫn trên đất liền có thể hỗ trợ phần nào, song giới chuyên gia nhận định vệ tinh không phải là giải pháp thay thế khả thi. Các hệ thống như Starlink hiện chưa đủ năng lực xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ và chi phí vận hành vẫn cao.

Giới phân tích cảnh báo, nếu xung đột kéo dài, nguy cơ gián đoạn hạ tầng số toàn cầu sẽ gia tăng, kéo theo hệ lụy đối với thương mại điện tử, tài chính và nền kinh tế số. Trong bối cảnh đó, eo biển Hormuz không chỉ là “điểm nóng” địa chính trị mà còn là mắt xích then chốt của mạng lưới internet toàn cầu.